《全国第六次卫生服务统计调查专题报告》显示, 超1.9亿老年人患有慢性病。我国55岁至64岁人群慢性病患病率达48.4％，65岁及以上老年人发病率达62.3％，约75%的60岁及以上老年人患有一种或多种慢性病，心脑血管疾病、糖尿病和癌症等重大慢性病占我国疾病经济负担超90％。

面对这一挑战，我们需要一个全新的、综合性的管理策略。首先每一个人都是自己健康的第一责任人，HIV/AIDS患者要主动学习有关慢性病预防知识，践行健康生活方式，另外，促进艾滋病与慢性病卫生服务的联系与整合，对艾滋病和慢性病进行共同的管理和控制，以提高HIV/AIDS患者生命质量。具体的措施包括：

保持健康体重

保持健康体重有助于降低糖尿病、高血压等慢性病患病风险。定期监测体重变化，避免短期内体重波动过大。

均衡合理饮食

参考中国居民平衡膳食宝塔，丰富自己的饮食结构，增加蔬菜水果、全谷物、优质蛋白摄入，减少精制糖、饱和脂肪和盐的摄入量。控制每餐食量，避免暴饮暴食。

规律适量运动

现代人生活节奏快，尽管想运动、需要运动，却经常因为时间、场地和装备的限制而无法充分运动，可以利用碎片化的时间运动，进行累计运动也有助于身体健康，建议每周进行150分钟中等强度有氧运动可显著降低慢性病发病率。

戒烟和限酒

烟草和过量饮酒是多种慢性病的危险因素。戒烟可降低肺癌、慢性阻塞性肺病等疾病风险，限酒有助于预防肝硬化等。 

体检早筛查

早期发现异常指标有助于及时干预慢性病发展。建议每年进行血压、血糖、血脂等基础检查，体检结果异常时应及时就医，不要忽视轻微的身体不适症状。

健康饮食，适当运动，主动筛查、规范治疗，从以上几点做起，我们是自己健康的第一责任人！

• ئەيدىز كېسىلىنىڭ سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىك بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن خەۋپكە دىققەت قىلىش كېرەك

• ئەيدىز ئادەم ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەللىك بولۇپ، ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە ئېغىر تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ. ئەيدىز بىمارلىرى ۋىرۇسقا قارشى ئۆلچەملىك داۋالاشنى ۋاقتىدا قوبۇل قىلىپ، ۋىرۇسنىڭ يۈكىنى ئىنتايىن تۆۋەن سەۋىيەدە ساقلاپ، نورمال ئادەملەرگە سېلىشتۇرغاندا ئوتتۇرىچە ئۆمۈر كۆرۈش ۋە تۇرمۇش سۈپىتىگە ئېرىشەلەيدۇ. لېكىن ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ، ياشانغانلار ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلارنىڭ يۇقىرى قان بېسىم، ماي مىقدارى ئېشىپ كېتىش، دىئابىت قاتارلىق ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولۇش خەۋپى ئېشىپ كېتىدۇ.
• «دۆلەت سەھىيە تارماقلىرىنىڭ ئالتىنچى قېتىملىق ئىستاتىستىكا تەكشۈرۈشى مەخسۇس دوكلاتى»دا كۆرسىتىلىشىچە، 190 مىليوندىن ئارتۇق ياشانغانلار ئاستا خاراكتېرلىك كېسەلگە گىرىپتار بولىدىكەن. جۇڭگودا 55 ياشتىن 64 ياشقىچە بولغان كىشىلەرنىڭ سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ تارقىلىش نىسبىتى ٪48.4، 65 ياشتىن ئاشقانلارنىڭ كېسەللىك قوزغىلىش نىسبىتى ٪62.3 كە يېتىدۇ. 60 ياشتىن ئاشقانلارنىڭ تەخمىنەن ٪75 ى بىر ياكى بىرنەچچە سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەلگە گىرىپتار بولىدىكەن. يۈرەك قان تومۇر، مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرى، دىئابىت كېسىلى، راك قاتارلىق ئېغىر سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر ئېلىمىزنىڭ كېسەللىك ئىقتىسادىي يۈكىنىڭ ٪90 تىن كۆپرەكىنى ئىگىلەيدۇ.
• تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ئارىسىدا دائىم كۆرۈلىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى، يۇقىرى قان بېسىم، دىئابىت كېسىلى، ياغلىق توسالغۇسى ۋە خامۇشلۇق كېسىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەيدىز سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە يولۇققاندا، ئەھۋال بىرلەشمە ئەمەس، بەلكى مۇرەككەپ ئۆزئارا تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئەيدىز سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر بىلەن بىرلىشىپ داۋالاش قىيىنلىقىنى ئاشۇرىدۇ، ۋىرۇسقا قارشى دورىلار ئاستا خاراكتېرلىك كېسەل دورىلىرى بىلەن تەسىر كۆرسىتىدۇ، سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىك ۋە ئەيدىز كېسىلىنى داۋالاشقا زىيانلىق. ئەيدىز بىلەن سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر بىرلەشتۈرۈلگەن مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئۆزئارا گىرەلىشىپ كەتكەن «قوش ساغلاملىق رىقابىتى» بولۇپ، يېڭى چۈشەنچىگە ئېھتىياجلىق.
• بۇ خىرىسقا دۇچ كەلگەندە، بىز يېڭى، ئۇنىۋېرسال باشقۇرۇش ئىستراتېگىيەسىگە ئېھتىياجلىق. بىرىنچىدىن، ھەر بىر ئادەم ئۆزىنىڭ سالامەتلىكىگە مەسئۇل بولىدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىمارلىرى ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش بىلىملىرىنى پائال ئۆگىنىپ، ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى قوللىنىشى كېرەك. ئۇنىڭدىن باشقا، ئەيدىز كېسىلى بىلەن سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ ساغلاملىق مۇلازىمىتىنى بىرلەشتۈرۈشنى ئىلگىرى سۈرۈپ، ئەيدىز ۋە ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنى بىرلىكتە كونترول قىلىپ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ تۇرمۇش سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش كېرەك. كونكرېت تەدبىرلەر تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:

• 01 ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش
• ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش دىئابىت كېسىلى ۋە يۇقىرى قان بېسىم قاتارلىق ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشكە پايدىلىق. بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ ئۆزگىرىشىنى قەرەللىك كۈزىتىپ، قىسقا مۇددەتلىك داۋالغۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
• 02 تەڭپۇڭ ۋە مۇۋاپىق يېمەك-ئىچمەك
• يېمەك-ئىچمەكنى تولۇقلاش، مېۋە-چېۋە، كۆكتات، پۈتۈن ئاشلىق ۋە ئەلا سۈپەتلىك ئاقسىلنى كۆپەيتىش، تەييار شېكەر، تويۇنغان ياغ ۋە تۇز مىقدارىنى ئازايتىش كېرەك. ھەر بىر ۋاخ تاماقتا مىقدارىنى كونترول قىلىپ، ھەددىدىن ئارتۇق يېيىشتىن ساقلىنىش كېرەك.
• 03 قەرەللىك ۋە مۇۋاپىق ھەرىكەت قىلىش
• ھازىرقى زامان تۇرمۇشى تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلىدۇ. گەرچە كىشىلەر بەدەن چېنىقتۇرۇشنى ئارزۇ قىلسىمۇ، لېكىن ۋاقىت، سورۇن ۋە ئۈسكۈنىلەرنىڭ چەكلىمىسى تۈپەيلى تولۇق ھەرىكەت قىلالمايدۇ. پارچىلانغان ۋاقىتتىن پايدىلىنىپ چېنىقىش ۋە جۇغلانما ھەرىكەت سالامەتلىككە پايدىلىق. ھەر ھەپتىدە 150 مىنۇت ئوتتۇراھال سىجىللىق ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت قىلىش ئارقىلىق سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ يۈز بېرىش نىسبىتىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
• 04 تاماكا تاشلاش ۋە ھاراقنى چەكلەش
• تاماكا ۋە ھاراقنى كۆپ ئىستېمال قىلىش نۇرغۇن سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ خەتەرلىك ئامىللىرى. تاماكا تاشلىغاندا ئۆپكە راكى، سوزۇلما خاراكتېرلىك ئۆپكە كېسىلى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئىسپىرتنى چەكلەش جىددىي قېتىشىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا پايدىلىق.
• 05 سالامەتلىك تەكشۈرتۈش ئۈچۈن مۇددەتتىن بۇرۇن تەكشۈرۈش
• نورمالسىز كۆرسەتكۈچلەرنى بالدۇر بايقاش سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكنىڭ تەرەققىياتىغا ۋاقتىدا ئارىلىشىشقا پايدىلىق. ھەر يىلى قان بېسىم، قان شېكىرى، قان ياغ قاتارلىق ئاساسىي تەكشۈرۈشنى تەۋسىيە قىلىمىز. ئەگەر نەتىجىسى نورمالسىز بولسا، دەرھال داۋالىنىش كېرەك، يېنىك جىسمانىي بىئاراملىققا سەل قارىماسلىق كېرەك.
• ساغلام يېمەك-ئىچمەك، مۇۋاپىق ھەرىكەت، تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈش ۋە ئۆلچەملىك داۋالاش—مۇشۇ نۇقتىلاردىن باشلاپ، بىز ئۆزىمىزنىڭ سالامەتلىكىگە مەسئۇل بولىمىز!