ئەيدىز كېسىلىدىكى «ساقايماسلىق» خاتا قاراشنى بۇزۇپ تاشلاپ، بالدۇر تەكشۈرۈپ بالدۇر داۋالاپ ساغلاملىقنى قوغداش
- ئاممىنىڭ تونۇشىدا ئەيدىز كېسىلىگە ھەمىشە " ساقايماس كېسەللىك" دېگەن بەلگە چاپلىنىدۇ، نۇرغۇن كىشىلەر ئۆزىنىڭ يۇقۇملىنىش خەۋپى بارلىقىدىن گۇمانلانسىلا، قورقۇنچ، خاتا چۈشىنىش سەۋەبىدىن تەكشۈرۈشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ، داۋالاشنى رەت قىلىپ، ئاخىرىدا ئەڭ ياخشى ئارىلىشىش پۇرسىتىنى قولدىن بېرىپ قويىدۇ. ئەمەلىيەتتە، تېببىي تېخنىكىنىڭ ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئەيدىز كېسىلى "شۈبھىسىزكى ئۆلۈش" تەقدىرىدىن قۇتۇلۇپ، تەدرىجىي ئۇزاق مۇددەت باشقۇرغىلى بولىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك كېسەلگە ئايلىنىپ، يۇقىرى قان بېسىم، دىئابىت كېسەللىكىگە ئوخشاش" بالدۇر بايقاش، بالدۇر داۋالاش"نى قىلالىسىلا، يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ مۆلچەردىكى ئۆمرى ئادەتتىكى كىشىلەرگە يېقىنلىشىدۇ، تۇرمۇش سۈپىتىمۇ تولۇق كاپالەتكە ئىگە بولىدۇ.
- «بالدۇر تەكشۈرۈپ بالدۇر داۋالاش»نىڭ مۇھىملىقىنى چۈشىنىش ئۈچۈن، ئەيدىز ۋىرۇسى(ئەيدىز كېسىلى) نىڭ ئادەم بەدىنىدىكى رولى مېخانىزمىدىن باشلاپ سۆزلەش كېرەك. ئەيدىز كېسىلى ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا، بولۇپمۇ CD4 ئاقسىلىنى ئېلىپ يۈرىدىغان T لىمفا ھۈجەيرىسى(قىسقارتىلىپ CD4ھۈجەيرىسى دەپ ئاتىلىدۇ) بولۇپ، بۇ خىل ھۈجەيرە ئادەم بەدىنىدىكى باكتېرىيە، ۋىرۇسنىڭ تاجاۋۇزچىلىقىغا تاقابىل تۇرۇشتىكى ھالقىلىق كۈچتۇر. ئەيدىز كېسىلى بەدەندە ئۈزلۈكسىز كۆپەيتىلىپ، CD4 ھۈجەيرىسىنى تەدرىجىي ۋەيران قىلىپ، سانىنىڭ داۋاملىق تۆۋەنلەپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىمۇ شۇنىڭغا ئەگىشىپ تەدرىجىي ۋەيران بولىدۇ.
- ھۇشيار بولۇشقا ئەرزىيدىغىنى ئەيدىز يۇقۇملانغاندىن كېيىن ناھايىتى ئۇزۇن " كېسەللىك ئالامەتلىرى يوشۇرۇنۇش مەزگىلى " بولۇپ ، نەچچە يىل ھەتتا ئون نەچچە يىلغا سوزۇلۇشى مۇمكىن . نۇرغۇن يۇقۇملانغۇچىلار بۇ مەزگىلدە ھېچقانداق بىئارام بولمىغان، قارىماققا بەدەن ساغلامدەك كۆرۈنىدۇ، ئەمەلىيەتتە بەدەندىكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاستا-ئاستا چىرىلىۋاتىدۇ - كېسەللىك ئالامەتلىرى يوق≠ زەخمىلەنمەيدۇ، كۆرۈنەرلىك كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلگەندە، ھەمىشە ئەيدىزنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىغا كىرگەندە، CD4 ھۈجەيرە سانى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەپ، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى قاتتىق بولىدۇ قاتمۇقات زىيانغا ئۇچرايدىغان، ھەرخىل ئېغىر پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش (مەسىلەن ئۆپكە سپورا باكتېرىيەسى ئۆپكە ياللۇغى، تۇبېركۇليۇز) ۋە ئۆسمە (مەسىلەن كاپوسى گۆش ئۆسمىسى) ئارقا-ئارقىدىن كېلىدۇ، بۇ چاغدا يەنە داۋالاشنى باشلىسا، ئۈنۈمى تۆۋەنلەپلا قالماي، داۋالاشنىڭ قىيىنلىق دەرىجىسى ۋە خىراجىتىمۇ كۆرۈنەرلىك ئاشىدۇ، ھەتتا ھاياتقا خەۋپ يەتكۈزۈشمۇ مۇمكىن.
- بۇ قۇرۇق گەپ ئەمەس، ئامېرىكا NBA رىۋايەتلىك پۇتبول چولپىنى ئېرۋېن جونسون ("سېھىرگەر" جونسون ئەڭ جانلىق مىسال. بۇ يىل 66 ياشقا كىرگەن ئۇ ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان دەپ دىئاگنوز قويۇلغىنىغا 35 يىل بولدى، ئۇ دەسلەپكى بايقالغان ۋە ئۇزاق مۇددەتلىك ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش بىلەن باشتىن-ئاخىر مۇقىم بولۇپ، نورمال تۇرمۇش، خىزمەت قىلىپلا قالماي، يەنە ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش جامائەت پاراۋانلىقى ئىشلىرىغىمۇ ئاكتىپ ئاتلىنىپ، ئۆز كەچۈرمىشى ئارقىلىق بالدۇر تەكشۈرۈپ داۋالاپ، ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى ئۇزاققىچە ساغلام ياشاتقىلى بولىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى.
- ئۆزىنىڭ سالامەتلىكىنى قوغداشتىن باشقا، بالدۇر تەكشۈرۈپ بالدۇر داۋالاشنىڭ يەنە بىر مۇھىم ئەھمىيىتى بار- ۋىروس تارقىلىش خەۋپ-خەتىرىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىش. ب د ت ئەيدىز پىلان مەھكىمىسى (UNAIDS) ئوتتۇرىغا قويغان "U=U" پىرىنسىپى (ۋىرۇس مىقدارىنى تەكشۈرۈپ ئۆلچەشكە بولمايدۇ = يۇقۇملىنىش خاراكتېرىگە ئىگە بولمىغان)غا ئاساسلانغاندا، ئەيدىز يۇقۇملانغۇچىلىرىنى داۋاملىق قېلىپلاشتۇرۇپ داۋالاش ئارقىلىق، بەدەندىكى ۋىرۇسنىڭ يۈك كۆتۈرۈش مىقدارىنى ئۇزاق مۇددەت تەكشۈرگىلى بولمايدىغان سەۋىيەدە تۇرسىلا، جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق ئەيدىزنىڭ تارقىلىش خەۋپى يوق دېگۈدەك نۆل بولۇپ، ھامىلدار ئاياللارمۇ ئانىدىن بوۋاقلارنىڭ تارقىلىش نىسبىتىنى ٪1تىن تۆۋەنگە چۈشۈرۈپ، ئائىلىسىدىكىلەرنىڭ سالامەتلىكىنى ئۈنۈملۈك قوغدىيالايدۇ.
- تىبابەت تەتقىقاتىدا ئۈزلۈكسىز بۆسۈش ھاسىل قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئەيدىز كېسىلىنى داۋالاشتا يېڭى ئۈمىد كۈتۈلدى. يېقىنقى «Nature» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان ئىككى تۈرلۈك ئېغىر تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، ئادەم بەدىنىدىكى بىر تۈرلۈك "ئىقتىدارلىق ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىسى" (CD8+Tھۈجەيرىسى) ئەيدىزنى ئۇزاق مۇددەت كونترول قىلىشنىڭ ئاچقۇچى بولۇپ قېلىشىدىن ئۈمىد بار ئىكەن، كەلگۈسىدە يۇقۇملانغۇچىلارنى كۈندە دورا ئىچىشنىڭ چەكلىمىسىدىن قۇتۇلدۇرۇپ، "بىر قېتىم داۋالاش، ئۇزاق ئۈنۈملۈك باشقۇرۇش" نىشانىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىكەن، بۇمۇ بالدۇر تەكشۈرۈپ داۋالاشنىڭ ئەھمىيىتىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرۈشى مۇمكىن ئىكەن.
- شۇڭا، ئەيدىزگە بولغان «تەلەي سىناش پىسخىكىسى» دىن ۋاز كېچىڭ− مەيلى خەتەرلىك قىلمىشلار بولسۇن (مەسىلەن قوغداش خاراكتېرلىك قىلمىشلار بولمىسۇن، ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان شىپرىس قاتارلىقلار بولسۇن) بولسۇن ياكى خەتەرنى تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلماقچى بولسىڭىز، تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئەيدىزنى تەكشۈرتۈشنى قوبۇل قىلىڭ. بالدۇر تەكشۈرۈپ، بالدۇر داۋالاش ھاياتلىققا بىر قەدەم كاپالەتلىك قىلىش، ئۆزىمىزگە بىر كىشىلىك ئۈمىد بېرىش، ئورتاق ھەرىكەت قىلىپ، تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈپ، ئىلمىي ئالدىنى ئېلىپ، ساغلاملىق مۇداپىئە سېپى بەرپا قىلىشنى كۆرسىتىدۇ.
