- ئەگەر B تىپلىق جىگەر ياللۇغى سىرتقى يۈزىدىكى ئانتىتېلا يوقاپ كەتسە، B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى ئىشلىتىش زۆرۈرمۇ؟
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلا قەيەردىن كېلىدۇ؟
- بىز ئادەتتە B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى دەپ ئاتايمىز، ئادەتتە B تىپلىق جىگەر ياللۇغى سىرتقى يۈزىدىكى ئانتىتېلا (anti-HBs) نى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئادەم ئىممۇنىتېت سىستېمىسى B تىپلىق جىگەر ياللۇغى سىرتقى يۈزىدىكى ئانتىگېن (HBsAg) نى پەرقلەندۈرگەندىن كېيىن ئىشلەپچىقىرىدىغان ئالاھىدە قوغدىنىش ئاقسىلى بولۇپ، B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسىنى نېيتراللاشتۇرالايدۇ ھەمدە جىگەر ھۈجەيرىلىرىنىڭ يۇقۇملىنىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى ھاسىل قىلىدىغان ئۈچ ئاساسلىق يول بار.
- بىرىنچى، ئاكتىپ ئىممۇنىتېت (ۋاكسىنا ئەملەش)
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى ئەملىگەندىن كېيىن، ۋاكسىنا تەركىبىدىكى ئاكتىپ تەركىبلەر ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى بىخەتەر غىدىقلاپ، ئانتىتېلا ئىشلەپچىقىرىپ، ئىشەنچلىك ئىممۇنىتېت قوغدىشىنى تۇرغۇزىدۇ.
- ئىككىنچى، تەبىئىي يۇقۇملىنىشتىن ساقايغاندىن كېيىن
- ئادەم جىددىي جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندا، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى تولۇق ئىقتىدارلىق بولسا، ئانتىتېلا ئىشلەپ ۋىرۇسنى تازىلايدۇ. ۋىرۇسنى مۇۋەپپەقىيەتلىك تازىلاپ ساقىيىپ كەتكەندىن كېيىن، ئۆمۈرلۈك ئىممۇنىتېت كۈچى ھاسىل بولىدۇ، قايتا يۇقۇملىنىش ئېھتىماللىقى ناھايىتى تۆۋەن بولىدۇ
- ئۈچىنچى، پاسسىپ ئىممۇنىتېت
- بەزى ئالاھىدە ئەھۋالدا، B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئىممۇنىتېت گلوبۇلىنى بىۋاستە ئوكۇل قىلىپ ئۇرسا ئادەم بەدىنىگە يۇقىرى قويۇقلۇقتىكى ئانتىتېلا بىلەن تەمىنلەيدۇ. لېكىن بۇ ئۇسۇل قىسقا مۇددەتلىك، تېز قوغدىنىش بىلەن تەمىنلەيدۇ، دائىم ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن ياكى ئانا-بوۋاقنى قامال قىلغاندىن كېيىن جىددىي ئالدىنى ئېلىشتا ئىشلىتىلىدۇ.
- ئادەتتە B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى قانچىلىك داۋاملىشىدۇ؟
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسىنىڭ قوغداش ئۈنۈمى ئادەتتە ئۇزۇن مۇددەت ھەتتا ئۆمۈر بويى داۋاملىشىدۇ، لېكىن ئانتىتېلا سەۋىيەسى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ تەبىئىي ھالدا تۆۋەنلەيدۇ. تۆۋەنلەش نىسبىتى ئادەم بىلەن ئادەم ئوخشىمايدۇ، ئاساسلىقى يېشى، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى ۋە تۇرمۇش ئادىتىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ.
- مەسىلەن، B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى ئەملىگەندىن كېيىن، ئانتىتېلا سەۋىيەسى ئادەتتە 1~2 ئاي ئىچىدە يۇقىرى پەللىگە چىقىدۇ (يەنى ئانتىتېلا مىقدارى ئەڭ يۇقىرى پەللىگە چىقىدۇ). بۇ دەسلەپكى يۇقىرى پەللىگە چىقىش مۇددىتىنى بېكىتىشنىڭ ئاساسلىرىنىڭ بىرى.
- نۆۋەتتىكى تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، ۋاكسىنا ئەملىگەندىن كېيىن ئانتىتېلا ئىنكاسى ياخشى بولغان كىشىلەرگە نىسبەتەن ئېيتقاندا، قوغداش ئۈنۈمى ئادەتتە 30 يىلدىن ئارتۇق داۋاملىشىدىكەن. بالىلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى يەنىلا تەرەققىي قىلىۋاتىدۇ، ئانتىتېلا سەۋىيەسى بىر قەدەر تېز تۆۋەنلەيدۇ. تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، تەخمىنەن ٪15~50 بالىلارنىڭ ۋاكسىنا ئەملەنگەندىن كېيىن 10~15 يىل ئىچىدە تەكشۈرگىلى بولمايدىغان ئانتىتېلا سەۋىيەسى كۆرۈلىدىكەن.
- ئۇنىڭدىن باشقا، بەزى ياشانغانلارنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى تەبىئىي ھالدا تۆۋەنلەپ، ئانتىتېلانىڭ تۆۋەنلەش سۈرئىتى تېخىمۇ تېز بولىدۇ. يەنە ئىممۇنىتېت كۈچى ئاجىز كىشىلەر توپى بار، مەسىلەن، دىئالىز، خىمىيەلىك داۋالاش ياكى ئەزا كۆچۈرۈش ئوپېراتسىيەسى ئېلىپ بارغانلار، ۋاكسىنا ئىنكاس ئۈنۈمى تۆۋەن، ئانتىتېلا ۋاقتى قىسقا بولىدۇ.
- نېمە ئۈچۈن B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى يوقاپ كېتىدۇ؟
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى ماھىيەتتە ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ تەبىئىي ماددا ئالمىشىپ كېتىدىغان ئاقسىل بولۇپ، ياش، ئىممۇنىتېت ھالىتى ۋە تۇرمۇش ئادىتى قاتارلىق ئامىللار تۈپەيلىدىن ئۇلارنىڭ قويۇقلۇقى تەدرىجىي تۆۋەنلەيدۇ.
- شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئانتىتېلا يەنە «ئىستېمال قىلىدىغان بايلىق» ھېسابلىنىدۇ. ئەگەر ئادەم بەدىنى B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى بىلەن ئۇزاق مۇددەت ئۇچرىشىپ قالسا، ئانتىتېلا نېيتراللىشىپ، خوراپ كېتىدۇ. شۇڭا، ئۇزۇن مۇددەت ياكى تەكرار ۋىرۇس خەتىرى يۇقىرى مۇھىتقا ئۇچراش (مەسىلەن، ئائىلە ئەزالىرى ياكى بەزى سەھىيە خادىملىرى) ئانتىتېلانىڭ تۈگىشىنى تېزلىتىپ، ئۈنۈملۈك قوغداش مۇددىتىنى قىسقارتىدۇ.
- ئەلۋەتتە، ئەگەر ئادەم بەدىنىنىڭ ئانتىتېلا زاپىسى يېتەرلىك بولسا، قىسمەن تۈگىگەن تەقدىردىمۇ، قالغان سەۋىيەسىنى يەنىلا قوغداش بوسۇغىسى (≥10 mIU/mL) ئىچىدە ساقلىغىلى بولىدۇ. ئەمما دەسلەپكى B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلا سەۋىيىسى تۆۋەن بولسا، نېيتراللاشتۇرۇش تېزلىكتە قوغداش ئۆلچىمىدىن تۆۋەنلەپ، قوغداش كۆزنىكى قىسقارتىدۇ.
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسىنىڭ يوقاپ كېتىشى قوغداشنىڭ مەغلۇپ بولغانلىقىدىن دېرەك بېرەمدۇ؟
- جاۋابىم ياق. ئانتىتېلانى تەكشۈرمەسلىك ئىممۇنىتېت قوغدىشىنىڭ پۈتۈنلەي يوقاپ كەتكەنلىكىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. چۈنكى بىزنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىمىز ئىككى قەۋەت قوغدىلىدۇ: بىرى دەرھال ئانتىتېلا مۇداپىئەسى، يەنە بىرى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى.
- بىرىنچى قاتلام: ئانتىتېلانىڭ «كۆزنى يۇمۇپ ئاچقۇچە قوغداش»
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى قاندىكى «چارلاش ئەسكەرلىرى»دەك رولىنى ئوينايدۇ، HBsAg بىلەن باغلىنىپ ۋىرۇسنىڭ جىگەر ھۈجەيرىلىرىگە تاجاۋۇز قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. لېكىن بۇ ئانتىتېلالارنىڭ مۇئەييەن «ئۆمۈرى» بار بولۇپ، ئادەم بەدىنىنىڭ ماددا ئالمىشىشىنىڭ ئىلگىرىلىشىگە ئەگىشىپ تەدرىجىي ئازىيىدۇ. ئۈنۈملۈك قوغدىنىش ئۈچۈن، ئانتىتېلانىڭ قويۇقلۇقى 10 mIU/mL ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى بولۇشى كېرەك. شۇڭا، ئانتىتېلا سەۋىيەسى بۇ ئۆلچەمدىن تۆۋەن بولغاندا، بۇ خىل قوغدىنىش ئاجىزلايدۇ.
- ئىككىنچى قەۋەت: ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارىنىڭ «ئۇزۇن مۇددەتلىك سۇغۇرتىسى»
- ئادەم بەدىنى B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلا ھاسىل قىلغاندا، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى «ئەستە ساقلاش ھۈجەيرىلىرى» ھاسىل قىلىدۇ، بۇ ھۈجەيرە ئادەم بەدىنىدە ئۇزاق مۇددەت ساقلىنىدۇ. ئانتىتېلا يوقاپ كەتكەن تەقدىردىمۇ، ۋىرۇس يەنە تاجاۋۇز قىلغان ھامان، ئەستە ساقلاش ھۈجەيرىسى 48~72 سائەت ئىچىدە تېز سۈرئەتتە ئاكتىپلىشىپ، زور مىقداردىكى يېڭى ئانتىتېلا ھاسىل قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىنكاس قايتۇرۇش سۈرئىتى ئادەتتە دەسلەپكى يۇقۇملىنىشتىن 10~100 ھەسسە تېز بولۇپ، ۋىرۇس يىلتىز تارتىشتىن بۇرۇن تازىلىنىدۇ.
- قانداق ئەھۋالدا B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسى ئىشلىتىش زۆرۈر؟
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلا بىلەن ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارىنىڭ مۇناسىۋىتىنى چۈشەنگەندىن كېيىن، نۇرغۇن كىشىلەر بىر ئەمەلىي مەسىلىگە كۆڭۈل بۆلدى: مەن راستىنلا ۋاكسىنا ئەملىشىم كېرەكمۇ؟
- ئەمەلىيەتتە، ۋاكسىنا ئەملەشنىڭ زۆرۈرىيىتى ئاساسلىقى يۇقۇملىنىش خەتىرى، ئىممۇنىتېت ئەھۋالى ۋە ئىلگىرىكى ئانتىتېلا سەۋىيەسىگە باغلىق. ئەگەر B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئانتىتېلاسى يوقاپ كەتسە، تۆۋەندىكى تۆت گۇرۇپپىغا ئادەتتە ۋاكسىنا ئەملەشنى ئويلىشىپ بېقىشنى تەۋسىيە قىلىمىز:
- يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى كىشىلەر
- خىزمەت ياكى كۈندىلىك تۇرمۇش سەۋەبىدىن B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى ئېلىپ يۈرگۈچىلەر بىلەن دائىم ئۇچراشقان بولۇشى مۇمكىن. ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى مەۋجۇت بولغان تەقدىردىمۇ، ۋىرۇس يۈكى يۇقىرى بولغاندا يەنىلا يۇقۇملىنىش خەۋپى بار. ۋاكسىنا ئەملەش ئانتىتېلا سەۋىيەسىنى تېز سۈرئەتتە ئاشۇرىدۇ. بۇ گۇرۇپپىلار ئاساسلىقى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
- يېقىن ئۇچراشقۇچىلار: B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسىنى ئېلىپ يۈرگەن ئائىلە ئەزالىرى ياكى جىنسىي ھەمراھلىرى؛
- كەسىپ بىلەن ئۇچرىشىش: تىببى خادىملار، جىددىي قۇتقۇزۇش خادىملىرى، تەجرىبىخانا خىزمەتچىلىرى ۋە باشقا خەتەرلىك كەسىپ گۇرۇپپىسى؛
- قان بىلەن ئۇچرىشىپ قېلىش خەۋپى بار كىشىلەر: مەسىلەن، قان دىئالىزى بىمارلىرى، بەدىنىگە چېكىش ياكى قۇلاق تېشىش ھەۋەسكارلىرى ياكى زەھەرلىك چېكىملىك ياكى باشقا قىلمىشلار تۈپەيلىدىن يىڭنە سانجىغانلار؛
- باشقا خەتەرلىك قىلمىشلار: مەسىلەن، ئەرلەر بىلەن ئەرلەر جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەنلەر، مۇداپىئە تەدبىرلىرىگە ئەمەل قىلمىغان ئەرلەر.
- دەسلەپكى ئىممۇنىتېت ئىنكاسى يېتەرلىك بولمىغان ياكى ئانتىتېلا سەۋىيەسى ئۇزاق مۇددەت تۆۋەن بولغانلار
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى ئەملىگەندىن كېيىن، بۇ گۇرۇپپىدىكى ئانتىتېلا سەۋىيەسى يېتەرلىك ئەمەس ياكى ۋاقتى قىسقا بولىدۇ. سالامەتلىك تەكشۈرگەندىن كېيىن، تولۇقلىما ۋاكسىنا ئەملەشنى ئويلىشىشقا بولىدۇ:
- ۋاكسىنا ئەملىگەندىن كېيىن كۆڭۈلدىكىدەك سەۋىيەگە يەتمىگەن: ۋاكسىنا ئەملىگەندىن كېيىن ئانتىتېلا مىقدارى 10 mIU/mL دىن تۆۋەن بولىدۇ؛
- ئىرسىيەت خاراكتېرلىك تۆۋەن ئىنكاس قايتۇرۇش نىسبىتى: تەخمىنەن ٪5~٪10 نوپۇس ئىرسىيەت ئامىلى تۈپەيلىدىن ۋاكسىنىغا ئاجىز ئىنكاس قايتۇرىدۇ؛
- سېمىزلىك ياكى مېتابولىزم كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلار: سېمىزلىك قاتارلىق ئامىللار نورمال ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئىنكاسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.
- ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىز ياكى ئاجىز كىشىلەر
- ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ فۇنكسىيەلىك ھالىتى ئانتىتېلانى قوغداشنىڭ چىدامچانلىقىغا بىۋاستە تەسىر كۆرسىتىدۇ. تۆۋەندىكى گۇرۇپپىلارنىڭ ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارى ئاجىز بولۇشى مۇمكىن، ئانتىتېلا يوقاپ كەتكەندىن كېيىن قوغداش ئىقتىدارى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلەپ كېتىدۇ، شۇڭا قايتا ۋاكسىنا ئەملەشنى ئويلىشىش كېرەك:
- ئەيدىز ۋىرۇسى، ئاق قان كېسىلى بىمارلىرى ۋە ئەزا كۆچۈرۈش ئوپېراتسىيەسى قوبۇل قىلغۇچىلار؛
- ئۇزۇن مۇددەت ستېروئىد، ئىممۇنىتېت كۈچىنى تىزگىنلەش دورىسى ياكى خىمىيەلىك داۋالاش دورىلىرىنى ئىشلەتكەن بىمارلار؛
- 60 ياشتىن ئاشقان ياشانغانلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ تەبىئىي قېرىلىشىشى سەۋەبىدىن ئىنكاس قايتۇرۇش ئىقتىدارى تۆۋەنلەپ كېتىدۇ.
- يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار، ھامىلدار ئاياللار ۋە ھامىلدار بولۇشنى پىلانلىغانلار
- يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار: 3 قېتىم «0، 1، 6 ئاي» ۋاقىت جەدۋىلىنى تاماملىغاندىن كېيىن، ئەگەر ئانتىتېلا سەۋىيەسى مۇداپىئە ئۆلچىمىگە يەتمىسە (<10 mIU/mL) داۋالاش كۆرسەتمىسى بويىچە ۋاكسىنا ئەملەش كېرەك؛ بالدۇر تۇغۇلغان ياكى ئېغىرلىقى تۆۋەن بوۋاقلار تېخىمۇ كۈچەيتىشكە توغرا كېلىدۇ.
- ھامىلدار بولۇشنى پىلانلىغانلار: ھامىلدارلىقتىن بۇرۇن ئانتىتېلانى تەكشۈرۈشنى تەۋسىيە قىلىمىز. ئەگەر سەۋىيەسى 10 mIU/mL دىن تۆۋەن بولسا، بالدۇر ۋاكسىنا ئەملەش ئارقىلىق ئانا ۋە بوۋاقنى قوغداش تەكلىپى بېرىلىدۇ.
- B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى ئىلمىي جەھەتتىن قانداق يېتىشتۈرۈش كېرەك؟
- ئانتىتېلانىڭ يوقاپ كېتىشى ئىممۇنىتېت كۈچىنىڭ مەغلۇب بولغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ، شۇڭا ھەممە ئادەم دەرھال ۋاكسىنا ئەملەشنىڭ ھاجىتى يوق. ئىلمىي ئۇسۇل بولسا شەخسنىڭ خەتەر كاتېگورىيىسى ۋە ئىممۇنىتېت ھالىتىگە ئاساسەن قاراتمىلىق تاكتىكا تۈزۈپ، زۆرۈر بولمىغان ۋاكسىنا ئەملەشتىن ساقلىنىش كېرەك.
- ئادەتتە ساغلام قۇرامىغا يەتكەنلەرگە نىسبەتەن، ئەگەر ئۇلار ئۆلچەملىك 3 خىل جىگەر ياللۇغى ۋاكسىنىسىنى تاماملىغان بولسا، خەتەرلىك دەپ قارىلمىسا، قەرەللىك ئانتىتېلا تەكشۈرۈش ياكى ئادەتتىكى ۋاكسىنا ئەملەشنىڭ زۆرۈرىيىتى يوق، چۈنكى ئىممۇنىتېت ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارى ئۇزۇن مۇددەت قوغدايدۇ.
- ئەگەر خەتەرلىك كىشىلەر توپىدا ئانتىتېلا يوقاپ كەتسە، كۈچەيتىش ۋاكسىنىسى ئۇرغۇزۇش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. ۋاكسىنا ئەملەپ تەخمىنەن بىر ئايدىن كېيىن، ئانتىتېلا سەۋىيەسىنى ئۆلچەپ ئۈنۈملۈك قوغدىنىش ئەسلىگە كەلگەنلىكىنى جەزىملەشتۈرگىلى بولىدۇ.
- دەسلەپكى ئىنكاسى يېتەرلىك بولمىغان ياكى ئالاھىدە قوغدىنىش ئىقتىدارى يېتەرلىك بولمىغانلارغا 1 دىن 3 گىچە كۈچەيتىش ۋاكسىنىسى لازىم بولۇشى مۇمكىن (ھەر بىر ۋاكسىنا 1~2 ئاي ئارىلىقتا بولىدۇ). ئانتىتېلا سەۋىيەسىنى ھەر قېتىم ئوكۇل ئۇرغاندىن كېيىن تەخمىنەن بىر ئاي ئەتراپىدا ئۆلچەشكە بولىدۇ.
- ئىممۇنىتېت كۈچى ئاجىز كىشىلەرگە نىسبەتەن ئىممۇنىتېت ئىنكاسى ئاجىز بولغاچقا، ئادەتتە 3 قېتىم تولۇق ۋاكسىنا ئەملەش كېرەك، ئەڭ ئاخىرقى قېتىم ۋاكسىنا ئۇرغاندىن كېيىن 1~2 ئايدىن كېيىن ئانتىتېلا مىقدارى ئۆلچەش ئارقىلىق ئىممۇنىتېت ئىنكاسىنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك ياكى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولمىغانلىقىنى باھالاش كېرەك.
- خۇلاسە قىلىپ ئېيتقاندا، ئەڭ بىخەتەر ئۇسۇل دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە خەۋپ-خەتەرنى مۆلچەرلەش، زۆرۈر تېپىلغاندا ئانتىتېلا تەكشۈرۈش، ئىلمىي كۆچۈرۈش پىرىنسىپىغا ئەمەل قىلىش.
暂无评论
