- سىفلىسنى پەرقلەندۈرۈش
- سىفلىس Treponema pallidum (Tp) يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىققان جىنسىي كېسەللىك بولۇپ، پۈتۈن دۇنيادا كەڭ تارقالغان. ھازىرغىچە سىفلىس يەنىلا بىر چوڭ ئاممىۋى سەھىيە مەسىلىسى بولۇپ، پۈتۈن دۇنيادىكى 30 مىليونغا يېقىن ئادەمگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. نۆۋەتتە سىفلىس جۇڭگودا ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان جىنسىي كېسەللىككە ئايلىنىپ، سۆزنەك، كوندىلوما ئاكولوگىيە قاتارلىق كېسەللىكلەردىن ئېشىپ كەتتى.
- كېسەللىك سەۋەبى
- Treponema pallidum (Tp) بىر خىل ئىنچىكە، بۇرمىسىمان شەكىللىك يەككە ھۈجەيرە جانلىق بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 5-20 مىكرومېتىر كېلىدۇ، ئىككى ئۇچىدا 6-14 دانە رەتلىك تىزىلغان بۇرمىسىمان بولۇپ، ئىككى ئۇچى تۈز ھەم ھەرىكەتچان بولىدۇ. ئېلېكترون مىكروسكوپى ئاستىدا، Tp نىڭ ئۇلترا قۇرۇلمىسى باشقا سىپىروخىتقا ئوخشاپ كېتىدۇ، ئىچىدىن تېشىدىن بۇرمىسىمان پروتوپلاست، ھۈجەيرە پەردىسى ۋە پېپتىدوگلىكاندىن تەركىب تاپىدۇ.
- TP كۈچلۈك سۇندۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولۇپ، ئادەتتىكى مىكروسكوپ ئاستىدا كۆزىتكىلى بولمايدۇ. ئۇ گىرام بوياق مەنپىي بولسىمۇ، لېكىن ئاسان بويايدۇ، شۇڭا سۇس سپىروخىت دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
- تارقىتىش لىنىيىسى
- نۆۋەتتە، سىفلىسنىڭ ئاساسلىق تارقىلىش يولى جىنسىي ئۇچرىشىش، قان ئارقىلىق يۇقۇش ۋە ئانادىن بالىغا يۇقۇش قاتارلىق ئۈچ خىلدىن ئىبارەت.
- شۆلگەي يۇقۇش ئىقتىدارى يوق، شۇڭا كۆپىنچە ئەھۋاللاردا ئېغىز بوشلۇقى جىنسىي مۇناسىۋەت سىفلىس يۇقمايدۇ. لېكىن بەزى سىفلىس بىمارلىرىدا ئېغىز بوشلۇقىدا دەسلەپكى سىفلىس پەيدا بولۇشى مۇمكىن، بۇنداق ئەھۋالدا ئېغىز بوشلۇقى جىنسىي مۇناسىۋەت قارشى تەرەپنى سىفلىس بىلەن يۇقۇملاندۇرىدۇ.
- ئەگەر ئاممىۋى ھاجەتخانىدا سۈيدۈك جىنسىي ئەزالىرىغا چاچراپ كەتسە ياكى مەينەت كىچىك مېھمانخانىدا قالسا، بۇ ئىككى خىل ئەھۋالدا سىفلىس بىلەن يۇقۇملىنىش مۇمكىن ئەمەس، چۈنكى TP بەدەن سىرتىدا ياشاش ئىقتىدارى ئىنتايىن ناچار بولۇپ، نەچچە سائەت ھەتتا نەچچە ئون مىنۇت ئىچىدە ھەرىكەتتىن ئايرىلىپ قالىدۇ. ئەلۋەتتە، سىفلىس بىمارلىرى بىلەن كۈندىلىك ئۇچرىشىش، مەسىلەن تاماق يېگەندە ياكى يېتىشمۇ سىفلىس بىلەن يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ.
- كىلىنىكىلىق ئىپادىسى
- سىفلىسنىڭ داۋالىنىش جەريانىغا ئاساسەن، ئۇ ئادەتتە دەسلەپكى سىفلىس، ئىككىلەمچى سىفلىس، يوشۇرۇن سىفلىس ۋە ئۈچىنچى دەرىجىلىك سىفلىستىن ئىبارەت تۆت باسقۇچقا بۆلۈنىدۇ.
- دەسلەپكى سىفلىسنىڭ تىپىك كىلىنىكىلىق ئىپادىسى ئۇچرىشىش ئورنىدا ئاغرىقسىز جاراھەت پەيدا بولىدۇ، كۆزنەك 9-90 كۈن، ئوتتۇرىچە قوزغىلىش ۋاقتى 2-4 ھەپتە بولىدۇ. تىپىك قاتتىق سىفلىس بولسا بىر ياكى بىر نەچچە ئاغرىقسىز يۇمىلاق ياكى ئېللىپىس شەكىللىك تۈگۈن بولۇپ، گىرۋەكلىرى ئېنىق بولىدۇ، كۆمۈرچەكسىمان سىلاش سۆڭىكىگە ئوخشايدىكەن، يۇمران بولۇپ، داۋالانمىسا 3-4 ھەپتىدىن كېيىن تەبىئىي ھالدا يوقاپ كېتىدۇ.
- كىلىنىكىدا تەخمىنەن يېرىمدىن ئارتۇق بىماردا قاتتىق سىفلىس كۆرۈلىدۇ، بەزىلىرىدە كىلىنىكىلىق كېسەللىك ئالامىتى كۆرۈلمەيدۇ. ئەگەر دەسلەپكى سىفلىس تەلتۆكۈس داۋالانمىسا، Tp قان ۋە لىمفا ئايلىنىش ئارقىلىق پۈتۈن بەدەنگە تارقىلىپ، توقۇلما ۋە ئەزالارنىڭ زەخمىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. 6-8 ھەپتىدىن كېيىن باش ئاغرىش، تۆۋەن دەرىجىدە قىزىش، مۇسكۇل ئاغرىش قاتارلىق سىستېمىلىق كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلىدۇ. بۇ باسقۇچ ئىككىلەمچى سىفلىس دەپ ئاتىلىدۇ. ئىككىلەمچى سىفلىسنىڭ تىپىك كىلىنىكىلىق ئىپادىسى «روزۇلا» بولۇپ، ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سىفلىس بولۇپ، تەركىبىدە كۆپ مىقداردا Tp بار.
- يوشۇرۇن سىفلىس يەنە يۇشۇرۇن سىفلىس دەپمۇ ئاتىلىدۇ، يوشۇرۇن سىفلىس بىمارلىرىدا سىفلىس بىلەن يۇقۇملىنىش ئالامەتلىرى كۆرۈلمەيدۇ. كېسەللىك جەريانىغا ئاساسەن دەسلەپكى باسقۇچتىكى يوشۇرۇن سىفلىس ۋە ئاخىرقى باسقۇچتىكى يوشۇرۇن سىفلىس دەپ ئايرىلىدۇ.
- ئۈچىنچى دەرىجىلىك سىفلىس يەنە ئاخىرقى باسقۇچتىكى سىفلىس دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بىر خىل سىستېمىلىق كۆپ ئەزا كېسەللىك بولۇپ، ئاساسلىقى يۈرەك قان تومۇر ۋە نېرۋا سىستېمىسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئادەتتە دەسلەپكى ياكى ئىككىلەمچى سىفلىس بىلەن يۇقۇملىنىپ 2-3 يىل ھەتتا 10-20 يىلدىن كېيىن پەيدا بولىدۇ
