艾滋病是严重危害人民群众身体健康的重大传染病，也是我国公共卫生防控的重点工作。尽管医学不断进步，大众对艾滋病仍存在误解、恐慌与歧视，甚至“谈艾色变”。艾滋病可防、可控、可长期带病生存，不可盲目恐惧，不应歧视偏见。
普及防艾知识、破除认知误区、引导主动检测、树立健康生活理念，是我们共同的责任。
一、科学认知：什么是艾滋病？
艾滋病全称为获得性免疫缺陷综合征（AIDS），由人类免疫缺陷病毒（HIV）感染引起。HIV病毒主要攻击人体免疫系统，持续破坏免疫细胞，逐步降低人体抵抗力，使身体丧失抵御疾病的能力，最终引发各类机会性感染与肿瘤，危及生命。
二、精准辨别：艾滋病三种传播途径
1. 性接触传播（最主要传播途径）
无保护性行为、多性伴、不安全性行为是当前艾滋病高发的首要原因。全程未规范防护、防护破裂脱落、高危性行为，均会大幅增加感染风险。
2. 血液传播
共用注射器吸毒、输入不安全血液及血制品、非正规场所纹身穿孔、共用剃须刀、牙刷等可能沾染新鲜血液的私人物品，以及医疗职业暴露等，均存在血液传播风险。正规医院诊疗、采血、输液操作完全安全。
3. 母婴传播
感染HIV的孕妇可在孕期、分娩过程、母乳喂养阶段将病毒传给婴儿。通过规范孕前筛查、孕期干预、产后阻断，可极大降低新生儿感染概率，实现健康生育。
三、破除误区：这些情况不会传染
群众因认知不足产生无端恐慌，下列这些情况不会传染：
·握手、拥抱、共同就餐、共用桌椅床铺不传播
·蚊虫叮咬、打喷嚏、咳嗽、日常交谈不传播
·共用卫生间、淋浴、泳池、办公用品不传播
艾滋病病毒体外存活能力极弱，无法通过皮肤接触、呼吸道、消化道传播，正常学习、工作、生活接触完全安全。
四、科学防护：最实用的防艾方法
防艾无需复杂手段，做好日常防护，即可有效阻断绝大多数风险：
1.坚守健康性行为：树立正确婚恋观、性观念，固定性伴侣，全程、正确使用安全套，杜绝高危无保护行为。
2.杜绝危险血液接触：远离毒品、拒绝共用针具；不随意纹身、穿孔、医美有创操作；个人剃须刀、牙刷专人专用，绝不混用。
3.主动参与筛查检测：有高危行为、不明接触史、备孕婚前人群，主动到正规医院、疾控中心开展HIV筛查。早检测、早排除、早安心。
4.掌握黄金阻断知识：发生高危暴露行为后，72小时内为紧急阻断黄金时间，越早服药效果越好，规范服用阻断药物可极大降低感染风险。
很多感染者因自卑、恐惧、歧视隐瞒病情，拒绝治疗、逃避随访，反而加重病情、增加传播风险。
拒绝歧视、包容关爱、科学看待，是最好的防艾方式。
五、主动检测、守护自己与家人健康
检测是发现艾滋病的唯一手段，也是守护家庭健康的第一道防线。主动检测、知情检测、隐私检测。
防艾之路，始于认知，终于行动。不恐艾、不漠视、不歧视、重预防，是新时代科学防艾的核心理念。让每一个人都能懂防艾、会防艾、能防艾，共建健康、平安、包容的社会环境。
- |كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش |،ئەيدىزنى تونۇپ ،ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئىلىپ ئىلىم – پەن بىلىملىرى ئارقىلىق قوغدىنايلى
- ئەيدىز كېسەللىكى خەلق ئاممىسىنىڭ سالامەتلىكىگە ئېغىر زىيان يەتكۈزىدىغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەل، شۇنداقلا ئېلىمىزنىڭ ئاممىۋى سەھىيە ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىشتىكى مۇھىم خىزمەت. گەرچە تېببىي پەنلەر ئۈزلۈكسىز ئىلگىرىلىگەن بولسىمۇ ، ئامما ئەيدىز كېسىلىگە نىسبەتەن يەنىلا خاتا چۈشەنچە ، ۋەھىمە ۋە كەمسىتىش ھەتتا " ئەي ئۆزگىرىش " نى تىلغا ئالدى . ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى، كونترول قىلغىلى، ئۇزۇن مۇددەت كېسەللىك ئارقىلىق ياشىيالايدىغان، قارىغۇلارچە قورقۇشقا بولمايدۇ، بىر تەرەپلىمە قاراشقا بولمايدۇ.
- ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇش، تونۇشتىكى خاتا قاراشنى تۈگىتىش، تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈشكە يېتەكلەش، ساغلام تۇرمۇش قارىشى تۇرغۇزۇش بىزنىڭ ئورتاق مەسئۇلىيىتىمىز.
- بىرىنچى، ئىلىم-پەن تونۇش: ئەيدىز دېگەن نېمە؟
- ئەيدىز كېسىلى تولۇق ئاتىلىشى ئېرىشىش خارەكتىرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى دەپ ئاتىلىدۇ،ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) يۇقۇملىنىشىدىن كېلىپ چىققان. HIV ۋىرۇسى ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ھۇجۇم قىلىپ، ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرىنى داۋاملىق بۇزۇپ، ئادەم بەدىنىنىڭ قارشىلىق كۈچىنى تەدرىجىي تۆۋەنلىتىپ، بەدەننىڭ كېسەلگە تاقابىل تۇرۇش ئىقتىدارىنى يوقىتىپ، ئاخىرىدا تۈرلۈك پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمىنى پەيدا قىلىپ، ھاياتىغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.
- ئىككىنجى، توغرا پەرقلەندۈرۈش: ئەيدىزنىڭ ئۈچ خىل تارقىلىش يولى
- 1.جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىتىش ( ئەڭ ئاساسلىق تارقىتىش يولى )
- قوغداش تەدبىرى بولمىغان جىنسىي قىلمىش، جىنىسىي ھەمراھى كۆپ بولۇش، بىخەتەر بولمىغان قىلمىشلار نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنىڭ كۆپ يۈز بېرىشىدىكى مۇھىم سەۋەب. بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى پۈتۈن مۇساپىدە قېلىپلاشتۇرۇلمىغان، يېرىلىپ كېتىش، خەتەرلىك قىلمىشلارنىڭ ھەممىسى يۇقۇملىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرىدۇ.
- 2.قان ئارقىلىق تارقىلىش
- شىپرىسنى ئورتاق ئىشلىتىش ئارقىلىق زەھەر چېكىش، بىخەتەر بولمىغان قان ۋە قان بۇيۇملىرىنى كىرگۈزۈش، غەيرى مۇنتىزىم سورۇنلاردا تۆشۈك ئېچىش، ساقال ئالغۇچ، چىش چوتكىسى قاتارلىق يېڭى قانغا يۇقۇپ قېلىش ئېھتىماللىقى بار شەخسىي بۇيۇملارنى ئورتاق ئىشلىتىش ۋە داۋالاش كەسپى ئاشكارىلىنىپ قېلىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسىدە قان تارقىتىش خەۋپى مەۋجۇت. مۇنتىزىم دوختۇرخانىلاردا دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش، قان ئېلىش، ئاسما ئوكۇل سېلىش مەشغۇلاتى تامامەن بىخەتەر.
- 3.ئانىلار بىلەن بوۋاقلارنىڭ تارقىلىشى
- HIV ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلدار ئاياللار ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە، تۇغۇت جەريانى، ئانا سۈتى ئېمىتىش باسقۇچىدا ۋىرۇسنى بوۋاققا تارقىتىپ بىرىدۇ. ھامىلدار بولۇشتىن بۇرۇن تەكشۇرۇش، ھامىلدارلىق مەزگىلىدە ئارىلىشىش، تۇغۇتتىن كېيىن توسۇشنى قېلىپلاشتۇرۇش ئارقىلىق، يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ يۇقۇملىنىش نىسبىتىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىپ، ساغلام تۇغۇتنى ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولىدۇ.
- ئۈچىنچى، خاتا قاراشنى يوقىتىش: بۇ ئەھۋاللار يۇقمايدۇ
- ئاممىنىڭ تونۇشى يېتەرلىك بولماسلىق سەۋەبىدىن سەۋەبسىز ۋەھىمە پەيدا قىلىپ، تۆۋەندىكىدەك ئەھۋاللار يۇقمايدۇ:
- قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، ئورتاق غىزالىنىش، ئۈستەل، ئورۇندۇق كارىۋاتلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش يۇقمايدۇ
- پاشا چىشلەش، چۈشكۈرۈش، يۆتەل، كۈندىلىك پاراڭلىشىش تارقىلىپ كەتمەيدۇ
- ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان تازىلىق ئۆيى، مۇنچا، سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى، ئىشخانا بۇيۇملىرى تارقىتىلمايدۇ
- ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ بەدەن سىرتىدا ھايات قېلىش ئىقتىدارى ئىنتايىن ئاجىز، تېرە ئۇچرىشىش، نەپەس يولى، ھەزىم يولى ئارقىلىق تارقىلىشقا ئامالسىز، نورمال ئۆگىنىش، خىزمەت، تۇرمۇش ئۇچرىشىش پۈتۈنلەي بىخەتەر.
- تۆتىنچى، ئىلمىي مۇداپىئەلىنىش: ئەڭ قوللىنىشچان بولغان ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى
- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا مۇرەككەپ ۋاستىلەر ھاجەتسىز، كۈندىلىك مۇداپىئەنى ياخشى قىلغاندىلا، كۆپ ساندىكى خەتەرلەرنى ئۈنۈملۈك توسقىلى بولىدۇ:
- 1.ساغلاملىق ھەرىكىتىدە چىڭ تۇرۇپ، توغرا توي مۇھەببەتلىشىش قارىشى، جىنسىي قاراشنى تۇرغۇزۇپ، مۇقىم ھەمراھ تۇتۇپ، بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى پۈتۈن مۇساپىدە، توغرا ئىشلىتىپ، خەتەرلىك، قوغدىماسلىق قىلمىشىنى توسۇش كېرەك.
- 2. خەتەرلىك قان بىلەن ئۇچرىشىشنى توسۇش: زەھەردىن يىراق تۇرۇش، ئەسۋابلارنى ئورتاق ئىشلىتىشنى رەت قىلىش خالىغانچە گۈل چېكىش، تۆشۈك تېشىش، داۋالاش، گۈزەللىكتە ئىجادىي مەشغۇلات قىلماسلىق ، ساقال ئالغۇچ، چىش چوتكىسىنى شەخسىي ئىشلىتىش، ھەرگىز ئارىلاشتۇرۇپ ئىشلەتمەسلىك كېرەك.
- 3.تەشەببۇسكارلىق بىلەن تاللاپ تەكشۈرۈشكە قاتنىشىش: خەتەرلىك قىلمىشلار، ئۇچرىشىش تارىخى ئېنىق بولمىغان، ھامىلدار بولۇشتىن بۇرۇنقى كىشىلەر تەشەببۇسكارلىق بىلەن مۇنتىزىم دوختۇرخانا، كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش مەركىزىگە بېرىپ HIV تاللاشنى قانات يايدۇرۇش كېرەك. بالدۇر تەكشۈرۈش، بالدۇر چىقىرىپ تاشلاش، بالدۇر خاتىرجەم بولۇش كېرەك.
- 4. ئالتۇن بىلىمىنى ئىگىلەش: خەتەرلىك ئاشكارىلىنىش قىلمىشى يۈز بەرگەندىن كېيىن، 72 سائەت ئىچىدە ئالتۇن ۋاقتىنى جىددىي توسۇش ئۈچۈن، قانچە بالدۇر دورا ئىچسە ئۈنۈمى شۇنچە ياخشى بولىدۇ، توسقۇنلۇق دورىلارنى قېلىپلاشتۇرۇپ ئىستېمال قىلسا يۇقۇملىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ.
- نۇرغۇن يۇقۇملانغۇچىلار ئۆزىنى كەمسىتىش، قورقۇنچ، كەمسىتىش سەۋەبىدىن كېسەللىك ئەھۋالىنى يوشۇرۇپ، داۋالاشنى رەت قىلىپ، تەكشۇرۇش قىلىشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ، ئەكسىچە كېسەللىك ئەھۋالىنى ئېغىرلاشتۇرىۋېتىپ، تارقىلىش خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ.
- كەمسىتىشنى رەت قىلىش، غەمخورلۇق قىلىش، ئىلمىي قاراش ئەڭ ياخشى بولغان ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى.
- بەشىنچى، تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئۆزى ۋە ئائىلىسىدىكىلەرنىڭ سالامەتلىكىنى قوغداش
- تەكشۈرۈش ئەيدىز كېسىلىنى بايقاشنىڭ بىردىنبىر ۋاسىتىسى شۇنداقلا ئائىلىنىڭ ساغلاملىقىنى قوغدايدىغان بىرىنچى مۇداپىئە سېپى. تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈش، ئەھۋالدىن خەۋەردار بولۇپ تەكشۈرۈش، شەخسىي سىرنى قوغداپ تەكشۇرۇش .
- ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش يولى بىلىشتىن باشلىنىپ ئاخىرى ھەرىكەتكە كىلىشتە . ئەيدىزدىن قورقماسلىق، سەل قارىماسلىق، كەمسىتمەسلىك، ئالدىنى ئېلىشقا ئەھمىيەت بېرىش يېڭى دەۋردىكى ئىلمىي ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى يادرولۇق ئىدىيە. ھەر بىر كىشىگە ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئالىدىغان، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئالالايدىغان، ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىشنى بىلدۈرۈپ، ساغلام، تىنچ، كەڭ قورساق ئىجتىمائىي مۇھىت بەرپا قىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىش كېرەك.
