每年的12月1日是世界艾滋病日。如今，随着医学的飞速发展，艾滋病已从一种“世纪瘟疫”转变为可控的慢性病。更为重要的是，我们拥有了多种非常有效的医学预防手段：暴露前预防（PrEP）和暴露后预防（PEP）。它们如同两堵坚实的“防火墙”，为处于不同风险状况的人们提供着关键保护。
第一道防火墙：暴露前预防（PrEP）—— 防患于未然
什么是PrEP？
暴露前预防，英文简称PrEP，指尚未感染艾滋病病毒（HIV）的人在可能暴露于病毒的高风险行为之前，通过定期注射/服用抗病毒药物，来预防感染的一种手段。你可以将它理解为一种“预防性疫苗”，但它不是一劳永逸，而是需要定期注射/服用。
谁需要考虑PrEP？
PrEP主要推荐给HIV感染风险较高的人群，例如：不使用安全套者、有多个性伴侣或患有其他性传播疾病者等。
如何使用PrEP？
PrEP必须在医生指导下进行。在开始用药前，必须进行血液检测，确认未感染且无药物禁忌症。PrEP的效果非常显著，优于PEP。但它不能预防其他性病，因此建议与其他预防措施（如安全套）结合使用。
第二道防火墙：暴露后预防（PEP）——亡羊补牢，为时未晚
什么是PEP？
暴露后预防，英文简称PEP，指尚未感染HIV的人，在经历了可能接触病毒的高危行为（如无保护性行为、针具刺伤等）之后，尽快服用抗病毒药物，以阻止感染的发生。这是一种 “紧急阻断”措施。
黄金72小时
PEP有一个非常关键的“黄金窗口期”——暴露后的72小时内。启动治疗越早越好，最好在2小时内。超过72小时，预防效果会大大降低。因此，一旦发生高风险暴露，必须争分夺秒。
如何使用PEP？
1. 立即评估与检测：尽快（72小时内）前往当地的传染病医院、疾控中心或艾滋病定点治疗机构等。医生会评估你的暴露风险，并立即进行基线检测。
2. 开始服药：如果评估后认为有必要，医生会开具一个为期28天的PEP疗程药物。
3. 坚持服药：必须严格遵医嘱，每天准时、连续服用28天，不可漏服或提前停药，否则可能导致预防失败。
4. 定期随访：在服药结束后以及之后的几个月，需要定期回医院进行HIV检测，以最终确认预防是否成功。
重要提示： PEP是紧急补救措施，绝不能作为常规的预防手段反复使用。它不能替代PrEP的长期预防作用，更不能替代安全套等常规防护。
预防艾滋病，我们拥有越来越多的选择。科学，让我们在面对风险时，能够更有底气、更有尊严。让我们用知识与关爱，共筑健康的未来。
«ئوتتىن مۇداپىئەلىنىش لىنىيىسى»نى مۇستەھكەملەش: ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئاشكارىلىنىپ كېتىشتىن بۇرۇن ۋە ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش
ھەر يىلى 12-ئاينىڭ 1-كۈنى دۇنيا ئەيدىز كۈنى. ھازىر تىبابەتنىڭ ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ ، ئەيدىز كېسەللىكى " ئەسىر ۋاباسى " دىن كونترول قىلغىلى بولىدىغان سوزۇلما خارەكتىرلىك كېسەلگە ئايلاندى . تېخىمۇ مۇھىمى، بىز ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ۋە ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى كۆپ خىل ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش ۋاستىلىرىغا ئىگە بولدۇق. ئۇلار خۇددى ئىككى پۇختا " مۇداپىئە لىنىيىسى " گە ئوخشاپ ، ئوخشىمىغان خەۋپ - خەتەر ھالىتىدە تۇرىۋاتقان كىشىلەرنى مۇھىم قوغدايدۇ .
بىرىنچى ئوتتىن مۇداپىئەلىنىش لىنىيىسى -- ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇن ئالدىنى ئېلىش
ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش دېگەن نېمە؟
ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشدىن ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش، ئېنگىلىزچە قىسقارتىلىپ ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇن ئالدىنى ئېلىش، ئەيدىز ۋىرۇسى تېخى يۇقمىغان كىشىلەرنىڭ ۋىرۇسنى ئاشكارىلاپ قويۇش ئېھتىمالى بولغان خەتەرلىك قىلمىشلاردىن بۇرۇن، قەرەللىك ئوكۇل سېلىش/ ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى ئوكۇل قىلىش/ ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى ئىچىش ئارقىلىق يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ بىر خىل ۋاسىتىسىنى كۆرسىتىدۇ. سىز ئۇنى بىر خىل " ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك ۋاكسىنا " دەپ چۈشەنسىڭىز بولىدۇ ، لېكىن ئۇ بىر چاتاقتا مەڭگۈلۈك ئەمەس ، بەلكى قەرەللىك ئوكۇل سېلىش / ئىستېمال قىلىش كېرەك .
ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىشنى كىم ئويلىشىشى كېرەك؟
ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ئاساسلىقى ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش خەتىرى بىر قەدەر يۇقىرى كىشىلەرگە تەۋسىيە قىلىنىدۇ، مەسىلەن: بىخەتەرلىك قاپچۇقى ئىشلەتمىگەنلەر، كۆپ جىنسىي ھەمراھلار ياكى باشقا جىنسىي كېسەلگە گىرىپتار بولغانلارغا گىرىپتار بولغانلار.
ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى قانداق ئىشلىتىش كېرەك؟
ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش چوقۇم دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئېلىپ بېرىلىشى كېرەك. دورا ئىشلىتىشنى باشلاشتىن بۇرۇن، قان تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپ، يۇقۇملانمىغان ھەمدە دورا چەكلەش كېسىلى يوقلىقىنى جەزىملەشتۈرۈش كېرەك. ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمى ناھايىتى كۆرۈنەرلىك بولۇپ، ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىشتىن ئۈستۈن تۇرىدۇ. بىراق ئۇ باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئالالمايدۇ، شۇڭا باشقا ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى مەسىلەن بىخەتەرلىك قاپچۇقى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىش تەكلىپى بېرىلىدۇ.
ئىككىنچى ئوتتىن مۇداپىئەلىنىش لىنىيىسى -- ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دېگەن نېمە؟
ئەيدىزئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش، ئىنگىلىزچە قىسقارتىلىپ ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دەپ ئاتىلىدۇ ، ئەيدىز تېخى يۇقۇملانمىغان كىشىلەرنىڭ ۋىرۇس بىلەن ئۇچرىشىش ئېھتىماللىقى بولغان خەتەرلىك قىلمىشلار (مەسىلەن قوغداش تەدبىرى بولمىغان قىلمىشلار ، يىڭنە سانجىپ يارىلىنىش قاتارلىقلار) تىن كېيىن، ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى تېزدىن ئىستېمال قىلىپ، يۇقۇملىنىشنىڭ يۈز بېرىشىنى توسۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ بىر خىل « جىددىي توسۇش » تەدبىرى .
ئالتۇن 72 سائەت
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىشتا ئىنتايىن مۇھىم "ئالتۇن كۆزنەك مەزگىلى" بار، ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى 72 سائەت ئىچىدە. داۋالاشنى قانچە بالدۇر باشلىسا شۇنچە ياخشى، ئەڭ ياخشىسى ئىككى سائەت ئىچىدە بولۇشى كېرەك. 72 سائەتتىن ئېشىپ كەتسە، ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەيدۇ. شۇڭا خەتەر ئاشكارىلىنىپ قالسا، مىنۇت-سېكۇنتنى قولغا كەلتۈرۈش كېرەك.
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى قانداق ئىشلىتىش كېرەك؟
- .1دەرھال باھالاش ۋە تەكشۈرۈش: تېزدىن (72 سائەت ئىچىدە) شۇ جايدىكى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر دوختۇرخانىسى، كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش- كونترول قىلىش مەركىزى ياكى ئەيدىز كېسەللىكىنى بەلگىلەنگەن نۇقتىلىق داۋالاش ئاپپاراتلىرىغا بېرىش لازىم. دوختۇر سىزنىڭ ئاشكارىلانغان خەۋپىڭىزنى باھالايدۇ ھەمدە دەرھال ئاساسىي تەكشۈرۈش ئېلىپ بارىدۇ.
- 2. دورا ئىچىشنى باشلاش: ئەگەر باھالىغاندىن كېيىن زۆرۈر دەپ قارىسا، دوختۇر 28 كۈن ئاشكارىلانغاندىن كېيىن داۋالاشنىڭ ئالدىنى ئېلىش دورىسى يېزىپ بېرىدۇ.
- .3دورا ئىچىشتە چىڭ تۇرۇش: دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسىگە قاتتىق بويسۇنۇش، ھەر كۈنى دەل ۋاقتىدا، ئۇدا 28 كۈن ئىستېمال قىلىش، دورىنى چۈشۈرۈپ قويماسلىق ياكى مۇددەتتىن بۇرۇن توختىتىشقا بولمايدۇ، بولمىسا ئالدىنى ئېلىش مەغلۇپ بولۇشى مۇمكىن.
- 4. قەرەللىك ھالدا زىيارەت قىلىش: دورا ئىچىش ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى نەچچە ئايدا، قەرەللىك ھالدا دوختۇرخانىغا قايتىپ ئەيدىزنى تەكشۈرۈپ، ئالدىنى ئېلىشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولغان بولمىغانلىقىنى جەزملەشتۈرۈش كېرەك.
ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا بىزنىڭ بارغانسېرى كۆپ تاللىشىمىز بار. ئىلىم-پەن، بىز خېيىم-خەتەرگە يۈزلەنگەندە، تېخىمۇ غەيرەتلىك، ئىززەت-ئابرويىمىزنى ئاشۇرىمىز. بىز بىلىم ۋە غەمخورلۇق ئارقىلىق ساغلام كەلگۈسىنى ئورتاق بەرپا قىلايلى.
