دۇنيا ئەيدىزنى كەمسىتمەسلىك كۈنى: ئەيدىز كەمسىتىشنى تۈگىتىپ، ساغلام جەمئىيەت بەرپا قىلىش
دۇنيا ئەيدىز كېسىلىنى كەمسىتمەسلىك كۈنى ب د ت ئەيدىز پىلان مەھكىمىسىنىڭ 2014-يىلى تەسىس قىلىنغان يەر شارى خاتىرە كۈنى بولۇپ، ھەر يىلى 3-ئاينىڭ 1-كۈنى بېكىتىلگەن. مەزكۇر خاتىرە كۈنىنىڭ تەسىس قىلىنىشى ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچى ۋە مۇناسىۋەتلىك خەتەرلىك كىشىلەرگە بولغان كەمسىتىش ۋە بىر تەرەپلىمە قاراشنى تۈگىتىشنى مەقسەت قىلغان. ئەيدىزنىڭ تارقىلىشىغا قارشى تۇرۇش يوللىرى ۋە تارقىتىلمىغان قىلمىشلارنىڭ ئىلمىي بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇش ئارقىلىق، جەمئىيەتنى باراۋەر، كەڭ قۇرساق مۇھىت بەرپا قىلىشنى تەشەببۇس قىلىپ، داۋالاش ئارقىلىق قوللاش، كەمسىتىشكە قارشى تۇرۇش قانۇن چىقىرىش ۋە مەھەللىدە غەمخورلۇق قىلىش تەدبىرلىرىنىڭ ئەمەلىيلىشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش كېرەك. 2025-يىلىغا قەدەر، دۇنيادىكى 38 دۆلەت كەمسىتىش خاراكتېرىدىكى قانۇننى تۈگىتىش ئارقىلىق بۇ تەشەببۇسقا ئىنكاس قايتۇردى
ئەيدىز كېسىلى گەرچە ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەل بولسىمۇ، لېكىن كېسەللىكنىڭ ئۆزىدىنمۇ بەكرەك قورقۇنچلۇق بولغىنى جەمئىيەتتىكى ئاممىنىڭ ئەيدىز بىمارلىرىنى كەمسىتىشى. بۇ خىل كەمسىتىش بىمارلارغا غايەت زور پسىخىكىلىق بېسىم ئېلىپ كېلىپلا قالماي ، ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش خىزمىتىنىڭ نورمال قانات يايدۇرۇلۇشىغا توسقۇنلۇق قىلدى . تۆۋەندىكى تەھرىرلەر كۆپچىلىككە ئەيدىزگە ئائىت بىلىملەرنى ئىلمىي نۇقتىدىن ئومۇملاشتۇرۇپ بېرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىرگە كۆپچىلىكنى كەمسىتىشنى تۈگىتىپ، ئەيدىز بىمارلىرىغا چۈشەنچە ۋە كۆيۈنۈشنى مۇراجىئەت قىلىدۇ
ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى
ئەيدىز ۋىرۇسى ئاساسلىقى تۆۋەندىكى ئۈچ خىل يول بىلەن تارقىلىدۇ:
قان تارقىلىش: مەسىلەن ئەيدىز بىلەن بۇلغانغان يىڭنە سايمانلارنى ئورتاق ئىشلىتىش، تەكشۈرۈلمىگەن قان ياكى قان بۇيۇملىرىنى كىرگۈزۈش قاتارلىقلار.
جىنسىي تارقىتىش: بىخەتەر بولمىغان جىنسىي قىلمىشلار (ئوخشاش جىنىس، يات جىنىس ۋە قوش جىنسىي ئۇچرىشىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) نۆۋەتتە ئەڭ مۇھىم تارقىتىش يولى.
ئانىدىن بوۋاقنىڭ تارقىلىشى: ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان ئانىلار ھامىلىدارلىق، تۇغۇت ۋە ئېمىتىش جەريانىدا ۋىرۇسنى ھامىلىگە ياكى بوۋاقلارغا تارقىتىش ئېھتىماللىقى بار، ئەمما قېلىپلاشقان ئانىدىن بالىلارنى توسۇش تەدبىرى ئارقىلىق تارقىلىش خەۋپىنى ٪1تىن تۆۋەنگە چۈشۈرگىلى بولىدۇ.
كۈندىلىك ئۇچرىشىشتا ئەيدىز تارقىتىش بولمايدۇ، مەسىلەن قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، بىللە غىزالىنىش، ئىشخانا بۇيۇملىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش، يۆتەل، چۈشكۈرۈش قاتارلىقلار.
ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاش
بىرىنچى، ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى
بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى توغرا ئىشلىتىشتە چىڭ تۇرۇش ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك تارقىتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك تەدبىر.
يىڭنە ئىشلەتمەسلىك، زەھەرنى رەت قىلىش.
زۆرۈر بولمىغان قان ئاشكارىلىنىپ قېلىشتىن ساقلىنىش كېرەك، ئەگەر قان سېلىش ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى ئىشلەتكەندە، چوقۇم مۇنتىزىم داۋالاش ئاپپاراتلىرىنى تاللاش كېرەك.
ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلدار ئاياللار ۋاقتىدا ئانىدىن بوۋاقنىڭ توسۇپ قېلىشىنى داۋالىشى كېرەك.
ئىككىنچى، ئىلمىي داۋالاش ئۇسۇلى:
مىدىتسىنانىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئەيدىز كېسەللىكى بىر خىل ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كېسەللىكتىن كونترول قىلغىلى بولىدىغان سوزۇلما خارەكتىرلىك كېسەلگە ئۆزگەردى. يۇقىرى ئۈنۈملۈك ۋىروس بىلەن داۋالاش يەنى " كوكتېل ھارىقى داۋالاش ئۇسۇلى " ئارقىلىق ، ۋىروسنىڭ كۆپەيتىلىشىنى ئۈنۈملۈك تىزگىنلەپ ، بىمارنىڭ بەدىنىدىكى ۋىروسنىڭ مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان سەۋىيەگە چۈشۈرۈپ ، ئۇنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ ، ئۆمرىنى ئۇزارتىپ ، تۇرمۇش سۈپىتىنى ئۆستۈرگىلى ھەمدە تارقىلىش خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ
كەمسىتىشنى يوقىتىشنىڭ مۇھىملىقى
جەمئىيەتتىكى ئامما ئەيدىز بىمارلىرىنى كەمسىتىش تۆۋەندىكىدەك ئېغىر ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ:
تەكشۈرۈش ۋە داۋالاشقا توسقۇنلۇق قىلىش: كەمسىتىلىشتىن قورقۇپ، نۇرغۇن كىشىلەر تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئەيدىزنى تەكشۈرۈشكە جۈرئەت قىلالماي،«بالدۇر بايقاش، بالدۇر داۋالاش» پۇرسىتىنى قولدىن بېرىپ قويۇپ، بىمارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالىنىڭ يامانلىشىپ، شەكلى ئۆزگەرگەن ھالدا تارقىلىش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋەتتى.
پسىخىكىلىق جاراھەت كەلتۈرۈپ چىقاردى: بىمار جەمئىيەتتە يالغۇزلۇق قىلىش، ئىشسىزلىق، ئائىلىسى يېرىلىپ كېتىش قاتارلىق مەسىلىلەرگە دۇچ كېلىپ، ئۆزىنى كەمسىتىش، خامۇشلۇق ھەتتا ئۆزىنى ئۆلتۈرۈش خاھىشى پەيدا قىلىشى مۇمكىن
جەمئىيەت ئىناقلىقىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ: كەمسىتىش جەمئىيەتنىڭ قارىمۇقارشىلىقى ۋە خاتا چۈشىنىشىنى كۈچەيتىۋەتتى، ساغلام، كەڭ قورساق ئىجتىمائىي كەيپىيات شەكىللەندۈرۈشكە پايدىسىز.
قانداق قىلغاندا كەمسىتىشنى تۇگەتكىلى بولىدۇ
ئەيدىز بىمارىنى كەمسىتمەسلىكنى ئىشقا ئاشۇرۇش پۈتۈن جەمئىيەتنىڭ ئورتاق تىرىشچانلىقىغا مۇھتاج:
ئىلىم-پەن بىلىملىرىنى ئۆگىنىش: ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يوللىرى ۋە ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلىنى چۈشىنىپ، نادانلىقتىن كېلىپ چىققان قورقۇنچنى يوقىتىش
ئاغرىق ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلىش: ئەيدىز بىمارلىرى باراۋەر ئىشقا ئورۇنلىشىش، مائارىپ، داۋالاش ھوقۇقىغا ئىگە، ھەرقانداق ئورۇن ۋە شەخس بىمارنى كەمسىتىشكە بولمايدۇ.
بىر تەرەپلىمە قاراشنىڭ ئورنىغا چۈشىنىش ۋە كەڭ قورساقلىق بىلەن بىمارنىڭ جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقىغا كۆڭۈل بۆلۈش، ئۇلارنى پائال داۋالاشقا ئىلھاملاندۇرۇش.
تەشۋىقاتقا ئاكتىپ قاتنىشىش: ئەتراپىمىزدىكى كىشىلەرگە ئەيدىز بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇپ، كەمسىتمەسلىك ئۇقۇمىنى يەتكۈزۈش
قانۇن كاپالىتى ۋە جەمئىيەتنىڭ قوللىشى
ئېلىمىزنىڭ «ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش نىزامى»دا ھەرقانداق ئىدارە ۋە شەخسنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلارنى، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەمسىتىشىگە يول قويۇلمايدىغانلىقى ئېنىق بەلگىلەندى. ئۇلار مەكتەپكە كىرىش، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش قاتارلىق جەھەتلەردە باشقا پۇقرالار بىلەن ئوخشاش ھوقۇقتىن بەھرىمەن بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىللە، جەمئىيەتتىكى ھەر ساھەمۇ پائال ھەرىكەت قىلىپ، ئەيدىز كېسەللىكىگە غەمخورلۇق قىلىش مەركىزى قۇرۇش، پىدائىيلار مۇلازىمىتىنى قانات يايدۇرۇش قاتارلىق ئۇسۇللار ئارقىلىق، بىمارلارنى قوللىدى ۋە ياردەم قىلدى.
ئەيدىز قورقۇنچلۇق ئەمەس ، قورقۇنچلۇق بولغىنى كەمسىتىش . ھەر بىر ئەيدىز بىمارى ھۆرمەت ۋە غەمخورلۇققا ئېرىشىشى كېرەك، ھەرگىزمۇ چەتكە قېقىش ۋە قورقۇنچنى چەتكە قاقماسلىقى كېرەك. بىز قول تۇتۇشۇپ ھەرىكەت قىلىپ، ئىلىم– پەن بىلىملىرىنى ئۆگىنىپ، كەمسىتىشتىكى بىر تەرەپلىمە قاراشنى تۈگىتىپ، ئەيدىز بىمارلىرىغا ئىللىق، كەڭ قورساق ئىجتىمائىي مۇھىت يارىتىپ بېرىپ، «ئەيدىز يوق» نىشانغا يېتىش ئۈچۈن ئورتاق تىرىشايلى.
