- ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش تەشۋىقاتى: ھاياتنى قەدىرلەپ ئەيدىزدىن يىراق تۇرايلى ـ ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش-داۋالاش تەشۋات بىلىملىرى
- ئەيدىز ۋىرۇسى يەنى ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان زىيىنى چوڭ، كېسەل بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى يۇقىرى بولغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەل بولۇپ، ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئۇ ھەر بىر ئادەمنىڭ سالامەتلىكى ۋە ھاياتى بىخەتەرلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش تەشۋىقات تەربىيىسى خىزمىتىنى يەنىمۇ ئىلگىرى سۈرۈش، ھەممە ئادەمنىڭ ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈش، ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا، ئەيدىز بىمارلىرىغا كۆڭۈل بۆلىدىغان ۋە كۆيۈنىدىغان ۋە كۆيۈنىدىغان ۋە كۆيۈنىدىغان ياخشى كەيپىيات يارىتىش ئۈچۈن، بىز بىرلىكتە ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئالاقىدار بىلىملەرنى ئۆگىنەيلى!
- 1
- ئەيدىز كېسىلى دېگەن نېمە
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى ئېرىشىش خاراكتېرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى (AIDS) دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاستا خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق كېسەللىكتۇر. HIV ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا چېقىلىپ، يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىدا تۈرلۈك ئېغىر يۇقۇملىنىش ۋە يامان سۈپەتلىك ئۆسمە ئاسان كۆرۈلۈپ، ئاخىرىدا ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. ئەيدىز كېسىلىنىڭ جۇڭگودىكى ئاساسلىق تىپى HIV-1
- 2
- ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى
- ئەيدىز كېسىلى ئاساسلىقى جىنسىي قان ئارقىلىق تارقىلىش ۋە ئانىدىن بالىغا تارقىلىشتىن ئىبارەت ئۈچ چوڭ يول بىلەن تارقىلىدۇ
- (1)جىنسىي تارقىتىش
- بۇ دۇنيادىكى ئەڭ مۇھىم بولغان ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى . جىنسىي ھەمراھ قانچە كۆپ بولسا، ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملىنىش پۇرسىتى شۇنچە چوڭ بولىدۇ.
- (2)قان تارقىلىش
- HIV نىڭ قان ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى كىرگۈزۈش زەھەرگە خۇمار بولۇپ قالغۇچىلار HIV بۇلغىنىشىغا ئۇچرىغان، دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان يىڭنە ۋە شپىرىسنى ئورتاق ئىشلەتسە باشقا داۋالاش ئۈسكۈنىلىرى ياكى تۇرمۇش سايمانلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش (مەسىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان چىش چوتكىسى، پىچاق)مۇ بۇزۇلغان جايدا يۇقۇملىنىشى مۇمكىن، ئەمما ئاز كۆرۈلىدۇ.
- (3)ئانىلار بىلەن بوۋاقلارنىڭ تارقىلىشى
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئاياللار ھامىلىدار بولۇش، بالىلىق بولۇش جەريانى ۋە ئېمىتىش ئارقىلىقمۇ ئەيدىز ۋىرۇسىنى ھامىلىگە ياكى بوۋاقلارغا تارقىتىپ بېرىشى مۇمكىن.
- 3
- قايسى قىلمىشلار ئەيدىز ۋىرۇسى تارقالمايدۇ؟
- تۆۋەندىكى ھەرىكەتلەر ئەيدىز ۋىرۇسى تارقالمايدۇ، يۇقۇملانغۇچىلارغا تېگىشلىك ھۆرمەت ۋە كۆڭۈل بۆلۈش بېرىڭ:
- (1)قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، قائىدە-يوسۇن خاراكتېرلىك سۆيۈشۈش
- (2)ئورتاق غىزالىنىش، ئىستاكاننى ئورتاق ئىشلىتىش، ئورتاق ئىشلىتىدىغان ئىشخانا بۇيۇملىرى
- (3)تەرەت تۇڭى، مۇنچا، سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى ئورتاق ئىشلىتىلىدۇ
- (4)يۆتەل، چۈشكۈرۈش، پاشا چىشلەش
- (5)قائىدە-يوسۇن خاراكتېرلىك سۆيۈشۈش (چوڭقۇر سۆيۈشكەن ياكى ئېغىز بوشلۇقى يارىسى بولغاندا نەزەرىيە جەھەتتە ئىنتايىن تۆۋەن خەۋپ-خەتەر مەۋجۇت، ئەمما ئەمەلىي مىسال يوق)
- ئالاھىدە ئەسكەرتىش
- كۆز يېشى، تەر ياكى شۆلگەي تەركىبىدىكى ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ مىقدارى ئىنتايىن تۆۋەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئادەم بەدىنىنىڭ مۇھىتىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن ھايات قېلىشقا ئامالسىز قالىدۇ. شۇڭا كۈندىلىك ئۇچرىشىشلار مەسىلەن قۇچاقلاش، قول ئېلىشىش، سۆيۈشۈش ھەمدە ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان قاچا-قۇچىلار، تەرەت تۇڭى قاتارلىقلار يۇقۇملىنىش خەۋپىنى پەيدا قىلمايدۇ.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ياكى يۇقۇملانمىغانلىقىنى قانداق جەزملەشتۈرۈش كېرەك؟
- ئادەم بەدىنى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان دەسلەپكى مەزگىللەرگىچە تەكشۈرۈپ چىققىلى بولىدىغان ئۇسۇللار بىلەن ئەيدىز ۋىرۇسى ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرۈپ چىققىلى بولىدىغان بۇ مەزگىلدە «كۆزنەك مەزگىلى» دەپ ئاتىلىدۇ، كۆپ ساندىكى كىشىلەر ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىنكى تۆت ھەپتىدىن سەككىز ھەپتىگىچە بولغان ئارىلىقتا، بەدەندە ئەيدىز ۋىرۇسى ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرۈپ چىققىلى بولىدۇ. ئاز ساندىكى كىشىلەر ئۈچ ئايغا ئۇزارتىلىدۇ، ئالتە ئايدىن ئاز. كۆزنەك مەزگىلىدە ئەيدىز ۋىرۇسى ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرۈپ چىققىلى بولمىسىمۇ، لېكىن يەنىلا يۇقۇملىنىش خاراكتېرىگە ئىگە.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن ئۇچراشقاندا قانداق قىلىش كېرەك؟
- HIV بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن، 72 سائەت ئىچىدە ۋىروسقا قارشى دورا ئىچكەندە، ھەر كۈنى بىر قېتىم ياكى ئىككى قېتىم ئىچىپ، 28 كۈن داۋاملىشىپ، يوشۇرۇن ئاشكارىلىنىپ كېتىشتىن كېلىپ چىققان يۇقۇملىنىشقا تاقابىل تۇرۇش كېرەك. ئادەتتە ئاشكارىلانغاندىن كېيىن 72 سائەت ئىچىدە دورا ئىچىشكە باشلىغاندا ئۈنۈمى ياخشى بولىدۇ، ئۇنىڭ ئۈستىگە قانچە بالدۇر دورا ئىچسە ئۈنۈمى شۇنچە ياخشى بولىدۇ دەپ قارايمىز. 72 سائەت ئالتۇننى ئېسىڭىزدە تۇتۇش كېرەك. ئادەتتە دورا ئىچىپ 28 كۈندىن كېيىن دورا توختىتىشقا بولىدۇ ھەم دورا توختىتىلغاندىن كېيىن 14كۈن ۋە 56-كۈندە ئىككى قېتىم ئەيدىز ۋىرۇسىنى تەكشۈرۈپ، ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمىنى مۇقىملاشتۇرۇشقا بولىدۇ.
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
- (1)قان تارقىلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك
- ● زەھەر چېكىش قەتئىي مەنئىي قىلىنىدۇ، باشقىلار بىلەن شىپرىسنى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك.
- ● قان سېلىش ۋە قان مەھسۇلاتلىرىنى خالىغانچە ئىشلەتمەڭ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئىشلىتىش كېرەك.
- ● چىش چوتكىسى، ساقال ئالغۇچ، يۈز قىرغۇچ قاتارلىق شەخسىي بۇيۇملارنى ئارىيەت ئالماڭ ياكى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك.
- ● ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ بەدەن سۇيۇقلۇقى بىلەن بىۋاسىتە ئۇچراشماسلىقى، تارقىلىش يوللىرىنى ئۈزۈپ تاشلاش كېرەك.
- (2)ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك يول بىلەن تارقىتىش
- ● ھاراق ئىچىشنى ئاساس قىلغان يىغىلىشقا ئىمكانقەدەر ئاز قاتنىشىپ، يىغىلىشتا ھاراقنى ئاز ئىچىپ، " ھاراق ئىچىپ قالايمىقانچىلىق"، " ھاراق ئىچىپ كونتروللۇقىنى يوقىتىش" قىلمىشىنىڭ يۈز بېرىشىدىن ساقلىنىش كېرەك.
- ● ئىمكانقەدەر " قاۋاقخانا " ، " سەكرەش " قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش سورۇنلىرىغا ئاز بېرىپ ، تونۇشمايدىغان كىشىلەر بەرگەن تاماكا ، ئىچىملىك قاتارلىقلارنى قوبۇل قىلىشتىن ساقلىنىش كېرەك ، چۈنكى بۇ نەرسىلەرگە زەھەر قاتارلىق خۇمارلار يوشۇرۇنغان بولۇشى مۇمكىن .
- ● جىنسىي قىلمىش يۈز بەرگەندە بىخەتەرلىك قېپىنى توغرا ئىشلەتكەندىلا، شۇنداق قىلغاندىلا ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىشتىن ساقلانغىلى بولىدۇ.
- (3)تەكشۈرۈش ۋە داۋالاش
- تەكشۈرۈش پۇرسىتى: خەتەرلىك قىلمىشلاردىن بىر ھەپتىدىن كېيىنكى بىر ھەپتىدە يادرو كىسلاتاسىنى تەكشۈرۈش ئارقىلىق يۇقۇملانغانلىقىنى بايقىغىلى بولىدۇ، ئۈچ-ئۈچ ھەپتىدە ئانتىگېن تەكشۈرۈشنى تاللىسا بولىدۇ.
- داۋالاش ئەھمىيىتى: ۋىروسقا قارشى داۋالاش ۋىروسنىڭ يۈك مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان سەۋىيەگە چۈشۈرۈپ، تارقىلىش خەۋپ-خەتىرىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىدۇ ھەمدە ئۆمرىنى ئۇزارتىدۇ.
- ئەگەر خەتەرلىك قىلمىشلار يۈز بەرسە، 72 سائەت ئىچىدە توسۇش دورىسى ئىستېمال قىلسا يۇقۇملىنىش خەتىرىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىپ، ئىككى سائەت ئىچىدە ئىستېمال قىلىش ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى بولىدۇ، بەلگىلەنگەن نۇقتىلىق دوختۇرخانىغا ۋاقتىدا بېرىپ كەسپى مەسلىھەت بېرىش ۋە تەكشۈرۈش، توسۇش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ.
