- ئەيدىز كېسىلىگە ئىلمىي مۇئامىلە قىلىپ، كونا قاراش ۋە بىر تەرەپلىمە قاراشلارنى تاشلىۋېتىش
- ئەيدىز كېسىلى ئىلگىرى كىشىلەر قورقىدىغان ئاتالغۇ بولۇپ، تېببىي ساھەنىڭ تەرەققىياتى ۋە جامائەت ئېڭىنىڭ ئېشىشىغا ئەگىشىپ، سىرلىق ۋە قورقۇنچلۇق قېپىنى تەدرىجىي تاشلىۋېتىپتۇ. لېكىن ئەيدىز بىمارلىرىغا قارىتا كەمسىتىش ۋە بىر تەرەپلىمە قاراش يەنىلا ئىجتىمائىي تۇرمۇشتا مەۋجۇت. بۈگۈنكى كۈندە، بىز ئەيدىز كېسىلىنى ئىلمىي ئەينىكى بىلەن قايتا تەكشۈرۈپ، خاتا چۈشىنىشلەرنى تۈگىتىپ، ئىللىقلىق ۋە ھۆرمەت تارقىتىمىز.
- ئەيدىز دېگەن نېمە؟
- ئەيدىز كېسىلى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاستا خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق كېسەللىك. ئەيدىز ۋىرۇسى ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا، بولۇپمۇ CD4+ T لىمفا ھۈجەيرىلىرىگە ھۇجۇم قىلىپ، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى تەدرىجىي ئاجىزلاشتۇرىدۇ. ئەگەر داۋالانمىسا، يۇقۇملانغۇچىلار ئاخىرىدا ئەيدىز باسقۇچىغا يېتىپ بارىدۇ، بۇ مەزگىلدە ئادەم بەدىنىنىڭ قارشىلىق كۈچى ئىنتايىن تۆۋەن بولۇپ، تۈرلۈك پۇرسەتپەرەسلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە پەيدا بولۇش ئېھتىماللىقى يۇقىرى بولىدۇ.
- شۇنى ئېنىق بىلىش كېرەككى، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش دەرھال كىسەللىك تارقىلىشدىن دېرەك بەرمەيدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشتىن ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولۇشقىچە ئادەتتە نەچچە يىل ھەتتا ئۇنىڭدىنمۇ ئۇزاق ۋاقىت كېتىدۇ. بۇ مەزگىلدە، ئۆلچەملىك ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئارقىلىق يۇقۇملانغۇچىلار ئۇزۇن مۇددەت ساغلاملىقنى ساقلىيالايدۇ ۋە نورمال ئۆمۈر كۆرەلەيدۇ.
- ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يوللىرى
- ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىش يولىنى چۈشىنىش ئىلمىي ئالدىنى ئېلىشتىكى ئاچقۇچ. نۆۋەتتە ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىشنىڭ پەقەت ئۈچ يولى بار: قان ئارقىلىق يۇقۇش، جىنسىي ئالاقە ۋە ئانىدىن بالىغا يۇقۇش
- قان ئارقىلىق تارقىلىش ئاساسلىقى شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىش، بۇلغانغان قان ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى سېلىش، قاتتىق دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان داۋالاش ئۈسكۈنىلىرىنى ئىشلىتىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. قان تەكشۈرۈش تېخنىكىسىنىڭ تەرەققىياتى ۋە بىر قېتىم ئىشلىتىلىدىغان داۋالاش بۇيۇملىرىنىڭ كەڭ كۆلەمدە قوللىنىشىغا ئەگىشىپ، قان سېلىش ئارقىلىق يۇقۇش خەتىرى زور دەرىجىدە ئازايدى.
- جىنسىي ئۇچرىشىشنىڭ تارقىلىشى نۆۋەتتە دۇنيا مىقياسىدا ئەڭ ئاساسلىق يۇقۇش شەكلى. قوغدىلىدىغان بولمىغان جىنسىي ھەرىكەتلەر، يات جىنىسلار ۋە ئوخشاش جىنىسلىق جىنسىي مۇناسىۋەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقتۇرىدۇ. گاندون مۇۋاپىق ئىشلەتكەندە يۇقۇملىنىش خەۋپىنى ئۈنۈملۈك تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ.
- ئانىدىن بالىغا يۇقۇش ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئانىلارنىڭ ھامىلدارلىق، تۇغۇت ياكى بالا ئېمىتىش مەزگىلىدە ۋىرۇسنى بوۋاققا يۇقتۇرۇشىنى كۆرسىتىدۇ. ھامىلدارلىق مەزگىلىدە ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش، مۇۋاپىق تۇغۇت ئۇسۇلىنى تاللاش ۋە بالا ئېمىتىشتىن ساقلىنىش ئارقىلىق، ئانىدىن بالىغا يۇقۇش نىسبىتىنى ٪1 تىن تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ.
- دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئادەتتىكى ئۇچرىشىش ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقمايدۇ. قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلىشىش، قاچا-قۇچىلارنى ئورتاق ئىشلىتىش، ئىشخانا بۇيۇملىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش، بىللە سۇ ئۈزۈش ياكى پاشا چېقىش يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى سىرتقى مۇھىتتا ناھايىتى ئاسان ئۇچرايدۇ، بەدىنىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن ناھايىتى تېزلا ئاكتىپلىقىنى يوقىتىدۇ .
- دائىم كۆرۈلىدىغان خاتا قاراشلارنى بۇزۇپ تاشلاش
- جەمئىيەتتە ئەيدىز كېسىلىگە قارىتا نۇرغۇن خاتا چۈشەنچىلەر مەۋجۇت بولۇپ، بۇ خاتا قاراشلار يۇقۇملانغۇچىلارنى كەمسىتىشنى كۈچەيتىۋېتىدۇ. تۆۋەندە بىز بۇ خاتا قاراشلارنى بىر-بىرلەپ ئايدىڭلاشتۇرايلى.
- 1-خاتا قاراش: ئەيدىز كېسىلى ساقايماس كېسەل.
- ئەمەلىيەتتە، نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى داۋالاش ئۇسۇلى بولمىسىمۇ، لېكىن ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئۇسۇلى ناھايىتى پىشىپ يېتىلگەن. ئۆلچەملىك دورىلارنى ئىشلەتكەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ۋىرۇس مىقدارى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان دەرىجىگە چۈشۈپ قالىدۇ، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى ئەسلىگە كېلىدۇ، خىزمەت قىلالايدۇ ۋە نورمال تۇرمۇش كەچۈرەلەيدۇ، ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىچە ئۆمرى ئادەتتىكى ئادەملەرنىڭكىگە يېقىنلىشىدۇ.
- 2-خاتا قاراش: سىرتقى كۆرۈنۈشتىن كىمنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقىنى پەرقلەندۈرگىلى بولىدۇ.
- دەسلەپكى مەزگىلىدە، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ئادەتتىكى كىشىلەر بىلەن بەدەن جەھەتتىن پەرقلەنمەيدۇ. ئادەمنىڭ سىرتقى قىياپىتى، بەدەن شەكلى ياكى ھەرىكىتى ئارقىلىق يۇقۇملانغانلىقىنى ھۆكۈم قىلىش مۇمكىن ئەمەس. بۇ «كۆرۈنمەس» ئالاھىدىلىكى كەمسىتىشنىڭ ئاساسى يوقلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
- 3-خاتا قاراش: ئەيدىز بىمارلىرىنى ئايرىۋېتىش كېرەك.
- ئەيدىز ۋىرۇسى ھاۋا، يېمەكلىك ياكى كۈندىلىك ئۇچرىشىش ئارقىلىق يۇقمايدۇ، شۇڭا يۇقۇملانغۇچىلارنى ئايرىۋېتىش زۆرۈر بولمايلا قالماستىن، يەنە ئېغىر پىسخىكىلىق زىيان ۋە ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئەكسىچە، يۇقۇملانغۇچىلارغا كۆڭۈل بۆلۈش ۋە قوللاش ئۇلارنىڭ ئاكتىپ داۋالىنىشىغا ياردەم بېرىپ، ۋىرۇسنىڭ تارقىلىش خەۋپىنى ئازايتىدۇ.
- 4-خاتا قاراش: پەقەت مەلۇم بىر گۇرۇپپىدىكى كىشىلەر ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىدۇ.
- ھەر قانداق ئادەم ياش، جىنسى، كەسپى ياكى ئىجتىمائىي ئورنى قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىدۇ. خەتەرلىك قىلمىشلار يۇقۇملىنىشنىڭ ھەقىقىي خەتەرلىك ئامىلى بولۇپ، سالاھىيەت بەلگىسى ئەمەس. ئەيدىزنى كونكرېت گۇرۇپپىلار بىلەن باغلاش بىر تەرەپلىمە قاراشنى چوڭقۇرلاشتۇرۇپ، ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش خىزمىتىگە توسقۇنلۇق قىلىدۇ.
- تەكشۈرۈش ۋە داۋالاشنىڭ مۇھىملىقى
- بالدۇر بايقاش ۋە داۋالاش ئەيدىز كېسىلىنى كونترول قىلىشنىڭ ئاچقۇچى. ئەگەر خەتەرلىك قىلمىشلار زىيادە يۇقىرى بولسا، ۋاقتىدا ئەيدىز ۋىرۇسىنى تەكشۈرۈش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. نۆۋەتتە قان تەكشۈرۈش ۋە ئېغىز بوشلۇقى شىللىق پەردىسىنى تەكشۈرۈش قاتارلىق تۈرلۈك تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى بار، كۆپ قىسىم رايونلار نامسىز ۋە ھەقسىز تەكشۈرۈش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ.
- دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندا «كۆزنەك مەزگىلى» بولىدۇ، يەنى يۇقۇملىنىشتىن تارتىپ ئانتىتېلا ياكى ۋىرۇسنى بايقىغىچە بولغان ۋاقىت بولۇپ، ئادەتتە 2-6 ھەپتىگىچە بولىدۇ. ئەگەر كۆزنەك مەزگىلىدە تەكشۈرۈش نەتىجىسى مەنپىي بولسا، كۆزنەك مەزگىلىدىن كېيىن يەنە بىر قېتىم تەكشۈرۈش ئارقىلىق دىئاگنوز قويۇشنى تەۋسىيە قىلىمىز.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئۇسۇلىنى تېزدىن باشلاش كېرەك. جۇڭگو «بايقالغاندىن كېيىن داۋالاش» سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، بارلىق ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى بىرىنچى سەپتىكى ۋىرۇسقا قارشى دورىلار بىلەن ھەقسىز تەمىنلەيدۇ. ئۆلچەملىك دورا ئىشلىتىش ۋە قەرەللىك كۆزىتىش ئارقىلىق، كۆپ ساندىكى يۇقۇملانغۇچىلار كېسەللىك ئەھۋالىنى ئۈنۈملۈك كونترول قىلالايدۇ.
- يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، «U=U» (تەكشۈرگىلى بولمايدىغان = تارقىلغىلى بولمايدىغان، تەكشۈرگىلى بولمايدىغان = يۇقۇملانمايدۇ) ئۇقۇمى خەلقئارادا ئېتىراپ قىلىشقا ئېرىشتى. [2][3] يۇقۇملانغۇچىلار داۋالاش ئارقىلىق ۋىرۇسنىڭ يۈكىنى داۋاملىق تەكشۈرگىلى بولمايدىغان ئەھۋالدا، جىنسىي پائالىيەت ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ يۇقۇش خەتىرى نۆل بولىدۇ. بۇ ئىلمىي يەكۈن كەمسىتىشنى تۈگىتىش، داۋالاشقا ئىلھام بېرىشتە مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ قانداق ئالدىنى ئېلىش كېرەك؟
- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ ئاچقۇچى تارقىلىش يولىنى ئۈزۈشتە بولىدۇ. تۆۋەندە بىر قىسىم ئەمەلىي ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى بار:
- بىخەتەر جىنسىي مۇناسىۋەت جىنسىي تارقىلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. سۈپەتلىك گاندون توغرا ئىشلەتكەندە يۇقۇملىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ. جىنسىي ھەمراھلارنىڭ سانىنى ئازايتىپ، خەتەرلىك جىنسىي قىلمىشلاردىن ساقلىنىش ئوخشاشلا مۇھىم.
- دورىدىن يىراق تۇرۇڭ، بولۇپمۇ شپىرىسنى ئورتاق ئىشلەتمەڭ. ئەگەر ئوكۇل ئۇرۇش، قان سېلىش ياكى ئوپېراتسىيە قىلدۇرۇشقا توغرا كەلسە، چوقۇم ئىناۋەتلىك داۋالاش ئاپپاراتىنى تاللاپ، ئەسۋابلارنى دېزىنفېكسىيە قىلىشنىڭ ئۆلچەمگە ئۇيغۇن بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىڭ.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئەر-خوتۇنلار ئۈچۈن كەسپىي دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئارىلىشىش كېرەك. ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ۋە كۆپىيىش تېخنىكىسى ئارقىلىق ساغلام بوۋاق بولۇش نىشانىنى ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولىدۇ.
- يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى (PrEP) ۋە يۇقۇملىنىشتىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش (PEP) ئىككى مۇھىم بىئومېدىتسىنا ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى. PrEP ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەتىرى يۇقىرى كىشىلەرگە ماس كېلىدۇ، قەرەللىك ئالدىنى ئېلىش دورىلىرىنى ئىستېمال قىلىش ئارقىلىق يۇقۇملىنىش خەۋپىنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ. PEP خەتەرلىك يۇقۇملىنىش بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن 72 سائەت ئىچىدە يولغا قويۇلغان جىددىي ئالدىنى ئېلىش تەدبىرى، 28 كۈن داۋاملاشقاندا يۇقۇملىنىشنى ئۈنۈملۈك توسىدۇ.
- غەمخورلۇق ۋە قوللاش: ئىجتىمائىي مەسئۇلىيەتچانلىق
- ئەيدىز بىمارلىرىغا قارىتىلغان كەمسىتىشنى تۈگىتىش پۈتكۈل جەمئىيەتنىڭ ئورتاق تىرىشچانلىقىغا مۇھتاج. ھەر بىر ئادەم ئۆزىدىن باشلاپ، ئىلمىي پوزىتسىيەدە ئەيدىز كېسىلىگە تاقابىل تۇرۇپ، يۇقۇملانغۇچىلارغا كۆڭۈل بۆلۈشى كېرەك.
- بىرىنچى، ئەيدىز كېسىلىنى ئاكتىپلىق بىلەن ئۆگىنىپ، ئىغۋا تارقاتماسلىق كېرەك. ھەقىقىي تارقىلىش يولى ۋە ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش زۆرۈر بولمىغان ۋەھىمە قىلىشتىن ساقلىنىشنىڭ بىردىنبىر ئۇسۇلى.
- ئىككىنچىدىن، ھەر بىر ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىنىڭ شەخسىي شەخسىي ھوقۇقى ۋە شەخسىي قەدىر-قىممىتىگە ھۆرمەت قىلىش كېرەك. ئۇلارنىڭ يۇقۇملىنىش ئەھۋالى شەخسىي مەخپىيەتلىك، خالىغانچە ئاشكارىلانماسلىق ياكى تارقىلىشىغا بولمايدۇ. كۈندىلىك ئالاقە جەريانىدا، يۇقۇملانغۇچىلارغا ئادەتتىكى ئادەملەردەك مۇئامىلە قىلىپ، باراۋەر ھۆرمەت ۋە غەمخورلۇق قىلىش كېرەك.
- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش تەشۋىقاتىغا پائال قاتنىشىش كېرەك. مەھەللە پائالىيىتى، مەكتەپ تەربىيەسى، ئاخبارات ۋاستىلىرىنى تارقىتىش قاتارلىق يوللار ئارقىلىق ئىلمىي بىلىملەرنى ئومۇملاشتۇرۇپ، كەڭ قورساق، دوستانە ئىجتىمائىي كەيپىيات بەرپا قىلىش كېرەك.
- ئاخىرىدا، يۇقۇملانغۇچىلارنى زۆرۈر قوللاش كېرەك. مەيلى ھېسسىيات ۋە ھەمراھ بولۇش بولسۇن ياكى رېئال تۇرمۇشتا ياردەم بولسۇن، بۇلار ئۇلارنىڭ جەمئىيەتنىڭ ئىللىقلىقىنى ھېس قىلدۇرۇپ، كېسەللىك ئۈستىدىن غالىب كېلىش ئىشەنچىسىنى ئاشۇرىدۇ.
暂无评论
