ئەيدىز توغرىسىدا نۇرغۇن خاتا قاراشلار بار، مەسىلەن«ئەيدىز بىمارلىرى بىلەن ئورتاق قاچا-قۇچىلار ئىشلەتكەندە يۇقۇملىنىپ قالىدۇ» ،«پەقەت جىنسىي ئۇچراشقاندىلا ئاندىن ئەيدىز ۋىرۇسى تارقىلىدۇ» ...... ئەيدىز كېسىلى ئىزچىل تۈردە نۇرغۇن خاتا چۈشىنىش ۋە پىتنە- ئىغۋالارغا ئەگىشىپ كەلدى. بۇ خاتا قاراشلار كىشىلەرنىڭ ئەيدىزدىن قورقۇشىنى كۈچەيتىپلا قالماي، يۇقۇملانغۇچىلارنى جەمئىيەتتە زۆرۈر بولمىغان كەمسىتىش ۋە بېسىملارغا بەرداشلىق بەردى. بۈگۈن بىز بىرلىكتە ئەيدىزنى پەننى ئومۇملاشتۇرۇش بىلىملىرىنى چۈشىنىپ، ئەيدىزدىن ئىلمىي مۇداپىئەلىنىپ، ئەمدى ئەيدىزدىن قورقمايمىز.
ئەيدىز كېسىلى دېگەن نېمە
ئەيدىز كېسىلى، يەنە ئېرىشىش خارەكتىرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى يەنى بىز دائىم دەيدىغان ئەيدىز ۋىرۇسىدىن يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىقىدىغان بىر خىل يۇقۇملۇق كېسەل بولۇپ، ئاساسلىقى جىنسىي ھەرىكەت، قان ئۇچرىشىش ياكى ئانىدىن بوۋاقلار بىلەن ئۇچرىشىپ تارقىلىدۇ.
بۇ ۋىرۇس ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىدىكى ھۈجەيرىلەرنى بۇزۇپ، ئورگانىزىمنىڭ قارشىلىق كۈچىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ. ئادەم بەدىنى ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ ئىككى يىلدىن ئون يىلغىچە ھەتتا ئۇنىڭدىن ئۇزاققىچە ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ۋەيران قىلىش خاراكتېرلىك بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغاندا ئاندىن ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىدۇ.
 
ھازىر ئەيدىزنى تۈپتىن داۋالاپ ساقايتىدىغان ئۇسۇل يوق، ئەمما ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ۋىرۇسنى ئۈنۈملۈك كونترول قىلىپ، بىمارنى نىسبەتەن ساغلام تۇرمۇشقا ئېرىشتۈرۈپ، بىمارنىڭ تۇرمۇش سۈپىتىنى ئۆستۈرەلەيدۇ ھەم ئۆمرىنى ئۇزارتالايدۇ.
ئەيدىزنىڭ تارقىلىش ئۇسۇلى
ئەيدىز كېسىلى كۆپ خىل ئۇسۇللار ئارقىلىق تارقىلىدۇ

1. جىنسىي قىلمىش: ئەيدىز جىنسىي ھەرىكەت ئارقىلىق تارقىلىدۇ. ئەگەر ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بىر تەرەپ ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغان ھەمدە مۇۋاپىق ئالدىنى ئېلىش تەدبىرى قوللانمىغان بولسا، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش ئېھتىماللىقى بار.
2. ئانىدىن -بالىلار تارقىلىش: ھامىلىدار ئاياللار ئەيدىزدىن يۇقۇملانغاندا، ھامىلىدارلىق، تۇغۇت، تۇغۇش ياكى ئانا سۈتى بىلەن بېقىش ئارقىلىق ۋىرۇسنى بوۋاققا تارقىتىدۇ لېكىن مۇۋاپىق داۋالاش، ۋىروسقا قارشى داۋالاش ۋە ئانىلار-بوۋاقلارنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوبۇل قىلىش ئارقىلىق، بۇ خىل تارقىلىش خەۋپ-خەتىرىنى كۆرۈنەرلىك ئازايتقىلى بولىدۇ.
3. قان ۋە قان بۇيۇملىرى: بۇلغانغان قان ياكى قان بۇيۇملىرى بىلەن ئۇچرىشىش ئەيدىزدىن يۇقۇملانغان شىپرىس ياكى يىڭنىنى ئىشلىتىپ زەھەرلىك چېكىملىكنى ئوكۇل قىلىش بىر خىل خەتەرلىك ھەرىكەت، چۈنكى بۇ ئەيدىزنىڭ تارقىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. زەھەر چەككۈچىلەرلا ئەمەس، بەلكىم داۋالاش مەشغۇلاتىدا ئىشلىتىلىدىغان شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىدىغان ياكى دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان شىپرىسقا چېتىلىشىمۇ مۇمكىن.

ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانسىلا ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىپ قالامدۇ؟
ھەر بىر ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىنىڭ ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىپ كېتىشى ناتايىن. ۋىروسقا قارشى داۋالاشنى ۋاقتىدا قوبۇل قىلىپ، ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلى ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئىقتىدارى كېسەلنىڭ تەرەققىياتىنى ئۈنۈملۈك كېچىكتۈرگىلى بولىدۇ.
□ ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشنىڭ ئۈچ باسقۇچى↓

1. جىددىي خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش مەزگىلى: ئەيدىز كېسىلى جىددىي خاراكتېرلىك ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، قىزىش، يۇتقۇنچاق ئاغرىش، كۆڭلى ئېلىشىش، بوغۇم ئاغرىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلۈپ، 1-3 ھەپتىگىچە ئۇدا داۋاملىشىدۇ. بۇ چاغدا ئەيدىز ئانتىتېلاسى مەنپىي بولۇپ، ئادەتتە كۆزنەك مەزگىلى دەپ ئاتىلىدۇ، تەخمىنەن يۇقۇملىنىپ 10 كۈندىن كېيىن ئەيدىز يادرو كىسلاتاسىنى تەكشۈرۈپ چىققىلى بولىدۇ. بۇ چاغدا ھەمىشە بۇ كېسەللىك ئالامەتلىرىگە ئاسانلا سەل قارايدۇ، بۇنى " ئادەتتىكى زۇكام" دەپ خاتا چۈشىنىپ قالىدۇ، بۇنداق ئەھۋال كۆرۈلگەن خەتەرلىك كىشىلەرنى تېزدىن ئەيدىز كېسىلىگە مۇناسىۋەتلىك تەكشۈرۈش كېرەك.
2. كېسەللىك ئالامەتلىرى يوق مەزگىل : يەنى جىددىي خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش مەزگىلىدىن كېيىن ، نۇرغۇنلىغان ئەيدىز يۇقۇمدارلىرىدا ئۇزاق ۋاقىت ئىچىدە كۆرۈنەرلىك ئالامەت بولماسلىقى مۇمكىن ، بۇ كېسەللىك ئالامىتى يوق مەزگىل دەپ ئاتىلىدۇ . بۇ مەزگىلدە، ۋىرۇس ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى داۋاملىق بۇزىدۇ.
3. ئەيدىز مەزگىلى: ئەگەر داۋالانمىسا، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش ئەڭ ئاخىرىدا ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىشى مۇمكىن. ئەيدىز كېسىلى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئىقتىدارى ئېغىر زىيانغا ئۇچرىغان ھالەت بولۇپ، بىماردا ئاسانلا ئېغىر كېسەللىك ۋە يامان سۈپەتلىك ئۆسمە يۇقۇملىنىدۇ.

ھەر بىر ئادەمنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ۋە ۋىرۇس رېئاكسىيىسى ئوخشىمايدۇ. بەزىلەر كۆپ يىللاردىن كېيىن ئاندىن ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىشى مۇمكىن، بەزى كىشىلەر يۇقۇملانغاندىن كېيىن تېز سۈرئەتتە ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىشى مۇمكىن. شۇڭا، ۋاقىتنىڭ ئاتلىنىشى ئادەمگە قاراپ ئوخشىمايدۇ.
 
ئومۇمەن، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش چوقۇم ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىپ كېتىدىغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى ۋاقتىدا قوبۇل قىلىش، ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى ساقلاش، داۋالاش تەكلىپىگە ئەمەل قىلىش ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئىقتىدارىغا ئەمەل قىلىش بىمارلارنىڭ ئەيدىز باسقۇچىغا كېچىكتۈرۈلۈشىگە ياكى ئۇنىڭ ئالدىنى ئېلىشىغا ياردەم بېرىدۇ.
شۇڭا مۇھىمى ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئەڭ زور دەرىجىدە ئازايتىش ئۈچۈن بالدۇر دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش ۋە قەرەللىك داۋالاشنى كۆزىتىش ئۈچۈن، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئەڭ زور دەرىجىدە ئازايتىش كېرەك.
ھالقىلىق پەيتتىكى « قۇتقۇزغۇچى »
ئەيدىز كېسىلى ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دېگىنىمىز ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانمىغانلار، يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولغاندىن كېيىن، بالدۇر (72 سائەتتىن ئاشمايدۇ) ئالاھىدە ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى ئىستېمال قىلىپ ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش خەتىرىنى تۆۋەنلىتىدىغان چارىنى كۆرسىتىدۇ.
كىشىلەر دائىم "پۇشايمان قىلغۇچى دورا" دەپ ئاتايدىغىنى ئەيدىز ۋىرۇسى ئاشكارىلانغاندىن كېيىن ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاش ئۇسۇلى . دىققەت قىلىشقا تىگىشلىك بولغىنى

1. بۇ "پۇشايمان دورىسى" يۇقۇملانغان كىشىلەرنى ساقايتالمايدۇ، يۇقۇملانمىغانلارنى قوغدىيالايدۇ
2. ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان ياكى يۇقۇملانغان ھالىتى ئېنىق بولمىغانلارنىڭ مۇناسىۋىتىنى قوغدىغىلى بولىدۇ
3. چوقۇم 72 سائەت ئىچىدە ئىستېمال قىلىش كېرەك( ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى 2 سائەت ئىچىدە دورا ئىچىش ئەڭ ياخشى).

ئەيدىز توغرىسىدىكى بىر قانچە دائىم كۆرۈلىدىغان خاتا قاراش
ئەيدىز كېسىلى قول ئېلىشىش ياكى قۇچاقلىشىش ئارقىلىق تارقىلامدۇ؟
تارقالمايدۇ
ئەيدىز كېسىلى ئاساسلىقى ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ قېنى، ئۇرۇق سۇيۇقلۇقى، جىنسىي يول ئاجرىتىپ چىقارغان سۇيۇقلۇق، سۈت قاتارلىق بەدەن سۇيۇقلۇقلىرىدا مەۋجۇت. مۇكەممەل تېرىلەر ۋىرۇسنىڭ كىرىشىنى ئۈنۈملۈك توسىدۇ، تېرىسى بۇزۇلمىغاندىلا، ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ بەدەندىكى نورمال تەر سۇيۇقلۇقى قاتارلىق ئاجرىتىپ چىقارغان سۇيۇقلۇقلار بىلەن ئۇچراشسا ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانمايدۇ.
 
پاشا چىشلىسە ئەيدىز تارقىلامدۇ؟
تارقالمايدۇ
قاندىكى ئەيدىز ۋىروسى پاشانىڭ ھەزىم قىلىش سېستىمىسىدا ھاياتلىقىنى يوقىتىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا پاشا ئېغىزىدىكى قان مىقدارى ناھايىتى ئاز بولۇپ، ئېلىپ يۈرگەن ۋىروسنىڭ سانى يېڭى شەخسلەرنىڭ يۇقۇملىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرالمايدۇ.
ئەيدىز كېسىلى مۇسبەت ئانا چوقۇم ۋىرۇسنى بالىغا تارقىتىپ بېرەمدۇ ؟
ناتايىن
ھېچقانداق ئارىلىشىش تەدبىرى بولمىغان ئەھۋالدا ئانىلار-بوۋاقلارنىڭ تارقىلىش نىسبىتى تەخمىنەن ٪15-٪45كە يېتىدۇ. ھامىلىدارلىق مەزگىلىدىكى ۋىروسقا قارشى داۋالاش، بىخەتەر تۇغۇت شەكلىنى تاللاش ۋە ئانا-بالىلارنى بېقىشتىن ساقلىنىش ئۈنۈملۈك تەدبىرى ئارقىلىق ئانىلار-بوۋاقلارنىڭ تارقىلىشىنىڭ خەتىرىنى ٪2تىن تۆۋەنگە چۈشۈرگىلى بولىدۇ.
ئەيدىز بىمارلىرى بىلەن ئورتاق قاچا-قۇچىلارنى ئىشلەتكەندە ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىدۇ؟
تارقالمايدۇ
ئەيدىز كېسىلىنىڭ شۆلگەي سۇيۇقلۇقىدىكى ۋىرۇس مىقدارى ناھايىتى تۆۋەن بولۇپ، يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان دەرىجىگە يەتمەيدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئەيدىز كېسىلى مۇھىتتا ئىنتايىن ئاجىز بولۇپ، ئادەم بەدىنىدىن ئايرىلىپلا ئاكتىپلىقىنى يوقىتىدۇ.
 
ئورتاق بەھرىمان بولىدىغان ۋېلسىپىت ئورۇنغا يوشۇرۇنغان « ئەيدىز يىڭنىسى » نىڭ يارىسى يۇقۇملىنامدۇ ؟
يۇقۇملانمايدۇ
ئەيدىز ۋىرۇسى بەدەن سۇيۇقلۇقى مۇھىتىدىن ئايرىلىپ قالسا ئۇنىڭ ھايات قېلىش ۋە يۇقۇملىنىش ئىقتىدارى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەپ كېتىدۇ. شۇڭا يىڭنە بېشىغا ئەيدىزدىن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ قېنى چاپلىشىپ قالغان تەقدىردىمۇ، ۋىرۇس مىقدارى ئاز بولغاچقا، تاشقى مۇھىتتا ئاشكارىلىنىپ قالغان بولغاچقا، يۇقۇملىنىش ئېھتىماللىقى يوق دېيەرلىك.
ئەيدىز بىمارلىرى بىلەن سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى ياكى ئاممىۋى مۇنچىنى ئىشلەتكەندە ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملىنامدۇ؟
تارقالمايدۇ
سۇ ئۈزۈش كۆلچىكىنىڭ سۇ ياكى ئاممىۋى مۇنچىسى مۇھىتىدا سۇنىڭ سۇيۇلدۇرۇش رولى، دېزىنفېكسىيە دورىلىرىنىڭ مەۋجۇت بولۇشى (سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى سۈيىدە ئادەتتە دېزىنفېكسىيە دورىسى) ھەمدە مۇھىت ئامىللىرى (مەسىلەن تېمپېراتۇرىسى، كىسلاتا قىممىتى قاتارلىقلار) سەۋەبلىك ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ ئۇزۇن ۋاقىت ھايات قېلىشى تەس. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئادەم بەدىنىنىڭ تېرىسى تەبىئىي، ئىنتايىن ئۈنۈملۈك مۇداپىئە توسىقى بولۇپ، ئەيدىز ۋىرۇسىمۇ ئادەم بەدىنىگە كىرەلمەيدۇ.
شۇڭا ئەيدىز بىمارلىرى بىلەن ئورتاق سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى ياكى ئاممىۋى مۇنچىنى ئىشلەتكەندە ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانمايدۇ.