«ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش نىزامى» ئەيدىزنىڭ پەيدا بولۇشى ۋە تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش، ئادەم بەدىنىنىڭ ساغلاملىقى ۋە ئاممىۋى سەھىيەسىگە كاپالەتلىك قىلىش مەمۇرىي نىزاملار بولۇپ، «يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش قانۇنى» غا ئاساسەن تۈزۈلۈپ، 2006-يىلى 1-ئاينىڭ 29-كۈنى ئېلان قىلىنىپ، 2006-يىلى 3-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ يولغا قويۇلدى. 2019-يىلى 3-ئاينىڭ 2-كۈنى گوۋۇيۈەن زۇڭلىسى لى كېچياڭ گوۋۇيۈەن پەرمانى ئىمزالاپ، «گوۋۇيۈەننىڭ قىسمەن مەمۇرىي نىزاملارغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش قارارى»نى ئېلان قىلدى، ئېلان قىلىنغان كۈندىن (18-مارتتىن) باشلاپ ئىشلىتىشكە كىرگۇزۇلگەن .
ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ۋە ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ قانداق ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيىتى بار؟
- 3-ماددا ھەرقانداق ئورۇن ۋە كىشى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلارنى، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەمسىتىشكە بولمايدۇ. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرى بەھرىمەن بولىدىغان توي قىلىش، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش، مەكتەپكە كىرىش قاتارلىق قانۇنىي ھوقۇق مەنپەئەتى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ.
- 39- ماددا ئۆز ياكى ئۇنىڭ ھامىيسىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپ، ھەرقانداق ئورۇن ياكى شەخس ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار، ئەيدىز بىمارى ۋە ئۇنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ ئىسىم - فامىلىسى، ئادرېسى، خىزمەت ئورنى، پورترېت، كېسەللىك تارىخى ماتېرىياللىرى ۋە ئۇنىڭ كونكرېت سالاھىيىتىنى ھۆكۈم قىلىش ئېھتىماللىقى بارلىقى توغرىسىدىكى ئۇچۇرلارنى ئاشكارىلىسا بولمايدۇ.
- 41-ماددا داۋالاش ئاپپاراتلىرى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار ۋە ئەيدىز بىمارلىرىغا ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش مەسلىھەت بېرىش، دىئاگنوز قويۇش ۋە داۋالاش مۇلازىمىتى قىلىشى كېرەك. داۋالاش ئاپپاراتلىرى سەۋەبلىك كېسەل كۆرسەتكەن بىمارلارنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ياكى ئەيدىز بىمارلىرى بولۇپ، باشقا كېسەللەرنى چەتكە قىقىپ ياكى رەت قىلىشىغا بولمايدۇ.
- 38- ماددا ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار ۋە ئەيدىز بىمارلار تۆۋەندىكى مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشى كېرەك:
- (1)كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش- كونترول قىلىش ئاپپاراتى ياكى چېگرىدىن كىرىش- چىقىش، تەكشۈرۈش، كارانتىن قىلىش ئاپپاراتىنىڭ تارقىلىشچان كېسەللىكلەر ئىلمىنى تەكشۈرۈش ۋە يېتەكچىلىكىنى قوبۇل قىلىش
- (2)يۇقۇملانغان ياكى قوزغىلىش پاكىتىنى ئۆزى بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەتلىك بولغانلارنى ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇش
- (3)داۋالانغاندا، يۇقۇملانغان ياكى قوزغىلىپ قالغان پاكىتنى كېسەل كۆرسەتكۈچى دوختۇرغا ئەينەن ئۇقتۇرۇش
- (4)زۆرۈر بولغان قوغدىنىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىپ، باشقىلار بىلەن يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار ۋە ئەيدىز بىمارلىرى ھەرقانداق ئۇسۇل بىلەن ئەيدىزنى قەستەن تارقاتسا بولمايدۇ.
بۇ نىزامدا ئاممىۋى سورۇنلاردا ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش توغرىسىدا قانداق بەلگىلىمە بار؟
- 30 – ماددا ئاممىۋى سورۇنلاردىكى مۇلازىمەتچى خادىملار « ئاممىۋى سورۇنلارنىڭ سەھىيە باشقۇرۇش نىزامى»دىكى بەلگىلىمە بويىچە قەرەللىك ھالدا ئالاقىدار سالامەتلىكنى تەكشۈرۈپ، ساغلاملىق لاياقەتلىك ئىسپاتىغا ئېرىشىشى لازىم تىجارەتچىلەر ئۇنىڭ ساغلاملىق لاياقەتلىك ئىسپاتىنى تەكشۈرۈپ، ساغلاملىق لاياقەتلىك ئىسپاتى ئالمىغانلارنىڭ مۇلازىمەت خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىشىغا يول قويماسلىقى كېرەك.
بۇ نىزامدا ئەيدىزنى داۋالاش ۋە قۇتقۇزۇش سىياسىتىگە قارىتا قانداق بەلگىلىمە بار؟
- 44-ماددا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى تۆۋەندىكىدەك ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش، داۋالاش، قۇتقۇزۇش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشى كېرەك:
- 1.يېزىلاردىكى ئەيدىز بىمارلىرى ۋە شەھەر-بازارلاردىكى ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى بار ئەيدىز بىمارلىرىنى ئەيدىز ۋىرۇسىغا قارشى داۋالاش دورىلىرى بىلەن ھەقسىز تەمىنلەش
- 2. يېزا ۋە شەھەر-بازارلاردىكى ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى بار ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرىدىن پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىشقا قارشى تۇرۇش داۋالاش دورىلىرىنىڭ ھەققىنى مۇۋاپىق ئازايتىش
- 3. ئەيدىز ھەققىدە مەسلىھەت بېرىش، تەكشۈرۈشنى قوبۇل قىلغان خادىملارغا ھەقسىز مەسلىھەت ۋە دەسلەپكى تاللاپ تەكشۈرۈش بىلەن تەمىنلەش
- 4. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلىدار-تۇغۇتلۇق ئاياللارغا ئەيدىزدىن ئانىدىن بالىدىن بوۋاققا يۇقۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ھەقسىز مەسلىھەت بېرىدۇ.
- 45- ماددا تۇرمۇشتا قىيىنچىلىقى بار ئەيدىز بىمارلىرى قالدۇرۇپ كەتكەن يېتىم بالىلار ۋە ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان قۇرامىغا يەتمىگەنلەر مەجبۇرىيەت مائارىپى قوبۇل قىلغانلىرىدىن پارچە ھەق، كىتاب ھەققى، كىتاب ھەققى ئېلىنمايدۇ ئوقۇش يېشىغا توشمىغانلار ۋە تولۇق ئوتتۇرا باسقۇچلۇق مائارىپنى قوبۇل قىلغانلار ئوقۇش پۇلى قاتارلىقلارغا مۇناسىۋەتلىك خىراجەتلەرنى كەچۈرۈم قىلىش ۋە كەچۈرۈم قىلىش كېرەك.
- 46-ماددا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى تۇرمۇشتا قىيىنچىلىققا ئۇچرىغان ھەمدە جەمئىيەتتىن ياردەم بېرىش شەرتىگە ئۇيغۇن كېلىدىغان ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىغا تۇرمۇش جەھەتتىن ياردەم بېرىشى كېرەك.
كەمسىتىشنى تۈگىتىپ، ئىززەت-ئابروينى ئورتاق قوغداش
ۋىرۇستىنمۇ بەكرەك قورقۇنچلۇق بولغىنى كەمسىتىش ۋە يالغۇزلۇق. قىسمەن يۇقۇملانغۇچىلار بىر تەرەپلىمە قاراشتىن قورقۇپ كېسەللىك ئەھۋالىنى يوشۇرۇپ، داۋالاش پۇرسىتىگە دەخلى يەتكۈزۈش يەنە بەزى بىمارلار ئىشقا ئورۇنلاشقان، داۋالىنىش، مەكتەپكە كىرگەندە ئادىلسىزلىققا ئۇچراپ، جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن قوش ئازابقا بەرداشلىق بەردى.
كۈندىلىك تۇرمۇشتا يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن بىرلىكتە خىزمەت قىلىپ ئۆگىنىش، ئورتاق بۇيۇملار، ئولتۇراقلىشىش تارقىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ. كەمسىتىش يۇقۇملانغۇچىلارغا زىيان يەتكۈزۈپلا قالماي يەنە خەتەرلىك كىشىلەرنى تەكشۈرۈشنى خالىماي، ئارىلىشىشتىن يىراقلاشتۇرۇپ، ئەكسىچە تارقىلىش خەۋپىنى كۈچەيتىۋېتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، يۇقۇملانغۇچىلارمۇ جۆرىسى ياكى جىنسىي ھەمراھلىرىغا ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇش، مۇداپىئەلىنىش تەدبىرىنى قوللىنىپ تارقىلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش، تارقىلىشچان كېسەللىكلەرنى تەكشۈرۈشكە ماسلىشىش قاتارلىق مەسئۇلىيەتلەرنى ئادا قىلىشى كېرەك.
