艾滋病病毒可通过性接触传播、血液传播和母婴传播。因此，与艾滋病病毒感染者一般的日常生活和工作接触是不会传播艾滋病病毒的。我们不需要害怕！然而，由于传统观念根深蒂固，加之对艾滋病缺乏正确认识，社会上仍有相当多的人谈“艾”色变，习惯把艾滋病与不洁性行为联系在一起，错误地认为艾滋病是“肮脏的病”“下流的病”，与艾滋病病毒感染者在一起肯定不安全。因此，艾滋病病毒感染者在就业、升学、医疗及日常生活中常常遭受歧视。
- پۈتۈن جەمئىيەت ئورتاق قاتنىشىپ، ئەيدىز كېسىلىنى كەمسىتىشنى تۈگىتەيلى
- يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، دۆلەت ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىپ، ئاممىنىڭ ئەيدىز كېسىلىگە بولغان تونۇشى تەدرىجىي ئاشتى. شۇنىڭغا قارىغاندا، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى كەمسىتمەسلىك كېرەك، ئەكسىچە ئۇلارغا كۆڭۈل بۆلۈش ۋە قوبۇل قىلىش كېرەك. ئۇنداقتا، كەمسىتىشنى قانداق تۈگىتىش كېرەك؟
- سوئال: نۆۋەتتە دۆلىتىمزدە ئەيدىز كېسىلىنى كەمسىتىش ئەھۋالى قانداق؟
- جاۋاب: ئەيدىز كېسىلىنى كەمسىتىش دۆلىتىمىزنىڭ ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىشتا ئىزچىل ئالاھىدە دىققەت قىلىدىغان مەسىلە بولۇپ كەلدى. گەرچە ھەر قايسى قاتلاملار ۋە تارماقلار كەمسىتىشنى تۈگىتىش ئۈچۈن زور تىرىشچانلىق كۆرسەتكەن بولسىمۇ، لېكىن كەمسىتىش يەنىلا مەۋجۇت.
- سوئال: ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىشىغا توسقۇنلۇق قىلىدىغان كەمسىتىشنىڭ ئاساسلىق تەرەپلىرى قايسىلار؟
- جاۋاب: كەمسىتىش ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاشنىڭ قىيىنلىقىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرىدۇ:
- بىرىنچىدىن، كەمسىتىشتىن قورقۇش كىشىلەرنى ئەيدىزگە مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارغا ئېرىشىشنى خالىمايدۇ، ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىشىغا قارىتا كىرىزىس تۇيغۇسى كەمچىل، ئالدىنى ئېلىش ئېڭى ئاجىز بولۇپ، يۇقۇملىنىش خەۋپىنى يۇقىرى كۆتۈرىدۇ.
- شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، كەمسىتىش كىشىلەرنىڭ تەكشۈرۈشكە بولغان قىزىقىشىغا تەسىر كۆرسىتىپ، يۇقۇملىنىش مەنبەسىنى پەرقلەندۈرۈشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ. كىشىلەر تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈشنى خالىمايدۇ، يۇقۇملانغۇچىلارنى ۋاقتىدا بايقاپ داۋالىغىلى بولمايدۇ، بۇنىڭ بىلەن ىن ئۇلارنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. كەمسىتىش يەنە گاندون، ئانىدىن بوۋاققا تارقىلىشنى قامال قىلىش ۋە ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش قاتارلىق مۇلازىمەتلەرنى رەت قىلىشىنى، جورىسى ۋە جىنسىي ھەمراھلىرىغا يۇقۇملىنىشنى ئاشكارىلاشنى رەت قىلىپ، يۇقۇملىنىش ۋە يۇقۇش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ؛
- ئۇنىڭ ئۈستىگە، كەمسىتىش بىزنىڭ يۇقۇملانغۇچىلارغا كۆڭۈل بۆلۈش ۋە ياردەم بېرىشىمىزنىڭ مەنىسىنى يوقىتىۋىتىشى مومكىن: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ئۆزلىرى ئاجىز ۋە ئامالسىزلىق ھېس قىلغاچقا، كەمسىتىش ئۇلارنىڭ پىسخىكىلىق بېسىمىنى ئاشۇرىدۇ، ئۇلارنىڭ داۋالاش، ياردەم ۋە داۋالاش مۇلازىمىتىگە ئېرىشىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ئەڭ ياخشى داۋالاش كۆزنىكىنى قولدىن بېرىپ قويۇپ، ھاياتىدىن ئايرىلىپ قېلىشى مۇمكىن، بەزى يۇقۇملانغۇچىلار ئۈمىدسىزلىنىپ قېلىشى، ئىجتىمائىي مەسئۇلىيەت تۇيغۇسىنى يوقىتىپ قويۇشى ھەتتا جەمئىيەتتىن ئۆچ ئېلىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- شۇڭا، كەمسىتىش ئەيدىز ۋىرۇسىدىنمۇ قورقۇنچلۇق. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى كەمسىتىش ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا توسقۇنلۇق قىلىپلا قالماي، يەنە جەمئىيەتنىڭ مۇقىمسىزلىق مەنبەسىگە ئايلىنىدۇ.
- ئەيدىز كېسىلى قانداق كېسەل؟ بۇ خىل كەمسىتىش نېمە ئۈچۈن پەيدا بولىدۇ؟
- ئەيدىز ئادەم بەدىنىدىكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىققان سوزۇلما خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق كېسەللىك. بۇ ۋىرۇس مەخسۇس ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ھۇجۇم قىلىدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، كېسەللىك ئادەتتە 8-10 يىل ئىچىدە پەيدا بولىدۇ، ھەر خىل ئېغىر كېسەللەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئېغىر كېسەل ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى داۋالىغىلى بولمايدۇ، ئۇنىڭ ئالدىنى ئالىدىغان ۋاكسىنا يوق، لېكىن دورا ئارقىلىق كونترول قىلغىلى بولىدۇ!
- ئەيدىز ۋىرۇسى جىنسىي ئۇچرىشىش، قان يەتكۈزۈش ۋە ئانىدىن بالىغا يۇقۇش ئارقىلىق يۇقىدۇ. شۇڭا، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن ئادەتتىكى كۈندىلىك ۋە خىزمەت ئالاقىسى ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقتۇرالمايدۇ. قورقۇشىمىزنىڭ ھاجىتى يوق! لېكىن ئەنئەنىۋى قارشنىڭ چوڭقۇر يىلتىز تارتقانلىقى ۋە ئەيدىز كېسىلىگە بولغان توغرا چۈشەنچىسى كەمچىل بولغاچقا، جەمئىيەتتىكى نۇرغۇن كىشىلەر ئەيدىزدىن قورقىدۇ، ئەيدىزنى پاكىز جىنسىي قىلمىش بىلەن باغلايدۇ، ئەيدىزنى «پاسكىنا كېسەل» ياكى «چاكىنا كېسەل» دەپ خاتا قارايدۇ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن بىللە بولۇش مۇتلەق بىخەتەر ئەمەس. شۇڭا، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ئىشقا ئورۇنلىشىش، مائارىپ، داۋالاش ۋە كۈندىلىك تۇرمۇش جەھەتتە كەمسىتىشكە ئۇچرايدۇ.
- دۆلىتىمىز ئەيدىز كېسىلىنى كەمسىتىشنى تۈگىتىش ئۈچۈن قانداق خىزمەتلەرنى قىلدى؟
- جۇڭگو ئەيدىز ۋىرۇسىنى كەمسىتىشنى تۈگىتىش ئۈچۈن نۇرغۇن خىزمەتلەرنى ئىشلىدى. قانۇن-نىزاملار تۈزۈلدى، كەمسىتىشكە قارشى تۇرۇش بەلگىلىمىلىرى ئايدىڭلاشتۇرۇلدى: مەسىلەن، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش نىزامىنىڭ 3-ماددىسىدا، ھەرقانداق تەشكىلات ياكى شەخس ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەمسىتىشكە يول قويۇلمايدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ تويلىشىش، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش، ئوقۇشقا كىرىش قاتارلىق جەھەتلەردىكى قانۇنىي ھوقۇق ۋە مەنپەئىتى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، دۆلەت ئالاقىدار سىياسەتلەرنى تۈزۈپ، كۈتۈنۈشكە ئاساس سالدى: مەسىلەن، «تۆتنى كەچۈرۈم قىلىش، بىر كۈتۈنۈش» سىياسىتىنىڭ يولغا قويۇلۇشى ئېلىمىزدە ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ تۇرمۇش شارائىتىنى زور دەرىجىدە ياخشىلاپ، كېسەللىك ئەھۋالىنى ئۈنۈملۈك كونترول قىلىپ، تۇرمۇش سۈپىتىنى كۆرۈنەرلىك ئۆستۈرۈپ، پارتىيە ۋە ھۆكۈمەتنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارغا ئىنسانپەرۋەرلىك تۇيغۇسىنى نامايەن قىلدى. ئۇنىڭدىن باشقا، بىر قىسىم ئىجتىمائىي تەشكىلاتلار ۋە شەخسلەر ئاكتىپ ئىلگىرى سۈردى ۋە سەپەرۋەر قىلىپ، جامائەت پىكرى كەيپىياتى يارىتىپ، يۇقۇملانغۇچىلارنى ياخشى مۇئامىلىدە قىلىپ، كەمسىتىشنى تۈگىتىشنى ئىلگىرى سۈردى. دۆلىتىمىز ھەر دەرىجىلىك نۇرغۇن تىرىشچانلىقلارنى كۆرسەتتى.
