- ئەيدىزنى بىلىش ۋە ئالدىنى ئېلىش بولسا ھەقىقىي مۇھەببەت
- ھەقىقىي مۇھەببەت ئۆز-ئارا قوغداشتۇر. رومانتىكلىق ساغلاملىق ۋە بىخەتەرلىكنى ئاساس قىلىدۇ. ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى ۋە كونترول قىلغىلى بولىدۇ، ئالاقزادە بولۇشنىڭ ھاجىتى يوق، لېكىن ھەرگىز سەل قاراشقا بولمايدۇ. ئەيدىز كېسىلىنى بىلىش ۋە ئالدىنى ئېلىش — ئىلمىي قوغداش ئارقىلىق مۇھەببىتىڭىزنى قوغدايدۇ! تۆۋەندە 8 سىناق بار. تۆۋەندە سىزنىڭ ئەيدىز كېسىلى توغرىسىدىكى بىلىدىغانلىرىڭىزنى كۆرۈپ باقايلى. سىز قانچىلىك بىلىسىز؟
- سوئال: ئەيدىز داۋالىغىلى بولمايدىغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەلمۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل: ئەيدىزنىڭ تولۇق ئاتىلىشى ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى (AIDS) دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئادەم ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) بىلەن يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىقىدۇ. ھازىرغا قەدەر ئەيدىز كېسىلىنى داۋالاش ئۇسۇلى يوق، يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئۈنۈملۈك ۋاكسىنا تېپىلمىدى. گەرچە ئەيدىز كېسىلىنى تەلتۆكۈس ساقايتقىلى بولمىسىمۇ، لېكىن ناھايىتى پىشىپ يېتىلگەن داۋالاش ئۇسۇلى بار.
- سوئال: جىنسىي مۇناسىۋەت ئارقىلىق تارقىلىش جۇڭگودا ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىشىدىكى ئاساسلىق ئۇسۇلمۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل: نۆۋەتتە جىنسىي مۇناسىۋەت جۇڭگودا ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىشىدىكى ئاساسلىق يولى. 2025-يىلىغا بارغاندا، 31 ئۆلكە (ئاپتونوم رايون ۋە شەھەرلەر) (شياڭگاڭ، ئاۋمېن، تەيۋەننى ئۆز ئىچىگە ئالمىغاندا) ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ٪98.5 ى جىنسىي پائالىيەت ئارقىلىق يۇقىدۇ، ٪72.8 يات جىنىس، ٪25.7 ئوخشاش جىنىس ئارقىلىق يۇقىدۇ.
- سوئال: باشقىلارنىڭ سىرتقى قىياپىتىگە ئاساسەن ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقىنى پەرقلەندۈرگىلى بولامدۇ؟
- جاۋاب: ياق
- تەھلىل: ئەيدىز كېسىلى جىددىي باسقۇچ، كېسەللىك ئالامىتى يوق باسقۇچ، ئەيدىز باسقۇچىغا بۆلۈنىدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ جىددىي باسقۇچىدا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان كىلىنىكىلىق ئىپادىسى قىزىتما بولۇپ، گال ئاغرىش، كېچىدە تەرلەش، كۆڭلى ئېلىشىش، قۇسۇش، ئىچى سۈرۈش، ئەسۋە، بوغۇم ئاغرىش، لىمفا تۈگۈنى يوغىناش ۋە نېرۋا كېسەللىك ئالامەتلىرى بىلەن بىللە بولۇشى مۇمكىن. كېسەللىك ئالامىتى يوق باسقۇچتا، يوشۇرۇن باسقۇچ دەپمۇ ئاتىلىدۇ، كۆرۈنەرلىك كىلىنىكىلىق ئالامەتلەر كۆرۈلمەيدۇ، ئادەتتىكى كىشىلەردىن پەرقلەنمەيدۇ. يۇقۇملىنىشنى ئادەتتىكى تاشقى قىياپىتى بىلەن پەرقلەندۈرگىلى بولمايدۇ؛ بىردىنبىر ئىلمىي ئۈنۈملۈك ئۇسۇل تەكشۈرۈش.
- سوئال: باشقا جىنسىي كېسەللىكلەر بىلەن يۇقۇملىنىش ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتەمدۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل: سىفلىس، سۆزنەك ۋە جىنسىي ئەزا زىيىنى ياللۇغلىنىش، زەخمىلىنىش ۋە جىنسىي ئەزا رايونى ياكى كۆپىيىش يولىدىكى شىللىق پەردىسى ياللۇغلىنىش، زەخمىلىنىش ۋە جاراھەتلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. جىنسىي پائالىيەت جەريانىدا يەنىمۇ كۆپ زەخمىلىنىش ۋە قاناش يۈز بېرىپ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
- سوئال: گاندون ئىشلىتىش ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ يۇقۇملىنىش ۋە تارقىلىش خەۋپىنى ئازايتقىلى بولامدۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- ئىلمىي تەھلىل: پۈتۈن جەرياندا سۈپەتلىك گاندون ئىشلىتىش ئەيدىز ۋە باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك تەدبىرلەرنىڭ بىرى.
- سوئال: يېڭى تىپتىكى دورىلارنى ئىشلىتىش (مەسىلەن، مېتامفېتامىن، خۇشاللىق، كېتامىن قاتارلىقلار) ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتەمدۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل: يېڭى دورىلار چوڭ مېڭىنى زور مىقداردا دوپامىن قويۇپ بېرىپ، بىنورمال ھاياجانلىنىش ۋە خۇشاللىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، جىنسىي ھاياجانلىنىشنى قوزغاپ، قوغدىلىدىغان بولمىغان جىنسىي ھەرىكەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، يېڭى دورىلارنى ئىشلىتىش ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى ئاجىزلاشتۇرۇپ، ئەيدىز ۋىرۇسىغا ئاسان گىرىپتار بولىدۇ.
- سوئال: خەتەرلىك قىلمىشلارنى باشتىن كەچۈرگەندىن كېيىن (مەسىلەن، زەھەرلىك چېكىملىك، بىخەتەر بولمىغان جىنسىي مۇناسىۋەت قاتارلىقلار) ئەيدىز ۋىرۇسىنى تەكشۈرۈش ۋە مەسلىھەت سوراش كېرەكمۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل: ھەر قانداق خەتەرلىك قىلمىشتىن كېيىن، ھەرگىز تەۋەككۈل قىلماسلىق، كېچىكتۈرۈش ياكى ئۇنىڭدىن ساقلىنىش كېرەك. ئىناۋەتلىك دوختۇرخانا ياكى CDC غا بېرىپ تەكشۈرۈش ۋە دىئاگنوز قويۇش كېرەك. بالدۇر دىياگنوز قويۇش ۋە داۋالاش ئۆزىڭىزنى قوغداشنىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلى.
- سوئال: ئەيدىز ۋىرۇسىنى قەستەن تارقىلىشتا قانۇنىي جاۋابكارلىقى بارمۇ؟
- جاۋاب: ھەئە
- تەھلىل:ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش نىزامىنىڭ 38-ماددىسىغا ئاساسلانغاندا، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار «جىنسىي ھەمراھىغا يۇقۇملىنىش ياكى يۇقۇملىنىش ئەھۋالىنى ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇشى»، «زۆرۈر بولغان مۇداپىئە تەدبىرلىرىنى قوللىنىپ، باشقىلارنى يۇقۇملاندۇرۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشى كېرەك» ھەمدە «ھەرقانداق ۋاستىلەر بىلەن قەستەن ئەيدىز ۋىرۇسىنى تارقاتماسلىقى كېرەك» دەپ بەلگىلەنگەن.






