艾滋病的医学全称为获得性免疫缺陷综合征，英文缩写为AIDS。它是由艾滋病病毒（人类免疫缺陷病毒，HIV）引起的一种严重传染病。艾滋病病毒侵入人体后，会破坏人体的免疫系统，使人体丧失抵抗各种疾病的能力，最终导致死亡。
（二）艾滋病的传播途径
艾滋病主要通过以下三条途径传播：一是性接触传播，与艾滋病病毒感染者发生无保护的性行为；二是血液传播，输入被病毒污染的血液或血制品，共用被污染的注射器等；三是母婴传播，感染艾滋病病毒的母亲在怀孕、分娩和哺乳期间将病毒传给胎儿或婴儿。
日常生活和工作接触不会传播艾滋病，如握手、拥抱、共同进餐、共用办公用品、共用厕所、游泳、咳嗽打喷嚏、蚊虫叮咬等都不会感染艾滋病。
（三）艾滋病的窗口期
从艾滋病病毒进入人体到血液中产生足够量的、能用检测方法查出艾滋病病毒抗体之间的这段时期，称为窗口期。窗口期一般为2周至3个月，少数人可延长到6个月。在窗口期内，虽然检测不到抗体，但体内已有病毒，具有传染性。
（四）艾滋病的分期
艾滋病病毒感染人体后，可分为四个阶段：急性期、无症状期、艾滋病前期和艾滋病期。急性期通常发生在感染后2~4周，出现发热、皮疹、淋巴结肿大等类似感冒的症状。无症状期可持续数年，患者没有明显症状，但病毒在体内不断复制。艾滋病期是感染的最终阶段，患者免疫系统严重破坏，出现各种机会性感染和肿瘤。
— — — — — — — — — — — — — — — —
ئەيدىز كېسەللىكى توغرىسىدىكى ئاساسىي بىلىملەر
(1) ئەيدىز كېسەللىكى دېگەن نېمە
ئەيدىز كېسەللىكى تېببىي ئاتىلىشى بويىچە «ئىرىشىش خارەكتىرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندورومى» بولۇپ، ئىنگلىزچە قىسقارتىلمىسى AIDS دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ ئەيدىز ۋىرۇسى (ئىنسان ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى، HIV) تەرىپىدىن كەلتۈرۈلگەن ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەللىكتۇر. ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىگە كىرىپ، ئىممۇنىتېت سېستىمىسىنى بۇزىدۇ، نەتىجىدە ئادەم بەدىنىنىڭ ھەر خىل كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارى يوقىلىدۇ، ئاخىرىدا ئۆلۈمگە ئېلىپ بارىدۇ.
(2) ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ تارقىلىش يوللىرى
ئەيدىز كېسەللىكى ئاساسەن تۆۋەندىكى ئۈچ خىل يول بىلەن تارقىلىدۇ: بىرىنچى، جىنسىي ئالاقە ئارقىلىق تارقىلىش، يەنى ئەيدىز ۋىرۇسى يۇققان كىشى بىلەن قوغداش تەدبىرى بولمىغان جىنسىي مۇناسىۋەت ئېلىپ بېرىش؛ ئىككىنچى، قان يولى ئارقىلىق تارقىلىش، يەنى ۋىرۇس بۇلغانغان قان ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى قۇيۇش، بۇلغانغان ئوكۇلنى ئورتاق ئىشلىتىش؛ ئۈچىنچى، ئانا قورساق يولى ئارقىلىق تارقىلىش، يەنى ئەيدىز ۋىرۇسى يۇققان ئانا ھامىلىدارلىق، تۇغۇت ۋە بالا ئېمىتىش مەزگىلىدە ۋىرۇسنى ھامىلىگە ياكى بوۋاققا يەتكۈزۈپ قويۇش.
كۈندىلىك تۇرمۇش ۋە خىزمەت ئالاقىسىدە ئەيدىز تارقىالمايدۇ. مەسىلەن، قول ئېلىشىش، قۇچاقلىشىش، بىرگە تاماق يېيىش، ئىش ئەتەكلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش، ئورتاق ھاجەتخانا ئىشلىتىش، سۇ ئۈزۈش، يۆتىلىش-چاكقىرىش، چىمۇن ياندۇرۇش قاتارلىقلار ئارقىلىق يۇقمايدۇ.
كۈندىلىك تۇرمۇش ۋە خىزمەت ئالاقىسىدە ئەيدىز تارقىالمايدۇ. مەسىلەن، قول ئېلىشىش، قۇچاقلىشىش، بىرگە تاماق يېيىش، ئىش ئەتەكلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش، ئورتاق ھاجەتخانا ئىشلىتىش، سۇ ئۈزۈش، يۆتىلىش-چاكقىرىش، چىمۇن ياندۇرۇش قاتارلىقلار ئارقىلىق يۇقمايدۇ.
(3) ئەيدىز نىڭ كۆزنەك مەزگىلى
ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىگە كىرىشتىن تارتىپ، قاندا يېتەرلىك مىقداردا ۋىرۇس قارشى ئانتىبادىيىتى پەيدا بولۇپ تەكشۈرۈش ئۇسۇلى بىلەن ئېنىقلىنالغۇچە بولغان مەزگىل «كۆزنەكمەزگىلى» دەپ ئاتىلىدۇ. كۆزنەك مەزگىلى ئادەتتە 2 ھەپتىدىن 3 ئايغىچە بولىدۇ، ئازسان كىشىلەردە 6 ئايغىچە سوزۇلۇشى مۇمكىن. بۇ مەزگىلدە قارشى ئانتىبادىيەتنى تەكشۈرۈپ چىقىرالمىسىمۇ، بەدەندە ۋىرۇس بار بولىدۇ ۋە يۇقۇم يەتكۈزۈش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولىدۇ.
(4) ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ باسقۇچلىرى
ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىگە يۇققاندىن كېيىن تۆت باسقۇچقا بۆلۈنىدۇ: ئۆتۈك باسقۇچ، بەلگىسىز باسقۇچ، ، ئەيدىز ئالدىنقى باسقۇچى ۋە ئەيدىز باسقۇچى. ئۆتۈك باسقۇچ ئادەتتە يۇققاندىن كېيىنكى 2~4 ھەپتىدە يۈز بېرىدۇ،قىززىش تېرە ياللۇغى ، لىفما تۈگۈنلىرى چوڭىيىش قاتارلىق سوغۇق تېگىشكە ئوخشاش ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ. بەلگىسىز باسقۇچ بىر قانچە يىل داۋاملىشىدۇ، بۇ مەزگىلدە كىشىدە روشەن ئالامەت بولمايدۇ، ئەمما ۋىرۇس بەدەندە ئۇدا كۆپىيىۋېرىدۇ. ئەيدىز باسقۇچى يۇقۇملىنىشنىڭ ئاخىرقى باسقۇچى بولۇپ، بۇ مەزگىلدە بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت سېستىمىسى ئېغىر دەرىجىدە بۇزۇلۇپ، ھەر خىل پۇرسەتلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە كېسەللىكلىرى كۆرۈلىدۇ.
