- ئېلىمىزنىڭ ئەيدىز بىمارلىرىغا كاپالەتلىك قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئومۇميۈزلۈك ئانالىز قىلىنىشى
- ئەيدىز كېسىلى " ساقايماس كېسەل " دەپ قارالغان ، ھازىر ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان ، ئۇزاق مۇددەت پەرۋىش قىلغىلى بولىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك كېسەلگە ئايلاندى . بۇ ئۆزگىرىشنىڭ ئارقىسىدا ئېلىمىزنىڭ نەچچە ئون يىلدىن بۇيان بىر كۈندە بەرپا قىلىنغان ئومۇميۈزلۈك كاپالەت سىستېمىسى بار.
- يادرولۇق «تۆتنى كەچۈرۈم قىلىش، بىرگە كۆڭۈل بۆلۈش» سىياسىتىدىن تارتىپ ئۈزلۈكسىز مۇكەممەللەشكەن داۋالاش ئاتچوت قىلىش، ئىجتىمائىي ياردەم ۋە ھوقۇق – مەنپەئەت كاپالىتىگىچە، دۆلەت سىياسەتنى ئاساس، ئىللىقلىقنى قانات قىلىپ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار ۋە بىمارلارغا ياشاش ۋە تەرەققىي قىلىشنىڭ مۇداپىئە سېپىنى مۇستەھكەملەپ، «ۋاز كەچمەسلىك، ۋاز كەچمەسلىك» ئادىمىيەت غەمخورلۇقىنى يەتكۈزدى.
- بىرىنچى، يادرولۇق ئۇل تېشى: « تۆتنى كەچۈرۈم قىلىش، بىرگە كۆڭۈل بۆلۈش» سىياسىتى خەلق تۇرمۇشىنىڭ تۆۋەن چېكىنى مۇستەھكەملەش
- 2004-يىلى ئېلىمىز " تۆتنى كەچۈرۈم قىلىش ، بىرگە غەمخورلۇق قىلىش " سىياسىتىنى رەسمىي يولغا قويدى ، بۇ ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بىمارلار كاپالىتىنىڭ يادرولۇق پروگراممىسى بولۇپ ، داۋالاش ، تەكشۈرۈش ، ئانا بوۋاقلارنى توسۇش ، مائارىپ ۋە تۇرمۇشقا ياردەم بېرىشتىن ئىبارەت بەش چوڭ ھالقىلىق ساھەنى قاپلاپ ، 20 نەچچە يىلدا سىجىل ئەلالاشتۇرۇپ ، مىليونلىغان بىمارغا نەپ يەتكۈزدى .
- بىرىنچى كەچۈرۈم قىلىش: ۋىروسقا ھەقسىز قارشى داۋالاش
- يېزىلاردىكى بىمارلار بىلەن شەھەر-بازارلاردىكى ئىقتىسادى قىيىنچىلىقى بار بىمارلار دۆلەت بېكىتكەن ئەيدىز ۋىروسىغا قارشى دورىلارنى ھەقسىز ئالالايدۇ، دورا مۇندەرىجىسى 2004-يىلىدىكى ئۈچ خىل ئالتە خىلدىن 2021-يىلىدىكى 4 تۈردىكى 10 خىل يەككە دورا ۋە بىرىكمە ياسالما دورىنى كېڭەيتىپ، ئاساسىي دورا ئىشلىتىشكە كاپالەتلىك قىلىدۇ. خىراجەتنى مەركەز يۆتكەپ چىقىم قىلغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، تىزگىنلەش مەخسۇس مەبلىغىگە كاپالەتلىك قىلىپ، نامرات بىمارلارنىڭ "دورا ئىشلەتكىلى، ھەقسىز دورا ئىشلىتىشى"گە كاپالەتلىك قىلىش كېرەك.
- ئىككىنچى كەچۈرۈم قىلىش: ھەقسىز مەسلىھەت سوراش ۋە دەسلەپكى تاللاپ تەكشۈرۈش
- مەملىكەتلىك يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى كونترول قىلىش مەركىزى، بەلگىلەنگەن دوختۇرخانا قاتارلىق ئاپپاراتلار ئىمزاسىز تەكشۈرۈش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ، جۈملىدىن ئىمزاسىز تەكشۈرۈش، شەخسىي سىرىنى قوغداش بىلەن بىرگە، «بالدۇر بايقاش، بالدۇر دىئاگنوز قويۇش، بالدۇر داۋالاش»نى ئىلگىرى سۈردى. CD4 ھۈجەيرە سانى، ۋىروس يۈك كۆتۈرۈش مىقدارى، دورىغا چىداملىق تەكشۈرۈش قاتارلىق يادرولۇق زىيارەت تۈرلىرىمۇ ھەقسىز ياكى مالىيە كاپالىتى دائىرىسىگە كىرگۈزۈلۈپ، داۋالاش ئۈنۈمىنى باھالاشنى تىرەك بىلەن تەمىنلەيدۇ.
- ئۈچىنچى كەچۈرۈم قىلىش: ئانىلار-بوۋاقلار توسۇش مۇلازىمىتى
- ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلىدار-تۇغۇتلۇق ئاياللار ئانىدىن بوۋاقنى توسۇپ داۋالاش، تۇغۇتتىن بۇرۇنقى يېتەكچىلىك قىلىش، تۇغۇتتىن كېيىنكى زىيارەت قىلىش ۋە بوۋاقلارنى تەكشۈرۈش مۇلازىمىتىگە ھەقسىز ئېرىشەلەيدۇ، قېلىپلاشتۇرۇپ ئارىلىشىش ئارقىلىق ئانىدىن بالىلارنىڭ تارقىلىش نىسبىتى ٪5تىن تۆۋەنگە چۈشۈپ، يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ساغلاملىقىنى پۈتۈن كۈچ بىلەن قوغدىشى كېرەك.
- تۆتىنچى كەچۈرۈم قىلىش: ھەقسىز مائارىپ ياردىمى
- ئەيدىز كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان يېتىم بالىلار ۋە قۇرامىغا يەتمىگەنلەردىن يۇقۇملانسا، مەجبۇرىيەت مائارىپى باسقۇچىدا پارچە خىراجەت، كىتاب ھەققى، كىتاب ھەققى كەچۈرۈم قىلىنىدۇ ئوقۇش يېشىغا توشمىغانلار ۋە تولۇق ئوتتۇرا باسقۇچلۇق مائارىپنىڭ ئوقۇش پۇلىنى كەچۈرۈم قىلىپ، بالىلارنىڭ كېسەل سەۋەبىدىن ئوقۇشسىز قالماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش كېرەك.
- بىرىنچى غەمخورلۇق: ئومۇميۈزلۈك تۇرمۇش ۋە ئىشقا ئورۇنلىشىشقا ياردەم بېرىش
- تۇرمۇشتا قىيىنچىلىقى بار بىمارلار ھەمدە ئائىلە تاۋاباتلىرىنى تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتى، ۋاقىتلىق قۇتقۇزۇش قاتارلىق ئىجتىمائىي ياردەم بېرىش دائىرىسىگە كىرگۈزۈلدى ئەمگەك ئىقتىدارى بارلارنىڭ ئىشقا ئورۇنلىشىشىنى يۆلەپ، ئەمگەك ھوقۇق-مەنپەئەتىگە كاپالەتلىك قىلىپ، "كېسەل سەۋەبىدىن نامراتلىشىپ، كېسەل سەۋەبىدىن قايتىدىن نامرات بولۇش"تىن ساقلىنىش كېرەك.
- ئىككىنچى، داۋالاش دەرىجىسىنى ئۆستۈرۈش: داۋالىنىش سۇغۇرتىسى + ھەقسىز قوش رېلىسلىق بولۇپ، ئۇزاق مۇددەتلىك داۋالاش يۈكىنى يېنىكلىتىش كېرەك
- ئەيدىز كېسىلىنى ئۆمۈرلۈك داۋالاشقا توغرا كېلىدۇ، دورا ۋە تەكشۈرۈش ھەققى بىمارنىڭ ئېغىر يۈكى ئىدى. ھازىر ئېلىمىزدە ھەقسىز دورا + داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنى ئاتچوت قىلىش + ئۆزى ھەققىدە تولۇقلانغان كۆپ مەنبەلىك دورا ئىشلىتىش كاپالەت ئەندىزىسى شەكىللەندى ، 2026-يىلى داۋالىنىش سۇغۇرتىسى يېڭى سىياسىتى يولغا قويۇلغاندىن كېيىن ، كاپالەت سەۋىيىسى يەنىمۇ ئۆستى .
- داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنى ئاتچوت قىلىش ئومۇميۈزلۈك كېڭەيتىلىپ، ئامبولاتورىيەدە بالنىستتا يېتىشنىڭ پۈتكۈل تەرتىپىنى قاپ
- ئامبولاتورىيە كاپالىتى: ۋىروسقا قارشى دورا، CD4 تەكشۈرۈش، ۋىروس يۈك مىقدارى، جىگەر، بۆرەك ئىقتىدارىنى قايتا تەكشۈرۈش، پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى داۋالىنىش سۇغۇرتىسىغا كىرگۈزۈ ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنى ئاتچوت قىلىش نىسبىتى ٪80-٪95، ئاھالىلەرنىڭ داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنىڭ ٪50-٪70 گىچە، نۇرغۇن جايلاردا ئامبولاتورىيەدە باشلىنىش نىسبىتى ئەمەلدىن قالدۇرۇلىدۇ.
- سوممىسى ئۆستى: ئامبۇلاتورىيەنىڭ يىللىق ئاتچوت چېكى 3 مىڭ يۈەندىن 6 مىڭ يۈەنگە كۆپەيدى، ئايرىم ھېسابلىنىدۇ، ئادەتتىكى ئامبولاتورىيە سوممىسىنى ئىگىلىمەيدۇ.
- بالنىستتا يېتىش كاپالىتى: پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىپ بالنىستتا يېتىپ داۋالىنىش، ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنى ٪85 ئاتچوت قىلىپ بېرىش، ئاھالىلەرنىڭ داۋالىنىش سۇغۇرتىسىنىڭ 18 مىڭ يۈەندىن ئارتۇق تۆلىگەندىن كېيىن، ئېغىر كېسەللەر سۇغۇرتىسىنى ئاتچوت قىلىپ، زور سوممىلىق داۋالاش بېسىمىنى يەنىمۇ يېنىكلەتتى.
- بەلگىلەنگەن مۇلازىمەتنى ئەلالاشتۇرۇپ، «بىر پونكىتتا» داۋالىنىش قولايلىق
- مەملىكەت بويىچە ئەيدىز كېسىلىنى بەلگىلەنگەن نۇقتىلىق داۋالاش ئاپپاراتى تەسىس قىلىپ، تەكشۈرۈش، دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش «بىر پونكىت» مۇلازىمىتىنى يولغا قويۇپ، يۇقۇملانغۇچىلارنى تېز سۈرئەتتە داۋالاشنى دوكلات قىلسا بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە باشقا جايدا داۋالاشنى بىرلەشتۈرۈش مېخانىزمىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، كۆچمە نوپۇس بىمارلىرى ئولتۇراقلاشقان جايدا ئوخشاش ھەقسىز داۋالىنىش سۇغۇرتىسى سىياسىتىدىن بەھرىمان بولۇپ، " كۆچمە داۋالىنىش قىيىن بولۇش" مەسىلىسىنى ھەل قىلالايدۇ.
- ئۈچىنچى، ھوقۇق-مەنپەئەت كاپالىتى: قانۇننىڭ ئاساسىنى قوغداپ، كەمسىتىش توسالغۇلىرىنى بۇزۇپ تاشلاش
- كەمسىتىش ئەيدىز بىمارلىرى دۇچ كەلگەن شەكىلسىز قۇلۇپ . ئېلىمىز «ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش نىزامى»نى يادرو قىلىپ، كەمسىتىشكە قارشى تۇرۇش پىرىنسىپىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ، بىمارلارنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق مەنپەئەتىگە ئوموميۈزلۈك كاپالەتلىك قىلدى.
- باراۋەر ھوقۇق-مەنپەئەتىنى قانۇن قوغدايدۇ: ھەرقانداق ئىدارە ۋە ئادەم يۇقۇملانغۇچى ۋە ئائىلە تاۋاباتلىرىنى كەمسىتسە بولمايدۇ، ئۇنىڭ نىكاھى، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش، مەكتەپكە كىرىش قاتارلىق ھوقۇق-مەنپەئەتى ئادەتتىكى پۇقرالار بىلەن پۈتۈنلەي باراۋەر. داۋالاش ئاپپاراتلىرى بىمارلارنى ئىتتىرىپ، داۋالاشنى رەت قىلسا بولمايدۇ، خىلاپلىق قىلغۇچىلارنىڭ مەسئۇلىيىتى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
- شەخسىي سىرنى قاتتىق ساقلاش: ئۆزىنىڭ ماقۇللىقىنى ئالماي تۇرۇپ، ھەرقانداق ئىدارە ۋە ئادەم بىمارنىڭ شەخسىي ئۇچۇرىنى ئاشكارىلىسا بولمايدۇ، ئۇچۇر ئاشكارىلىنىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
- ئىجتىمائىي غەمخورلۇق ئارقىلىق كەمسىتىشنى ئازايتىش: ھۆكۈمەت، جامائەت پاراۋانلىقى تەشكىلاتلىرى، مەھەللىلەر بىرلىشىپ ھەرىكەت قىلىش، ئەيدىزنى ئومۇملاشتۇرۇش تەشۋىقاتىنى قانات يايدۇرۇپ، ئاممىنىڭ قورقۇپ كېتىشىنى تۈگىتىپ، «چۈشىنىش، قوبۇل قىلىش، كۆيۈنۈش» ئىجتىمائىي كەيپىيات يارىتىپ، بىمارلارنى تۇرمۇش ئىشەنچىسىنى قايتا ئاتا قىلدى.
- تۆتىنچى، كەلگۈسىگە نەزەر: سىجىل ئەلالاشتۇرۇپ، «كەمسىتمەسلىك، ئۆلۈش يوق» غا يۈزلەندى.
- نۆۋەتتە ئېلىمىزدە ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بىمارلارغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈنۈمى كۆرۈنەرلىك بولدى: ۋىروسقا قارشى داۋالاش بىلەن داۋالاش نىسبىتى ٪90تىن ئاشتى، بىمارلارنىڭ ياشاش مۇددىتى زور دەرىجىدە ئۇزارتىلىپ، تۇرمۇش سۈپىتى كۆرۈنەرلىك ئۆستى. لېكىن يەنىلا دورىغا چىدامچانلىق نىسبىتى ئاشقان، قىسمەن رايونلاردا كەمسىتىش پۈتۈنلەي تۈگىمىگەن، كۆچمە نوپۇسقا كاپالەتلىك قىلىش يەنىمۇ مۇكەممەللەشتۈرۈش قاتارلىق خىرىسلارغا دۇچ كەلدى.
- «جۇڭگونىڭ ئەيدىزنى چەكلەش ۋە ئالدىنى ئېلىش پىلانى(2024-2030)»غا ئاساسەن، كەلگۈسىدە داۋالاش سۇغۇرتىسى بىلەن قاپلاش دائىرىسىنى كېڭەيتىش، داۋالاش لايىھەسىنى ئەلالاشتۇرۇش، جۇڭگو تېبابىتى دورىگەرلىكىگە قاتنىشىشنى كۈچەيتىش، كەمسىتىشكە قارشى تۇرۇش تەشۋىقاتىنى كۈچەيتىش، كۆچمە نوپۇس ۋە ياشلار ئۆسمۈرلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش- كونترول قىلىش كاپالىتىنى مۇكەممەللەشتۈرۈش، ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاشنى «يېڭىدىن يۇقۇملانغىلى بولىدىغان، ئۆلمەسلىك، كەمسىتمەسلىك» نىشانىغا قاراپ ئىلگىرى سۈرۈلىدۇ.
- خۇلاسە سۆزى
- دۆلىتىمىزنىڭ «تۆتنى كەچۈرۈم قىلىش، بىرگە كۆيۈنۈش» خەلق تۇرمۇشىنىڭ ئەھۋالىدىن داۋالىنىش سۇغۇرتىسى يېڭى سىياسەتلىرىنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىپ ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشقىچە، قانۇننىڭ قاتناشنى قوغداش ھوقۇق- مەنپەئەتى باراۋەرلىكىگىچە، باشتىن ئاخىر «ئادەمنى ئاساس قىلىش» يادروسىغا باشتىن ئاخىر سىڭدۈرۈلۈپ، سىياسەت تېمپېراتۇرىسى ئارقىلىق كېسەلنىڭ سوغۇقلىقىنى ھەل قىلىپ، تۈزۈمنىڭ كۈچى بىلەن ھەر بىر ھاياتنى قوغدىدى.
- ئەيدىز «ئۆلۈم ھۆكۈمى» ئەمەس، بەلكى باشقۇرغىلى بولىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەل بىمار «جەمئىيەتتە غەيرىي تۈر» ئەمەس، بەلكى باراۋەر پۇقرا. سىياسەت جەھەتتىن قوغداش ۋە جەمئىيەتنىڭ غەمخورلۇقى ئاستىدا، بارغانسېرى كۆپلىگەن ئەيدىز بىمارلىرى تۇرمۇش ئۈمىدىنى قايتا قوزغاپ، نورمال تۇرمۇشقا قايتىپ، ئۆزىگە تەۋە كىشىلىك ھايات سەھىپىسىنى ياراتتى.
