- بۈگۈن بىز ئەيدىز كېسىلىگە قانۇن نۇقتىسىدىن نەزەر سالايلى
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ياكى بىمارلارنىڭ شەخسىي ھوقۇقىنى قوغداش
- ئەيدىز بىمارلىرى ياكى يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ شەخسىي ھوقۇقى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ، ھېچكىم ئۇنىڭغا دەخلى تەرۇز قىلالمايدۇ. ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش نىزامىنىڭ 39-ماددىسىنىڭ 2-پاراگرافىدا مۇنداق بەلگىلەنگەن: «ھەرقانداق تەشكىلات ياكى شەخس شەخس ياكى ھامىيلىرىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ كونكرېت سالاھىيىتىنى ئاشكارىلاپ قويۇشى مۇمكىن بولغان ئىسىم-فامىلىسى، ئادرېسى، خىزمەت ئورنى، رەسىمى، كېسەللىك تارىخى ياكى باشقا ئۇچۇرلارنى ئاشكارىلاپ قويسا بولمايدۇ.»
- ئەگەر ئەيدىز بىمارلىرى ۋە يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ شەخسىي ھوقۇقىغا دەخلى تەرۇز قىلسا، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇنىنىڭ 179-ماددىسىدا بەلگىلەنگەن بەلگىلىمە بويىچە، ھوقۇققا دەخلى تەرۇز قىلغۇچىلار ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك. ئەگەر ئەيدىز بىمارلىرى ۋە يۇقۇملانغۇچىلارغا ئېغىر ئاقىۋەت كېلىپ قالسا، قانۇن بويىچە جىنايى ئىشلار جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالىدۇ، لېكىن بۇ ھوقۇقنى قوغداش ئۈچىنچى تەرەپنىڭ ھوقۇقىغا دەخلى تەرۇز قىلماسلىقى كېرەك.
- داۋالاش، سەھىيە ئاپپاراتلىرى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ياكى ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ ئۇچۇرىنى ئاشكارىلاپ قويسا، ناھىيە دەرىجىلىك ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمىتى سەھىيە مەمۇرىي تارماقلىرى بەلگىلىك ۋاقىت ئىچىدە تۈزىتىشكە بۇيرۇپ، ئاشكارا تەنقىد ئېلان قىلىپ، يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش قانۇنى بويىچە ئاگاھلاندۇرۇش بېرىشى كېرەك؛ مەسئۇل نازارەتچىلەر ۋە باشقا بىۋاسىتە مەسئۇل خادىملارغا قانۇن بويىچە تۆۋەنلىتىش، ئىشتىن بوشىتىش ياكى قوغلاپ چىقىرىش جازاسى بېرىلىدۇ، ئالاقىدار مەسئۇل خادىملارنىڭ كەسىپ گۇۋاھنامىسى قانۇن بويىچە بىكار قىلىنىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەن بولسا، جىنايى ئىشلار جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە بىر تەرەپ قىلىنىدۇ.
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە قوغداش تەدبىرلىرى
- «ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش نىزامى»نىڭ 44-ماددىسىدا، ناھىيە دەرىجىلىك ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى تۆۋەندىكى ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كۈتۈنۈش ۋە ياردەم بېرىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشى كېرەك:
- 1.يېزىلاردىكى ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى بار شەھەرلەردىكى ئەيدىز بىمارلىرىنى ۋىرۇسقا قارشى دورىلار بىلەن ھەقسىز تەمىنلەش؛
- 2.ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان يېزا ۋە شەھەرلەرنىڭ ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى بار ئاممىنىڭ پۇرسەتپەرەسلىككە قارشى يۇقۇملىنىشنى داۋالاش تەننەرخىنى مۇۋاپىق تۆۋەنلىتىش ياكى كەچۈرۈم قىلىش؛
- 3.ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن مەسلىھەت بېرىش ۋە تەكشۈرۈشنى قوبۇل قىلغانلارغا ھەقسىز مەسلىھەت بېرىش ۋە دەسلەپكى تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىش؛
- 4.ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلدار ۋە تۇغۇتتىن كېيىنكى ئاياللارنى ھەقسىز داۋالاش ۋە مەسلىھەت بېرىش ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ ئانىدىن بالىغا يۇقۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ياكى بىمارلارقانداق مەجبۇرىيەتنى ئادا قىلىش كېرەك؟
- ● كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش ئاپپاراتلىرى ياكى ئىمپورت -ئىكىسپورت تەكشۈرۈش ۋە كارانتىن ئاپپاراتلىرىنىڭ يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى تەكشۈرۈش ۋە يېتەكچىلىكىدىن ئۆتۈش؛
- ● يۇقۇملانغان ياكى كېسەل بولغان كىشى بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەنلەرگە دەرھال ئۇقتۇرۇش قىلىش؛
- ● داۋالىنىشنى تەلەپ قىلغاندا، مەسئۇل دوختۇرغا يۇقۇملىنىش ياكى كېسەللىك باشلانغانلىقىنى سەمىمىيلىك بىلەن ئۇقتۇرۇش كېرەك؛
- ● زۆرۈر بولغان مۇداپىئە تەدبىرلىرىنى قوللىنىپ، باشقىلارنى يۇقۇملاندۇرۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ھەرقانداق شەكىلدە قەستەن ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقتۇرماسلىقى كېرەك.
- قەستەن تارقىتىشتا قانداق قانۇنىي مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالىدۇ؟
- ● ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىغا مۇناسىۋەتلىك
- جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، تىزگىنلەش قانۇنىنىڭ 77-ماددىسىدا، ئورۇن ياكى شەخسلەر بۇ قانۇندىكى بەلگىلىمىلەرگە خىلاپلىق قىلىپ، يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ تارقىلىشى ياكى تارقىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، باشقىلارنىڭ جىسمانىي ياكى مال-مۈلۈك ھوقۇقىغا زىيان يەتكۈزسە، قانۇن بويىچە ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك.
- جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇنىنىڭ 3-ماددىسىدا، پۇقرالارنىڭ جىسمانىي ھوقۇقى، مال-مۈلۈك ھوقۇقى ۋە باشقا قانۇنلۇق ھوقۇق-مەنپەئىتى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ، ھەرقانداق تەشكىلات ياكى شەخس ئۇنىڭغا دەخلى تەرۇز قىلىشقا يول قويۇلمايدۇ، دەپ بەلگىلەنگەن. 1179-ماددىسىدا، باشقىلارغا دەخلى - تەرۇز قىلىپ، جىسمانىي زەخمىلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارسا، داۋالىنىش خىراجىتى، پەرۋىش ھەققى، قاتناش ھەققى، ئوزۇقلۇق ھەققى، دوختۇرخانىدا يېتىش تاماق تولۇقلىمىسى ۋە باشقا داۋالىنىش ۋە سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش خىراجىتى ۋە خىزمىتىدىن ئايرىلىپ قالغان كىرىم قاتارلىق مۇۋاپىق چىقىملارغا تۆلەم بېرىش كېرەك. مېيىپ بولۇپ قالسا، ياردەمچى ئۈسكۈنە خىراجىتى ۋە مېيىپلىق تۆلەم پۇلى بېرىلىدۇ؛ ئەگەر ئۆلۈپ كەتسە دەپنە ھەققى ۋە ئۆلۈم تۆلەم پۇلى تۆلىنىدۇ.
- ● جىنايى ئىشلار جاۋابكارلىقىغا مۇناسىۋەتلىك
- ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى، ئالىي خەلق تەپتىش مەھكىمىسى، ج خ مىنىستىرلىكى، ئەدلىيە مىنىستىرلىكى بىرلىشىپ ئېلان قىلغان «ئەيدىز ۋىرۇسى تارقىلىش قاتارلىق قانۇنسىز قىلمىشلارغا قاتتىق زەربە بېرىش يېتەكچى پىكىرى»گە ئاساسلانغاندا، ئەيدىز ۋىرۇسى تارقىلىش تۆۋەندىكى جىنايەت شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىن:
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقىنى بىلگەندىن كېيىن، پاھىشىۋازلىق بىلەن شۇغۇللانغان، پاھىشىۋازلىقنى كۈشكۈرتكەنلەر ياكى قەستەن ئالدىنى ئېلىش تەدبىرىنى قوللانماي، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ قالسا، جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 234-ماددىسىنىڭ 2-تارمىقىدىكى بەلگىلىمە بويىچە، قەستەن زەخمىلەندۈرۈش جىنايىتى بېكىتىلىدۇ ۋە جازالىنىدۇ.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ياكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان بولسىمۇ، ئەمما پايىشۋازلىق قىلسا ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانمىغان بولسىمۇ جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 360-ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە، جىنسىي كېسەللىكلەرنى تارقىتىش جىنايىتى بىلەن ئەيىبلىنىدۇ ھەمدە تېخىمۇ قاتتىق جازالىنىدۇ.
- خەتەرلىك ئۇسۇل ئېنىق بولمىغان كۆپ ساندىكى كىشىلەرنى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملاندۇرۇش ۋە جامائەت بىخەتەرلىكىگە خەۋپ يەتكۈزۈش مەقسىتىدە قوللىنىلغان بولسا، ئەمما ئېغىر ئاقىۋەت كەلتۈرۈپ چىقارمىغان بولسا، جىنايەتچى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 114-ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە، خەتەرلىك ۋاستىلەر بىلەن جامائەت بىخەتەرلىكىگە خەۋپ يەتكۈزۈش جىنايىتى بىلەن جىنايەت بېكىتىلىدۇ ۋە جازالىنىدۇ؛ جىنايەتچىلەر جامائەت ياكى خۇسۇسىي مال-مۈلكىگە ئېغىر زەخمىلىنىش، ئۆلۈش ياكى ئېغىر زىيانغا ئۇچراش جىنايىتى ئۆتكۈزسە، جىنايەتچى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 115-ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە جىنايەت بېكىتىلىدۇ ۋە جازالىنىدۇ.
