作为人类历史上最受关注的病毒之一，艾滋病（AIDS）至今仍被层层迷雾笼罩——而这些迷雾，往往比病毒本身更可怕。在世界艾滋病日，让我们用最新科学证据驱散迷雾。
一、重新定义：
这不是“绝症”，而是可控慢性病
只有三条路径，日常生活零风险
作为个人： 知风险：了解传播途径，采取安全性行为 做检测：有高危行为后主动检测（各地疾控中心提供免费咨询检测） 不歧视：用科学知识取代偏见 作为社会： 推广U=U理念：消除对治疗中感染者的无端恐惧 普及自我检测：让检测像测血糖一样便捷私密 关注老年感染：老年群体的防艾教育亟待加强 特别提醒青年： 网络交友中的“信任”不能替代安全措施 娱乐性使用药物会显著增加高风险行为概率 发生高危行为后，72小时内仍有“后悔药”（暴露后阻断） 如果你有感染风险或需要咨询，请记住： 各地疾控中心提供免费、保密的咨询检测 中国疾控中心艾滋病预防热线：12320 暴露后阻断越早越好，黄金时间是24小时内
ئىنسانلار تارىخىدىكى ئەڭ كۆڭۈل بۆلىدىغان ۋىرۇسلارنىڭ بىرى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئەيدىز كېسىلى ھازىرغىچە قاتمۇ-قات تۇمان قاپلاپ كەتتى، بۇ تۇمانلار ھەمىشە ۋىروستىنمۇ قورقۇنچلۇق. دۇنيا ئەيدىز كۈنىدە، بىز ئەڭ يېڭى ئىلىم-پەن ئىسپاتلىرى بىلەن تۇماننى تارقاتتۇق.
بىرىنچى، قايتىدىن ئېنىقلىما بېرىش بۇ «ساقايماس كېسەل» ئەمەس، بەلكى كونترول قىلغىلى بولىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك كېسەل ئەيدىز بىلەن يۇقۇملۇنىش ≠ ئەيدىزكىسىلىگە گىرىپتار بولۇش
بۇ ئەڭ مۇھىم ئەمما دائىم ئارىلىشىپ كېتىدىغان ئۇقۇم
ئەيدىز (ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى): ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ۋىرۇسىغا ھۇجۇم قىلىش
ئەيدىز: ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشنىڭ كېيىنكى مەزگىلىدە، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئېغىر دەرىجىدە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغاندىن كېيىن پەيدا بولغان بىر قاتار سىندروملار
ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى شەھەرنى قوغدايدىغان ئارمىيە بولۇپ، ئەيدىز ۋىرۇسى مەخسۇس دوست قوشۇنغا ئايلانغان " جاسۇس" دەپ نىقابلانغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىپ بېقىڭ. ئۇلار شەھەرنى بىۋاستە ۋەيران قىلماي بەلكى ئۇزۇن مۇددەت يوشۇرۇنۇپ، ئارمىيىنىڭ قوماندانلىق سىستېمىسىنى تەدرىجىي پارچىلايدۇ. مۇداپىئە كۈچى ۋەيران بولغاندا (تىبابەتتە س د 4 + ت ھۈجەيرە سانى 200 دىن تۆۋەن ) تۈرلۈك " تاشقى دۈشمەن" ( پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ) ۋە " ئىچكى قالايمىقانچىلىق" (ئۆسمە) تارقالغان – بۇ باسقۇچ ئەيدىز كېسىلى دەپ ئاتىلىدۇ
ھالقىلىق پاكىت
ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشتىن ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولۇشقا ئادەتتە 8-10 يىل كېتىدۇ، ھالبۇكى داۋالاش ئۆلچەملىك داۋالاش ئارقىلىق كۆپ ساندىكى يۇقۇملانغۇچىلار مەڭگۈ ئەيدىز مەزگىلىگە كىرمەيدۇ
ئىككىنچى،تارقىلىشتىكى ھەقىقىي ئەھۋال پەقەت ئۈچلا يول بار،ئادەتتىكى كۈندىلىك تۇرمۇشتا خەتەر يوق ۋىرۇسنىڭ تارقىلىشى ئۇچۈن تۆت شەرت بىرلا ۋاقىتتا ھازىرلىنىشى كىرەك
- ۋىرۇس (يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ قېنى، ئۇرۇق سۇيۇقلۇقى، جىنسىي يول ئاجرىتىپ چىقارغان سۇيۇقلۇق، سۈت)
- يېتەرلىك سان
- تىرىك ۋىرۇس
- يەنە بىر ئادەمنىڭ قان سىستېمىسىغا كىرمەك
✅ تارقىلىش يولى:
- قوغدىلمايدىغان جىنسىي قىلمىش ( مەقئەت ئارقىلىق جىنسىي مۇناسىۋەتنىڭ خەتىرى ئەڭ يۇقىرى ، جىنسىي يول ئالاقە ئىككىلەمچىسى )
- قان ئالماشتۇرۇش ( ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان شىپرىس ، قانۇنسىز قان ئېلىش )
- ئانىدىن بوۋاق تارقىلىش ( ھامىلىدار بولۇش، تۇغۇت، ئېمىتىش)
❌ ھەرگىز تارقالمايدىغان كۈندىلىك ئۇچرىشىش:
- ئورتاق غىزالىنىش، ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان ئىشخانا بۇيۇملىرى
- قۇچاقلاش ، قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش ، قائىدە خاراكتېرلىك سۆيۈشۈش
- پاشا چىقىش
- سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى، ئاممىۋى مۇنچا
- يۆتەل ، چۈشكۈرۈش
ئەگەر يۇقۇملانغۇچىلار قېلىپلاشتۇرۇپ داۋالاشتا چىڭ تۇرسا، قاندىكى ۋىروسنىڭ يۈك مىقدارىنى داۋاملىق تەكشۈرگىلى بولمايدۇ(U=U پىرىنسىپى)نى داۋاملىق تەكشۈرگىلى بولمايدۇ، قوغدىماس قىلمىشلار ئارقىلىق يۇقۇملىنىش خەۋپ-خەتىرىمۇ تۆۋەن بولىدۇ.
ئۈچىنچى، ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئىلىش ئۇچۇن بىز مۇشۇنداق ھەرىكەت قىلساق بولىدۇ شەخس بولۇش سۈپىتى بىلەن
خېيىم-خەتەرنى بىلىش: تارقىتىش يوللىرىنى چۈشىنىپ، بىخەتەرلىك ھەرىكىتىنى قوللىنىش كېرەك
تەكشۈرۈش: خەتەرلىك قىلمىشلار بولغاندىن كېيىن تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈش (جايلاردىكى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش مەركىزى ھەقسىز مەسلىھەت بېرىش، تەكشۈرۈش بىلەن تەمىللەيدۇ
كەمسىتمەسلىك: ئىلىم-پەن بىلىملىرىنى بىر تەرەپلىمە قاراشنىڭ ئورنىغا ئالماشتۇرۇش
جەمئىيەت بولۇش سۈپىتى بىلەن
U=U ئىدىيەسىنى ئومۇملاشتۇرۇش: داۋالاش داۋالاش جەريانىدا يۇقۇملانغۇچىلاردىن سەۋەبسىز قورقۇنچنى يوقىتىش
ئۆز-ئۆزىنى تەكشۈرۈشنى ئومۇملاشتۇرۇش: قان شېكىرىنى ئۆلچەشكە ئوخشاش قولايلىق، شەخسىي سىرنى قوغدايدۇ
ياشانغانلارنىڭ يۇقۇملىنىشىغا كۆڭۈل بۆلۈش: ياشانغانلار توپىنىڭ ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش تەربىيەسىنى كۈچەيتىشكە توغرا كېلىدۇ
ياشلارنى ئالاھىدە ئەسكەرتتى
توردا دوست تۇتۇشتىكى «ئىشەنچ» بىخەتەرلىك تەدبىرلىرىنىڭ ئورنىنى ئالالمايدۇ
كۆڭۈل ئېچىش خاراكتېرلىك دورا ئىشلەتكەندە خەتەرلىك قىلمىش نىسبىتى كۆرۈنەرلىك ئاشىدۇ
خەتەرلىك قىلمىش يۈز بەرگەندىن كېيىن، 72 سائەت ئىچىدە يەنىلا «پۇشايمان قىلىش دورىسى» بار( ئاشكارىلانغاندىن كېيىن توسۇلۇپ قالىدۇ)
ئەگەر سىزدە يۇقۇملىنىش خەۋپى ياكى مەسلىھەت سوراش ئېھتىياجىڭىز بولسا ، ئېسىڭىزدە بولسۇن :
جايلاردىكى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ، كونترول قىلىش مەركىزى ھەقسىز ، مەخپىيەتلىكنى ساقلاش مەسلىھەت بېرىش تەكشۈرۈش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىللەيدۇ
جۇڭگو يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ، كونترول قىلىش مەركىزى ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قىزىق لىنىيەسى: 12320
ئاشكارىلانغاندىن كېيىن توسۇش قانچە بالدۇر بولسا شۇنچە ياخشى بولىدۇ، ئالتۇن ۋاقىت 24 سائەت ئىچىدە بولىدۇ
ماقالە: يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر بۆلۈمى
