- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش تەشۋىق بىلىملىرى
- ھالقىلىق نۇقتا: ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئالغىلى ۋە كونترول قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن كەمسىتىش ۋىرۇستىنمۇ قورقۇنچلۇق
- 1.ئەيدىز دېگەن نېمە؟
- ئەيدىز ئادەم ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان يۇقۇملۇق كېسەللىك بولۇپ، ئادەم ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا زىيان يەتكۈزۈپ، قارشىلىق كۈچىنى تۆۋەنلىتىپ، ئېغىر يۇقۇملىنىش ياكى ئۆسمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بىراق ئەيدىز ۋىرۇسى≠ ئەيدىزكىسىلى بولۇپ، يۇقۇملانغاندىن كېيىن ۋاقتىدا ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئارقىلىق، بۇ كېسەللىكنى ئۇزۇن مۇددەت كونترول قىلغىلى بولىدۇ، ئۆمۈر كۆرۈش نورمال بولىدۇ.
- 2.يۇقۇش يولى («ئۈچ يول»نى ئېسىڭىزدە تۇتۇڭ: كۈندىلىك ئۇچرىشىش يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ)
- ✅ جىنسىي تارقىلىش: قوغداش تەدبىرى بولمىغان ئوخشاش جىنىسلار ياكى يات جىنىسلار ئارىسىدىكى جىنسىي ھەرىكەت (ئاساسلىق يۇقۇش يولى).
- ✅ قان يەتكۈزۈش: دورا ئىشلىتىش ئۈچۈن شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىش، بۇلغانغان قان/قان مەھسۇلاتلىرىنى ئالماشتۇرۇش، دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان يىڭنە ئىشلىتىش قاتارلىقلار.
- ✅ ئانىدىن بالىغا يۇقۇش: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئانىلار ھامىلدارلىق، تۇغۇت ياكى بالا ئېمىتىش ئارقىلىق بالىلارغا ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقتۇرۇشى مۇمكىن.
- ❌ كۈندىلىك يۇقۇملىنىش بولمىغان ئۇچرىشىشلار: قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلىشىش، ئورتاق تاماق يېيىش، پاشا چېقىش، يۆتەل، ھاجەتخانىنى ئورتاق ئىشلىتىش قاتارلىقلار.
- 3.ئەيدىزنىڭ قانداق ئالدىنى ئېلىش كېرەك؟
- بىخەتەر جىنسىي مۇناسىۋەت: پۈتۈن جەرياندا لاياقەتلىك گاندون توغرا ئىشلىتىپ، جىنسىي ھەمراھلارنىڭ سانىنى ئازايتىش كېرەك.
- زەھەرنى رەت قىلىش: شپىرىسنى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك، جىنسىي پاراكەندىچىلىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش ئېھتىماللىقى بولغان يېڭى تۈردىكى دورىلاردىن ئېھتىيات قىلىڭ.
- مۇنتىزىم داۋالاش: ئىناۋەتلىك دوختۇرخانىلارنى تاللاپ، زۆرۈر بولمىغان قان سېلىش ۋە قان مەھسۇلاتلىرىنى ئىشلىتىشتىن ساقلىنىش كېرەك.
- ئانا-بالا توسالغۇسى: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلدار ئاياللارنىڭ ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئارقىلىق ئانىدىن بالىغا يۇقۇش خەۋپىنى ٪2 تىن تۆۋەن تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ.
- يۇقۇملانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش (PEP): خەتەرلىك قىلمىش كۆرۈلگەندىن كېيىن 72 سائەت ئىچىدە توسقۇنلۇق دورىسى يېيىش، مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش نىسبىتى ٪95 تىن ئېشىپ كېتىدۇ (چوقۇم دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسىگە ئەمەل قىلىش كېرەك).
- 4.تەكشۈرۈش ۋە داۋالاش
- بالدۇر تەكشۈرۈش: ئەيدىز ۋىرۇسى ئانتىتېلا تەكشۈرۈشى خەتەرلىك قىلمىشلاردىن كېيىن 2-4 ھەپتىدىن كېيىن بولىدۇ، شۇ جايدىكى CDC ۋە دوختۇرخانا ھەقسىز مەخپىي تەكشۈرۈش بىلەن تەمىنلەيدۇ.
- بالدۇر داۋالاش: دىئاگنوز قويۇلغاندىن كېيىن دەرھال ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش (كوكتېل ھارىقى بىلەن داۋالاش)نى باشلاش كېرەك. ئىزچىل دورا بىلەن ۋىرۇسنى ئۈنۈملۈك تىزگىنلەپ، ئۆمرىنى ئۇزارتىپ، تارقىلىش خەۋپىنى ئازايتقىلى بولىدۇ.
- كەمسىتىشكە قارشى تۇرۇش: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالاش ۋە مائارىپ قاتارلىق باراۋەر ھوقۇقلاردىن بەھرىمان بولىدۇ. باشقىلارغا كۆڭۈل بۆلۈش ئۆزىنى قوغداشتۇر.
- ئىككىنجى ، زەھەر چەكلەش تەشۋىق بىلىملىرى
- يادرولۇق نۇقتا: زەھەرلىك چېكىملىك ئۆزىنى ۋەيران قىلىدۇ، ئائىلىگە زىيان يەتكۈزىدۇ، جەمئىيەتكە زىيان يەتكۈزىدۇ
- 1.زەھەرلىك چېكىملىكنى چۈشىنىش («نىقابلىنىش»تىن ھەزەر ئەيلەڭ، ئېزىقتۇرۇشتىن يىراق تۇرۇڭ)
- ئەنئەنىۋى زەھەرلەر: خروئىن، ئەپيۇن، مورفىن، نەشە قاتارلىقلار (خۇمار قىلىش كۈچى كۈچلۈك، بىۋاستە زىيانلىق).
- سۈنئىي دورىلار: مېتامفېتامىن، خۇشاللىق، كېتامى، موگۇ قاتارلىقلار (سۈت چاي، كەمپۈت، شاكىلات، ياش-ئۆسمۈرلەرنى ئاسانلا ئازدۇرىدۇ).
- يېڭى روھىي ئاكتىپلىق ماددىلار: «ئازوت ئوكسىد»، «جەۋھىر سۇ»، «ماركا دورىلىرى» (LSD)، «ئەقلىي ئىقتىدارلىق دورىلار» (مەسىلەن: رىتالىن) قاتارلىقلار.
- 2.زەھەرنىڭ زىيىنى
- شەخس: مېڭە، يۈرەك، جىگەر قاتارلىق ئەزالارنىڭ زەخمىلىنىشى، روھىي توسالغۇغا ئۇچراش (خىيالىي تۇيغۇ، خىيالىي تۇيغۇ، زوراۋانلىق خاھىشلىرى)، ئىممۇنىتېت كۈچى تۆۋەنلەش، ھەتتا تۇيۇقسىز ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- ئائىلە: ئائىلە بايلىقى، ئائىلە مۇناسىۋىتى ئۈزۈلۈپ كېتىش، بالىلارنى يۆلەنچۈكسىز قالدۇرۇش، ئاتا-ئانىلارنىڭ يۈرىكى پارچىلانغان.
- ئىجتىمائىي ئالاھىدىلىك: ئوغرىلىق، بۇلاڭچىلىق، پاھىشىۋازلىق قاتارلىق قانۇنسىز جىنايەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، جامائەت تەرتىپىنى بۇزىدۇ، ئىجتىمائىي بايلىقنى خورىتىدۇ.
- 3.زەھەرگە قانداق ياق دېيىش كېرەك؟
- كۈچلۈك پىسخىكىلىق مۇداپىئە ئورنىتىش: زەھەرنىڭ خەتىرىنى تونۇپ يېتىپ، قىزىقىش، بېسىم ياكى ئېقىم سەۋەبىدىن سىناپ باقماسلىق؛ «ئەركىن سىناپ بېقىش» ۋە «خۇمار قىلماسلىق» دېگەندەك يالغانچىلىقلاردىن ھەزەر ئەيلەڭ.
- خەتەرلىك جايلاردىن يىراق تۇرۇڭ: قاۋاقخانا، KTV ۋە كېچىلىك كۇلۇبلار زەھەرلىك چېكىملىكنىڭ خەتەرلىك نۇقتىسى. ناتونۇش كىشىلەرنىڭ ئىچىملىك ياكى ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىكلەرنى خالىغانچە قوبۇل قىلماسلىق كېرەك.
- دوستلىرىڭىزدىن ئېھتىيات قىلىڭ: زەھەر چېكىش ياكى ئەتكەسچىلىك بىلەن شۇغۇللىنىدىغان كىشىلەر بىلەن ئالاقە قىلماڭ. ئەگەر ئۇرۇق-تۇغقانلىرىڭىز ياكى دوستلىرىڭىزنىڭ زەھەر چەككەنلىكىنى بايقىسىڭىز، دەرھال ئۇلارنى توسۇپ ساقچىغا مەلۇم قىلىڭ.
- ساغلام تۇرمۇش: چېنىقىش، كىتاب ئوقۇش ۋە سەنئەت قاتارلىق قىزىقىشلارنى يېتىلدۈرۈپ، دورىغا تايىنىۋالماي بېسىمنى يېنىكلىتىش كېرەك.
- 4.قانۇنىي قىزىل سىزىق
- ئەتكەسچىلىك، توشۇش ياكى ياساش جىنايى ئىشلار جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالىدۇ (جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 347-ماددىسى).
- قانۇنسىز زەھەرلىك چېكىملىك ساقلاش، باشقىلارنىڭ زەھەر چېكىشىگە يول قويۇش ياكى باشقىلارنى زەھەر چېكىشكە كۈشكۈرتۈش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ئۆلۈم جازاسى بېرىلىدۇ.
- زەھەرگە مۇناسىۋەتلىك يىپ ئۇچىنى پاش قىلغاندا تەكشۈرۈلگەندىن كېيىن مۇكاپاتلىنىدۇ، جامائەت خەۋپسىزلىكى تارماقلىرى مەخپىيەتلىكنى قاتتىق ساقلايدۇ.
- ئۈچۈنجى ، ئەيدىز بىلەن زەھەرلىك چېكىملىكنىڭ باغلىنىشى: يىڭنىنى ئورتاق ئىشىتىش قوش خەۋپ پەيدا قىلىدۇ
- زەھەر چەككۈچىلەر ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن ئاسانلا يۇقۇملىنىدۇ: شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىش ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ قان ئېقىمى ئارقىلىق تېز يۇقىدۇ، شۇنداقلا جۇڭگودا ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىشىدىكى ئاساسلىق يوللارنىڭ بىرى.
- يېڭى دورىلار ۋە خەتەرلىك جىنسىي ھەرىكەتلەر: مېتامفېتامىن، خۇشاللىق قاتارلىقلار ھۆكۈم قىلىش ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ، قوغدىلىدىغان بولمىغان جىنسىي ھەرىكەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرىدۇ.
- ئاگاھلاندۇرۇش: دورىنى رەت قىلىش = ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى ئازايتىش، ھاياتلىقنى قەدىرلەش ئارقىلىق بىرىنچى چىشلەشتىن ساقلىنىش كېرەك!
- تۆتىنجى ،شۇئار (ئىخچام ۋە كۈچلۈك، ئالاقە قىلىشقا ماس كېلىدۇ)
- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئالغىلى ۋە كونترول قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن قورقۇنچلۇق ئەمەس. كەمسىتىش ۋە پەرۋاسىزلىق ئادەمنى قورقۇتىدۇ!
- بىر قېتىم زەھەرلىك چېكىملىك ئۆمۈرلۈك خۇمار بولۇپ قالىدۇ. بىر ئادەم زەھەر چەكسە، پۈتۈن ئائىلە ئازابلىنىدۇ!
- گاندوم—ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ «قوغدىغۇچىسى».
- زەھەرلىك چېكىملىك شېكەر بىلەن قاپلانغان ئارسېن—قىزىقىش تۇرمۇشىڭىزنى نابۇت قىلمىسۇن!
- بالدۇر بايقاش ۋە داۋالاش: ئەيدىز كېسىلىنى سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەلگە ئوخشاش كونترول قىلغىلى بولىدۇ.
- زەھەرگە مۇناسىۋەتلىك يىپ ئۇچىنى دوكلات قىلىپ، بىخەتەر ئائىلىنى قوغداش كېرەك!
- ھەرىكەت تەشەببۇسى
- شەخس: تەشەببۇسكارلىق بىلەن بىلىم ئۆگىنىپ، ئائىلە ۋە دوستلىرىغا بىلىم يەتكۈزۈش، ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى تەشەببۇس قىلىش.
- مەكتەپ/كارخانا: ئاساسىي تېما قىلىنغان سىنىپ يىغىنى ۋە لېكسىيە سۆزلەش، تەشۋىقات تەشۋىقات ئېلانلىرىنى چاپلاپ، زەھەرسىز مۇھىت يارىتىش.
- مەھەللە: ھەقسىز ئامبۇلاتورىيە ۋە دىئاگنوز قويۇش، تەشۋىقات قوللانمىسى تارقىتىش، خەتەرلىك كىشىلەر توپى (ياش-ئۆسمۈرلەر، كۆچمەنلەر، زەھەر چەككۈچىلەر) نىڭ ساغلاملىق ئېھتىياجىغا كۆڭۈل بۆلۈش.
- پۈتكۈل جەمئىيەت: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ۋە زەھەر تاشلاتقۇزغۇچىلارنى كەمسىتىشنى تۈگىتىش، بىر تەرەپلىمە قاراشنىڭ ئورنىغا ئىلمىي پوزىتسىيەگە ئالماشتۇرۇش، كەڭ قورساق ۋە ساغلام جەمئىيەت قۇرۇش ئۈچۈن ئورتاق تىرىشچانلىق كۆرسىتىش.
- ئېسىڭىزدە بولسۇن: ساغلاملىق 1، بايلىق ۋە مەرتىۋىسى 0—ساغلاملىق بولمىسا، ھەممە نەرسە نۆلگە چۈشىدۇ!
