艾滋病，全称获得性免疫缺陷综合征（AIDS），是由人类免疫缺陷病毒（HIV）引起的慢性传染病。对其的正确认识可从以下几方面展开：
发病机制：
HIV 主要侵犯并破坏人体的 CD4+T 淋巴细胞，致使机体免疫功能受损或缺陷，最终易并发各类严重机会性感染与肿瘤。像常见的肺孢子菌肺炎、卡波西肉瘤等常出现在艾滋病患者身上。其潜伏期平均 8 至 9 年，可短数月，长至 15 年。
传播途径：
其主要通过性接触、血液及母婴传播。性接触为当前最主要传播途径，性伴侣越多，感染几率越大。血液传播常见于共用注射器静脉吸毒，或使用受污染且未严格消毒的医疗器械等。感染病毒的女性也能在怀孕、分娩或哺乳时传染给孩子。
不会传播的情形：
艾滋病不会经咳嗽、打喷嚏、蚊虫叮咬、共同进餐、共用坐便器等日常接触传播，无需对艾滋病患者有过度防范心理。
预防措施：
可通过多种手段预防艾滋病，例如性行为时正确用安全套；不共用注射器；HIV 阳性孕妇依医生指导接受抗病毒治疗做母婴阻断等。同时，PrEP（暴露前预防）或在接触 HIV 后的 72 小时内尽早使用 PEP（暴露后预防）药物，能降低感染可能性。
治疗现状：
艾滋病目前无法彻底治愈，不过，及时有效的抗逆转录病毒治疗（ART）能控制病毒，感染者接受规范治疗后能实现病毒载量检测不出的状态，进而正常生活，且可避免传染他人。
- كەمسىتىشنى تۈگىتىش ۋە ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلارغا كۆڭۈل بۆلۈش
- ئەيدىز كېسىلى ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاستا خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق كېسەللىك. ئۇنى توغرا چۈشىنىش تۆۋەندىكى جەھەتلەردىن باشلاپ چۇشۇنۇشكە بولىدۇ:
- كېسەللىك پەيدا قىلىش:
- ئەيدىز ۋىرۇسى ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىدىكى CD4+ T لىمفا ھۈجەيرىلىرىگە ھۇجۇم قىلىپ بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرايدۇ، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى توسالغۇغا ئۇچرايدۇ ياكى كەمتۈكلۈكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ تۈرلۈك ئېغىر پۇرسەتپەرەسلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئۆپكە ياللۇغى ياللۇغى ۋە كاپوسى ساركومىسى قاتارلىق كۆپ كۆرۈلىدىغان كېسەللىكلەر ئەيدىز بىمارلىرىدا كۆپ كۆرۈلىدۇ. ئوتتۇرىچە بۆشۈك مەزگىلى 8 يىلدىن 9 يىلغىچە بولۇپ، بىر نەچچە ئايدىن 15 يىلغىچە بولىدۇ.
- تارقىتىش لىنىيىسى:
- ئۇ ئاساسلىقى جىنسىي ئۇچرىشىش، قان ۋە ئانىدىن بالىغا يۇقۇش ئارقىلىق يۇقىدۇ. جىنسىي ئۇچرىشىش نۆۋەتتە ئاساسلىق يۇقۇش يولى. جىنسىي ھەمراھلار قانچە كۆپ بولسا، يۇقۇملىنىش نىسبىتى شۇنچە يۇقىرى بولىدۇ. قان بىلەن قانغا يۇقۇش ئادەتتە ۋېنا ئوكۇل ئارقىلىق دورا ئىشلىتىش ياكى بۇلغانغان ۋە دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان داۋالاش ئۈسكۈنىلىرىنى ئىشلىتىش ئارقىلىق كۆرۈلىدۇ. يۇقۇملانغان ئاياللار ھامىلدارلىق، تۇغۇت ياكى بالا ئېمىتىش جەريانىدا ۋىرۇسنى بالىلارغا يۇقىدۇ.
- تارقالمايدىغان ئەھۋاللار:
- ئەيدىز كېسىلى يۆتەل، چۈشكۈرۈش، پاشا چېقىش، تاماقتىن ئورتاق بەھرىمان بولۇش ياكى ھاجەتخانىدىن ئورتاق بەھرىمان بولۇش قاتارلىق كۈندىلىك ئۇچرىشىش ئارقىلىق يۇقمايدۇ، شۇڭا ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىش زىيادە ئېھتىيات قىلىشنىڭ ھاجىتى يوق.
- ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى:
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ ھەر خىل ئۇسۇللار ئارقىلىق ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ، مەسىلەن، جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا گاندون مۇۋاپىق ئىشلىتىش؛ شپىرىسنى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك؛ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلدار ئاياللار تىببىي يېتەكچىلىك ئاستىدا ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى قوبۇل قىلىش قاتارلىقلار. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن 72 سائەت ئىچىدە ئىشلىتىلىدىغان PrEP ياكى PEP (يۇقۇملىنىشتىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش) دورىلىرى يۇقۇملىنىش خەۋپىنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ.
- نۆۋەتتىكى داۋالاش ئەھۋالى:
- نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى تەلتۆكۈس ساقايتقىلى بولمايدۇ، ئەمما ۋاقتىدا ئۈنۈملۈك ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئۇسۇلى (ART) ۋىرۇسنى كونترول قىلالايدۇ. ئۆلچەملىك داۋالاش ئارقىلىق، يۇقۇملانغۇچىلار بايقىغىلى بولمايدىغان ۋىرۇس مىقدارىنى ھاسىل قىلىپ، نورمال تۇرمۇش كەچۈرۈپ، ۋىرۇسنى باشقىلارغا يۇقتۇرۇشتىن ساقلىنالايدۇ.
