ساغلاملىقنى ئومۇملاشتۇرۇش: "ئەي"نى توغرا تونۇپ، "ئەي"نىڭ ئالدىنى ئېلىش، مۇھەببەت ئارقىلىق «ئەيدىز»نىڭ ئالدىنى ئېلىش- ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش بىلىملىرىنى تەشۋىق قىلىش كېرەك
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى« ئېرىشىش خاراكتېرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى » . ئۇ ئەيدىز ۋىرۇسى يەنى ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان كېسەل بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى بولغان يامان سۈپەتلىك يۇقۇملۇق كېسەللىك.
- ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىگە كىرگەندىن كېيىن، ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىدىكى CD4+T لىمفا ھۈجەيرىسىنى ئۆلتۈرۈپ، ئادەمنىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى تەدرىجىي تۆۋەنلىتىپ، داۋالاش تەس بولغان كۆپ خىل ئەگەشمە كېسەللىكلەر كۆرۈلۈپ، ئاخىرىدا ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
—01—
ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى
جىنسىي تارقىلىش
بۇ دۇنيادىكى ئەڭ مۇھىم بولغان ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى . جىنسىي ھەمراھ قانچە كۆپ بولسا، ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملىنىش پۇرسىتى شۇنچە چوڭ بولىدۇ.
قان تارقىلىش
ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان قان ياكى قان بۇيۇملىرىنى كىرگۈزۈش ۋېناغا خۇمار بولۇپ قالغانلار ئەيدىز كېسىلىدىن بۇلغانغان، دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان يىڭنە ۋە شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىدۇ باشقا داۋالاش ئۈسكۈنىلىرى ياكى تۇرمۇش سايمانلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش (مەسىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان چىش چوتكىسى، پىچاق)مۇ بۇزۇلغان جايدا يۇقۇملىنىشى مۇمكىن، ئەمما ئاز كۆرۈلىدۇ.
ئانىدىن بوۋاققا تارقىلىدۇ
ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئاياللار ھامىلىدار بولۇش، بالىلىق بولۇش جەريانى ۋە ئېمىتىش ئارقىلىقمۇ ئەيدىز ۋىرۇسىنى ھامىلىگە ياكى بوۋاقلارغا تارقىتىپ بېرىشى مۇمكىن.
—02—
قايسى قىلمىشلار ئەيدىز ۋىرۇسى تارقالمايدۇ؟
- يېمەكلىك، ئىچىدىغان سۇ، ھاۋا
- ئاممىۋى سورۇنلاردىكى ئادەتتىكى ئۇچرىشىشلار: مەسىلەن: بىر سىنىپتا دەرس ئۆتۈش، ھەرخىل ئاممىۋى قاتناش قوراللىرىدىكى ئورۇن، تۇتقۇچ، ئىشخانىنىڭ ئىشخانا بۇيۇملىرى، زاۋۇت سېخىدىكى قوراللار، كىنو تىياتىرخانا، سودا ساراي، سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى قاتارلىق سورۇنلاردىكى ئادەتتىكى پائالىيەتلەر
- قائىدە-يوسۇن خاراكتېرلىك، قۇچاقلاش، قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش
- ئاممىۋىي تەرەت تۇڭى، ۋاننا
- پاشا چېقىۋېلىش
- قەغەز پۇل، تەڭگە، بېلەت گۇۋاھنامىسى.
—03—
ئەيدىز كېسىلىنىڭ « ئاگاھلاندۇرۇش سىگنال چىرىقى »
ئەيدىز يۇقۇملانغان دەسلەپكى مەزگىللەردە، بىماردا قىزىش، گېلى ئاغرىش، لىمفا تۈگۈنى ئىششىش ۋە چارچاش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلۈشى مۇمكىن، بۇ ئادەتتىكى زۇكامغا ئوخشاپ كېتىشى مۇمكىن تېرىدە قىزىل ياكى بىنەپشە رەڭلىك داغ، ئەسۋە ياكى ھۆل تەمرەتكە پەيدا بولۇشى مۇمكىن باش ئاغرىقى،مۇسكۇل ۋە بوغۇم ئاغرىش ئاسانلا سەل قارىلىپ قالىدۇ، بۇ مەزگىلدە «ئەيدىز كېسىلى جىددىي يۇقۇملىنىش مەزگىلى» دەپ ئاتالغان.
يۇقۇملىنىش ۋاقتىنىڭ ئۆتۈشى ۋە ۋىرۇستىن يۇقۇملىنىش سانىنىڭ كۆپىيىشىگە ئەگىشىپ، بىمارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى تەدرىجىي ئېغىر بۇزغۇنچىلىققا ئۇچراپ، تۈرلۈك پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە پەيدا بولىدۇ......
—04—
ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
- (1)قان تارقىلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك
● زەھەر چېكىش قەتئىي مەنئىي قىلىنىدۇ، باشقىلار بىلەن شىپرىسنى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك.
● قان سېلىش ۋە قان مەھسۇلاتلىرىنى خالىغانچە ئىشلەتمەڭ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئىشلىتىش كېرەك.
● چىش چوتكىسى، ساقال ئالغۇچ، يۈز قىرغۇچ قاتارلىق شەخسىي بۇيۇملارنى ئارىيەت ئالماڭ ياكى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك.
● ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ بەدەن سۇيۇقلۇقى بىلەن بىۋاستە ئۇچراشماسلىقى، تارقىلىش يوللىرىنى ئۈزۈپ تاشلاش كېرەك.
- (2) ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك يول بىلەن تارقىتىش
● ھاراق ئىچىشنى ئاساس قىلغان يىغىلىشقا ئىمكانقەدەر ئاز قاتنىشىپ، يىغىلىشتا ھاراقنى ئاز ئىچىپ، " ھاراق ئىچىپ قالايمىقانچىلىق"، " ھاراق ئىچىپ كونتروللۇقىنى يوقىتىش" قىلمىشىنىڭ يۈز بېرىشىدىن ساقلىنىش كېرەك.
● ئىمكانقەدەر " قاۋاقخانا " ، " سەكرەش " قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش سورۇنلىرىغا ئاز بېرىپ ، تونۇشمايدىغان كىشىلەر بەرگەن تاماكا ، ئىچىملىك قاتارلىقلارنى قوبۇل قىلىشتىن ساقلىنىش كېرەك ، چۈنكى بۇ نەرسىلەرگە زەھەر قاتارلىق خۇمارلار يوشۇرۇنغان بولۇشى مۇمكىن .
● جىنسىي قىلمىش يۈز بەرگەندە بىخەتەرلىك قېپىنى توغرا ئىشلەتكەندىلا، شۇنداق قىلغاندىلا ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىشتىن ساقلانغىلى بولىدۇ.
تەكشۈرۈش پۇرسىتى: خەتەرلىك قىلمىشلاردىن بىر ھەپتىدىن كېيىنكى بىر ھەپتىدە يادرو كىسلاتاسىنى تەكشۈرۈش ئارقىلىق يۇقۇملانغانلىقىنى بايقىغىلى بولىدۇ، ئۈچ-ئۈچ ھەپتىدە ئانتىگېن تەكشۈرۈشنى تاللىسا بولىدۇ.
داۋالاش ئەھمىيىتى: ۋىروسقا قارشى داۋالاش ۋىروسنىڭ يۈك مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان سەۋىيەگە چۈشۈرۈپ، تارقىلىش خەۋپ-خەتىرىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىدۇ ھەمدە ئۆمرىنى ئۇزارتىدۇ.
ئەگەر خەتەرلىك قىلمىشلار يۈز بەرسە، 72 سائەت ئىچىدە توسۇلۇپ قالغان دورىنى ئىستېمال قىلسا يۇقۇملىنىش خەتىرىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ، 2 سائەت ئىچىدە ئىستېمال قىلىش ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى بولىدۇ.
