ئەيدىزنى تونۇش ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئىلىش ھاياتنى قەدىرلەش - ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش - داۋالاش بىلىملىرى
ئەيدىز كېسىلى زىيىنى چوڭ، كېسەل بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى يۇقىرى ئېغىر بولغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەل بولۇپ، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشنى بىلىش ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئۇ ھەربىر ئادەمنىڭ سالامەتلىكى ۋە ھاياتى بىخەتەرلىكىگە مۇناسىۋەتلىك. ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش تەشۋىقات تەربىيىسى خىزمىتىنى يەنىمۇ ئىلگىرى سۈرۈش، ھەممە ئادەمنىڭ ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈش، ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا، ئەيدىز بىمارلىرىغا كۆڭۈل بۆلىدىغان ۋە كۆيۈنىدىغان ياخشى كەيپىيات يارىتىش ئۈچۈن، بىز بىرلىكتە ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئالاقىدار بىلىملەرنى ئۆگىنەيلى
01
ئەيدىز كېسىلى دېگەن نېمە ئەيدىز ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەللىك. ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ھۇجۇم قىلىپ، بولۇپمۇ س د 4 + ت لىمفا ھۈجەيرىسىگە ھۇجۇم قىلىپ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ تەدرىجىي ۋەيران بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، بىمارنىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى يوقىتىپ قويىدۇ. شۇڭا ئادەم بەدىنى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، ھەرخىل كېسەللىكلەر ئاسان يۇقۇملىنىدۇ ھەمدە يامان سۈپەتلىك ئۆسمە كۆرۈلىدۇ، كېسەل بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى بىر قەدەر يۇقىرى بولىدۇ. ئەيدىز كېسىلى ئاللىقاچان ئېلىمىز تەرىپىدىن ب تىپلىق قانۇندا بەلگىلەنگەن يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر قاتارىغا كىرگۈزۈلدى . ھازىرغىچە ئەيدىز كېسىلىنى تۈپ يىلتىزىدىن داۋالايدىغان دورا يوق ھەم ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىشنىڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئالىدىغان ۋاكسىنا يوق . ئادەم ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانسا، جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن زور زىيانغا ئۇچرايدۇ، شەخس، ئائىلە، جەمئىيەتكە زور تەسىر كۆرسىتىدۇ
02
ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى
- جىنسىي يول ئارقىلىق تارقىلىش: يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن قوداش تەدبىرى بولمىغان جىنسىي «ئۇچرىشىش» بولۇپ، بۇ دۇنيادىكى ئەڭ مۇھىم ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى، جىنسىي ھەمراھ قانچە كۆپ بولسا، ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىش نىسبىتى شۇنچە يۇقىرى بولىدۇ
- قان ئارقىلق تارقىلىش: يۇقۇملانغان قاننى كىرگۈزۈپ، بۇلغانغان يىڭنە، يىڭنە نەيچىسى ياكى باشقا ئۆتكۈر ئەسۋابلارنى بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىش ئارقىلىق يۇقۇدۇ
- ئانىدىن بالىغا تارقىلىش : ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ئاياللار ھامىلىدارلىق، تۇغۇش ۋە ئېمىتىش ئارقىلىقمۇ ئەيدىز ۋىرۇسىنى ھامىلىگە ياكى بوۋاقلارغا تارقىتىۋېتىشى مۇمكىن
03
ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالامەتلىرى
ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالامەتلىرى
- جىددىي خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش مەزگىلى
ئادەتتە تۇنجى قېتىم ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان ئىككى ھەپتىدىن تۆت ھەپتىگىچە بولغاندا، قىزىش، ماغدۇرسىزلىق، باش ئاغرىش، ئوغرىلىقچە تەرلەش، كۆڭلى ئېلىشىش، قۇسۇش، ئىچى سۈرۈش، يۇتقۇنچاق ئاغرىش، مۇسكۇل ئاغرىش، بوغۇم ئاغرىش، تەمرەتكە، لىمفا تۈگۈنى ئىششىش ۋە نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈشى مۇمكىن. بۇ كېسەللىك ئالامەتلىرى ئادەتتە يېنىك بولۇپ، بىردىن- ئۈچ ھەپتىگىچە پەسىيىدۇ
- يوشۇرۇن مەزگىلى ( كېسەللىك ئالامەتلىرى يوق مەزگىل )
بۇ چاغدا بىماردا ھېچقانداق كىلىنىكىلىق كېسەللىك ئالامەتلىرى بولماسلىقى مۇمكىن، ئەمما ۋىرۇس يەنىلا بەدەندە كۆپەيتىلىدۇ ھەمدە ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى بۇزۇۋېتىدۇ. بۇ مەزگىلنىڭ داۋاملىشىش ۋاقتى ئادەتتە ئالتە يىلدىن سەككىز يىلغىچە بولىدۇ
- ئەيدىز كېسەللىك مەزگىلى
ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىنكى ئاخىرقى باسقۇچتا، بۇ چاغدا بىماردا ئۆپكە سپورا باكتېرىيەسى ئۆپكە ياللۇغى، زەمبۇرۇغ خاراكتېرلىك ئۆپكە ياللۇغى قاتارلىق تۈرلۈك پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىشلار بولۇشى مۇمكىن، بۇ كېسەللىك ئالامەتلىرى ئۆلۈشنىڭ بىۋاستە سەۋەبى بولۇپ قېلىشى مۇمكىن
04
ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
- قان ئارقىلىق تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
- زەھەر چېكىش قەتئىي مەنئىي قىلىنىدۇ، شىپرىسنى باشقىلار بىلەن ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك
- قان سېلىش ۋە قان بۇيۇملىرىنى خالىغانچە ئىشلەتمەڭ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئىشلىتىش كېرەك
- چىش چوتكىسى، ساقال ئالغۇچ، يۈز قىرغۇچ قاتارلىق شەخسىي بۇيۇملارنى ئارىيەت ئالماڭ ياكى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك
- ئەيدىز بىمارلىرىنىڭ بەدەن سۇيۇقلۇقى بىلەن بىۋاستە ئۇچراشماسلىق، تارقىلىش يوللىرىنى ئۈزۈپ تاشلاش كېرەك
- جىنسىي يول بىلەن تارقىلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش
- ھاراق ئىچىشنى ئاساس قىلغان يىغىلىشقا ئىمكانقەدەر ئاز قاتنىشىپ، يىغىلىشتا ھاراقنى ئاز ئىچىپ، " ھاراق ئىچىپ قالايمىقانچىلىق"، " ھاراق ئىچىپ كونتروللۇقىنى يوقىتىش" قىلمىشىنىڭ يۈز بېرىشىدىن ساقلىنىش كېرەك
- ئىمكانقەدەر " قاۋاقخانا " ، " دىسكوخانا " قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش سورۇنلىرىغا ئاز بېرىپ ، تونۇشمايدىغان كىشىلەر بەرگەن تاماكا ، ئىچىملىك قاتارلىقلارنى قوبۇل قىلىشتىن ساقلىنىش كېرەك ، چۈنكى بۇ نەرسىلەرگە زەھەر قاتارلىق خۇمارلار يوشۇرۇنغان بولۇشى مۇمكىن
- جىنسىي قىلمىش يۈز بەرگەندە، بىخەتەرلىك قېپىنى توغرا ئىشلەتكەندىلا ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىشتىن ساقلانغىلى بولىدۇ
ئەيدىزنى تەكشۈرۈش ۋە داۋالاش ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھامان، بەدەندىكى ۋىرۇس كۆپەيتىش باشلىنىپ، پۈتۈن بەدەندىكى بىر قانچە ئەزاغا تەدرىجىي زىيان يەتكۈزىدۇ، ھازىرچە ئەيدىز كېسىلىنى داۋالاپ ساقايتقىلى بولىدىغان دورىلار يوق، ئەمما ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن بالدۇرلا ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى قوبۇل قىلغاندا، ۋىرۇسنى كۆپەيتىشنى تىزگىنلىگىلى، ئورگانىزمنىڭ زىيىنىنىڭ يۈز بېرىش پۇرسىتىنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ. ئەگەر خەتەرلىك قىلمىشلار ئېلىپ بېرىلسا، بۇ چاغدا ۋىرۇس ئادەم بەدىنىگە كىرگەن بولسىمۇ، ھۈجەيرىلەر بىلەن يۇقۇملانمىسىلا، ئۇنىڭ ئىرسىيەت گېنىنى ئادەم بەدىنىدىكى ئاق ھۈجەيرە ئىرسىيەت گېنىغا سىڭدۈرمىسە، كېسەل پەيدا قىلمايدۇ. شۇڭا دەل ۋاقىتىدا دوختۇرخانىغا بېرىپ تەكشۈرتۈش ھەمدە 24 سائەت ئىچىدە ئەيدىز كېسىلىنى توسۇش دورىسى ئىچىش كېرەك، ئەگەر 72 سائەتتىن ئېشىپ كەتسە ئىستېمال قىلسا رولىنى يوقىتىپ قويىدۇ، قانچە بالدۇر ئىچسە، توسۇش ئۈنۈمى شۇنچە ياخشى بولىدۇ. جايلاردىكى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى كونترول قىلىش مەركىزى تەكشۈرۈش ئامبولاتورىيەسىدىن ئىختىيارى مەسلىھەت سورىسا ھەقسىز مەسلىھەت سورىسا ۋە تەكشۈرۈش مۇلازىمىتىگە ئېرىشەلەيدۇ، جايلاردىكى ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى دوختۇرخانا، ئانا-بالىلار ساقلىقنى ساقلاش ئاپپاراتلىرى ۋە كۆپ قىسىم ئاساسىي قاتلام داۋالاش ئاپپاراتلىرىمۇ تەكشۈرۈش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ
ئەيدىز شەخسنىڭ سالامەتلىكىگە ۋە ھاياتى بىخەتەرلىكىگە، ئائىلىنىڭ بەختىگە تەسىر يەتكۈزۈپلا قالماي، يەنە ئىقتىسادى تەرەققىيات ۋە جەمئىيەتنىڭ ئىناق، مۇقىملىقىغا ئېغىر تەھدىت سالىدۇ. ياشلار ۋە ئۆسمۈرلەر ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش بىلىملىرىنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئۆگىنىپ، ئۆزىنى قوغداش ماھارىتىنى ئىگىلەپ، ئۆزىنىڭ سالامەتلىكىگە مەسئۇل بولۇشى ھەم ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش بىلىملىرىنى تارقاتقۇچىغا ئايلىنىپ، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى كونترول قىلىش ئۈچۈن ئۆزىنىڭ بىر كىشىلىك كۈچىنى قوشۇشى كېرەك
