ئاڭلىسام ئۇ ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولۇپ قاپتۇدە؟ ئۇنىڭدىن يىراق تۇر،يۇقۇملىنىپ قالما! شىركەت ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىنى قوبۇل قىلسا، دەرھال ئىستىپا بېرىمەن.» :« ئۇنىڭ شەخسىي تۇرمۇشىنىڭ پاراكەندىلىكىنى جەزىملەشتۈرىدۇ، بولمىسا قانداقسىگە بۇنداق كېسەلگە گىرىپتار بولىدۇ؟» بۇ گەپلەرنى سىز ئاڭلىغان بولۇشىڭىز مۇمكىن، بەلكىم كۆڭلىمىزدە ئوقۇغان بولۇشى مۇمكىن، بىزنىڭ ئەيدىزدىن قورققان قورقۇنچىمىزنىڭ كۆپىنچىسى نادانلىقتىن ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى كەمسىتىش بىزنىڭ بۇزۇشنى خالىمايدىغان بىر تەرەپلىمە قاراشىمىزدىن كەلگەن بولۇشى مۇمكىن. بۈگۈن بىز مېدىتسىنا ئاتالغۇلىرى ئۈستىدە توختالمايمىز ، پەقەت راست گەپ قىلىمىز - ئەيدىز كېسىلى قورقۇنچلۇق ئەمەس ، قورقۇنۇچلۇق يېرى بىز ئۆز قولىمىز بىلەن ياسىغان كەمسىتىش ئېگىز تاملىرى بىر توپ گۇناھسىزلارنى چوڭقۇر ھاڭغا ئىتتىرىۋەتتۇق . ئاۋۋال ئايدىڭلاشتۇرۇلدى : ئەيدىز توغرىسىدىكى بۇ خاتا چۈشەنچە نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ئەيدىزدىن قورقۇشنى ئۈزۈل - كېسىل بۇزۇپ تاشلىدى . بىز ھەمىشە ئۇنى ساقايماس كېسەل، يۇقۇملىنىش، ئەخلاقسىز باغلاش، لېكىن تىبابەتتە بۇرۇنلا جاۋابنى بەردۇق، پەقەت بىزنىڭ تونۇشىمىز ئۆتمۈشتە توختاپ قالغان.
01
خاتا چۈشەنچە 1: كۈندىلىك ئۇچرىشىش ئارقىلىق ئەيدىز كېسىلى يۇقۇملىنىدۇ؟
خاتا! ئەيدىز كېسىلى بەك قۇسۇر ئىزدەيدۇ، كۇندىلىك ئۇچىرشىش ئارقىلىق يۇقمايدۇ
ئەيدىز (ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى)نىڭ تارقىلىش يولى ئاران ئۈچ خىل بولۇپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە چوقۇم «بەدەن سۇيۇقلۇقى بىۋاسىتە ئۇچرىشىش» شەرتىنى قامدىشى كېرەك: جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىلىش، قان تارقىتىش، ئانىدىن بالىلارغا تارقىلىش. ئۇنىڭ بەدەن سىرتىدا ياشاش ئىقتىدارى ئىنتايىن ناچار بولۇپ، ئادەم بەدىنىنى ئايرىلغاندىن كېيىن ناھايىتى تېزلا ئاكتىپلىقىنى يوقىتىپ، ھاۋا، سۇ، يېمەكلىك ئارقىلىق تارقىتالمايدۇ.
نورمال ئەھۋالدا، يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن بىرلىكتە ئىش بېجىرىش، پارتىدىشى تاماق يېيىش، قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، ھاجەتخانا مۇنچىسىنى ئورتاق ئىشلىتىش ھەتتا ئىشخانا بۇيۇملىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش قاتارلىقلار يۇقۇملانمايدۇ.
02
خاتا چۈشەنچە 2 : ئەيدىزدىن يۇقۇملانغانلىق ئۆلۈشنى ساقلىغانلىققا باراۋەر مۇ ؟
خاتا! ئۇ ئاللىقاچان كونترول قىلغىلى بولىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەلگە ئايلاندى
ئىلگىرى ئەيدىز كېسىلى ھەقىقەتەن كىشىنى چۆچۇتىتىغان "ساقايماس كېسەللىك" ئىدى، ئەمما مىدىتسىنانىڭ ئىلگىرىلىشىگە ئەگىشىپ، ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش("توخۇ كوكتېل ھارىقى بىلەن داۋالاش ئۇسۇلى" )نىڭ ئومۇملىشىشى بىلەن ئەيدىز ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان سوزۇلما خارەكتىرلىك كېسەلگە ئايلاندى، خۇددى يۇقىرى قان بېسىم، دىئابىت كېسىلىگە ئوخشاش.
يۇقۇملانغۇچىلار ۋاقتىدا دورا ئىچسىلا، داۋالىسىلا، بەدەندىكى ۋىروسنىڭ مىقدارى تەكشۈرۈپ چىققىلى بولمايدىغان سەۋىيەگە چۈشۈپ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئىقتىدارىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپلا قالماي، نورمال تۇرمۇش، خىزمەت، ئۆگىنىش قىلىپ، ئۆمرىمۇ ئادەتتىكى كىشىلەرگە يېقىنلىشىدۇ.
03
خاتا چۈشەنچە 3: شەخسىي تۇرمۇشى قالايمىقان كىشىلەرلا ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولىدۇ؟
خاتا! ھەرقانداق ئادەمنىڭ يۇقۇملۇنىشى مۇمكىن
بۇ ئادەمنى ئەڭ ئازابلايدىغان بىر تەرەپلىمە قاراش شۇنداقلا يۇقۇملانغۇچىلارغا ئەڭ رەھىمسىز بولغان ئىككىنچى قېتىملىق زىيان يەتكۈزۈش. نۇرغۇن يۇقۇملانغۇچىلار بىزگە ئوخشاش ئۆزىنى پاكىز تۇتقان بولسىمۇ، ھەمراھلىرى يۇقۇملىنىش ئەھۋالىنى قەستەن يوشۇرۇش، بۇلغانغان قانلار بىلەن تاسادىپىي ئۇچرىشىش، ئانىدىن بالىلارنىڭ تارقىلىشى قاتارلىق سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغانلىقى، گۇناھسىز ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان.
بىز ھەمىشە كەمسىتىش خەتەردىن يىراق تۇرىدۇ دەپ قارايمىز، ئەمما بۇ خىل بىر تەرەپلىمە قاراشنىڭ تېخىمۇ چوڭ خەۋپ-خەتەر پەيدا قىلىۋاتقانلىقىنى، ئاخىرىدا زىيانكەشلىككە ئۇچرايدىغانلىقى ھەر بىرىمىز بولۇشى مۇمكىن دەپ قارايمىز.
كەمسىتىش بىر يامان خاراكتېر شەكىللىنىدۇ: كەمسىتىشتىن قورقۇپ، نۇرغۇن كىشىلەر ئەيدىزنى تەكشۈرۈشكە جۈرئەت قىلالمايدۇ، خەتەرلىك قىلمىشلار بولغان تەقدىردىمۇ ئۆزىنى قاچۇرۇشنى تاللىغان دىئاگنوز قويۇلغاندىن كېيىنكى يۇقۇملانغۇچىلار كېسەللىك ئەھۋالىنى ئاشكارىلاشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، قېلىپلاشتۇرۇپ داۋالاشنى قوبۇل قىلىشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، ھەمراھىغا ئۇقتۇرۇشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، ۋىرۇس بەدەندە كۆپەيتىلىدۇ، يۇقۇملىنىشچانلىقى زور دەرىجىدە ئاشىدۇ بايقالمىغان يۇقۇملانغۇچىلار ئەھۋالدىن خەۋەرسىز ئەھۋالدا، ۋىرۇسنى باشقىلارغا يەتكۈزۈپ، ئاممىنىڭ ۋەھىمىسىنى كۈچەيتىپ، كەمسىتىشنى بارغانسېرى ئېغىرلاشتۇرىۋېتىدۇ.
ئەكسىچە، جەمئىيەت كەڭ قورساقلىق ۋە باراۋەرلىك بەرگەندە، يۇقۇملانغۇچىلار تەكشۈرۈشنى سالماقلىق بىلەن قوبۇل قىلىپ، ئاكتىپ داۋالاپ، تەشەببۇسكارلىق بىلەن مۇداپىئەلىنىش خىزمىتىنى ياخشى ئىشلەپ، يۇقۇم مەنبەسىگە ئايلانمايدۇ. ئۇلار نورمال خىزمەت قىلىپ، ئائىلە قۇرۇپ، جەمئىيەتكە قىممەت يارىتىپ بېرىدۇ. ئاخىرىدا كەمسىتىشنى تۈگىتىش ئەزەلدىن يۇقۇملانغۇچىلارغا ھېسداشلىق قىلماي بەلكى ئۆزىمىزنى قوغداپ، ئەيدىزنىڭ تارقىلىش زەنجىرىنى ئۈزۈۋېتىش، بۇ ھەر بىر ئادەمگە پايدىلىق ئىش.
04
بىلىشىڭىز كېرەك: يۇقۇملانغۇچىنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق مەنپەئەتىنى قانۇن قوغدايدۇ
«ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش نىزامى»دا مۇنۇلار ئېنىق بەلگىلەنگەن: ھەرقانداق ئىدارە ۋە شەخس ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەمسىتىشىگە يول قويۇلمايدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋاباتلىرى بەھرىمەن بولىدىغان توي قىلىش، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش، مەكتەپكە كىرىش قاتارلىق قانۇنىي ھوقۇق-مەنپەئەتلەر قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ.
بۇ، كارخانىلارنىڭ «ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان» دېگەن باھانە بىلەن خادىم قوبۇل قىلىشنى رەت قىلسا بولمايدىغانلىقى، مەكتەپنىڭ ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ مەكتەپكە كىرىشىنى رەت قىلسا بولمايدىغانلىقى، دوختۇرخانىلار سەۋەبسىز كېسەل كۆرۈشنى رەت قىلسا بولمايدىغانلىقى، ئائىلىدىكىلەرنىڭ يۇقۇملانغۇچىلارنى تاشلىۋەتسە، كەمسىتسە بولمايدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ. ھەرقانداق كەمسىتىش قىلمىشى قانۇنغا خىلاپ قىلمىش .
لېكىن ئەمەلىيەتتە نۇرغۇن يۇقۇملانغۇچىلار يەنىلا ئىشقا ئورۇنلىشىش رەت قىلىنغان، داۋالىنىش توسالغۇغا ئۇچراپ، ئىجتىمائىي ئالاقە يالغۇز قالغان قىيىنچىلىققا دۇچ كەلدى. ئۇلار سالاھىيىتىنى ئاشكارىلاشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، پەقەت سايە ئىچىدە جان تالىشىدۇ، ھەتتا بەزىلەر كەمسىتىشكە بەرداشلىق بېرەلمىگەچكە، داۋالاشتىن ۋاز كېچىش، ھاياتىدىن ۋاز كېچىشنى تاللىدى، بۇ ۋىروسنىڭ رەھىمسىزلىكى ئەمەس، بەلكى بىر تەرەپلىمە قاراشنىڭ جانغا زامىن بولۇشى.
05
ئاخىرىدا ھەممىمىزنى كەمسىتىشكە قارشى ئەمەلىيەتتىن ئۆتكۈزگۈچى بولۇشىمىزنى ئۈمىد قىلىمەن
ئەيدىز كېسىلىنىڭ دۈشمىنى ئەزەلدىن ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان ئادەم ئەمەس، بەلكى ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ ئۆزى. يۇقۇملانغۇچىلار غەيرى تۈر ئەمەس، گۇناھكار ئەمەس، ئۇلار بىزنىڭ دوستلىرىمىز، خىزمەتداشلىرىمىز، ئائىلىمىزدىكىلەر، بىزگە ئوخشاش ھۆرمەتلىنىشكە، ياخشى مۇئامىلە قىلىشنى ئارزۇ قىلىدىغان، ياخشى تۇرمۇش كەچۈرۈشنى ئارزۇ قىلىدىغان ئاددىي كىشىلەر.
ئادەتتىكى ئادەم بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن ، بىزنىڭ قىلالايدىغىنىمىز ئەمەلىيەتتە ناھايىتى ئاددىي :
ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش بىلىملىرىنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئۆگىنىپ، ئۆسەك سۆز تارقىتىشنى رەت قىلىپ، بىر تەرەپلىمە قاراشتا ئىشلەيدىغان «ئاۋاز ساندۇقى» بولۇش كېرەك
يۇقۇملانغۇچىلارغا يولۇققانلار ئۆزىنى قاچۇرماسلىق، كەمسىتمەسلىك، بىر كۈلۈمسىرەش، بىر قېتىم قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش ئۇلارغا ئىلھام بېرىش
ئۇلارنىڭ شەخسىي سىرىغا ھۆرمەت قىلىپ، ئۇلارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالىنى خالىغانچە ئاشكارىلاپ قويماسلىق، ئۇلارغا بىر كىشىلىك ھۆرمەت قالدۇرۇش كېرەك.
