1. 知识是最好的疫苗：掌握科学的HIV传播与预防知识，是消除不必要的恐惧、保护自己的第一步。
2. 保护自己是个人责任：无论伴侣如何承诺，将保护措施掌握在自己手中（如坚持使用安全套）。
3. 检测是了解状况的唯一途径：如果您对自己的健康状况有疑虑，或者属于高风险人群，应定期进行HIV检测。各区县疾控中心（CDC）通常提供免费、保密的咨询和检测服务。
4. 消除歧视，关爱他人：HIV感染者与普通人一样，可以正常地学习、工作和生活。科学治疗下，病毒载量检测不到的感染者没有通过性途径传播HIV的能力（U=U）。给予他们理解和关爱，有助于创造一个对所有人都更安全的环境。
ئەيدىز بىزدىن ئانچە يىراق ئەمەس، قانداق قىلغاندا ئەتراپىمىزدىكى ئەيدىز ۋىرۇسىنى سىزدىن يىراقلاشتۇرغىلى بولىدۇ! بۇ بىر ئىنتايىن دىققەت قىلىشقا ۋە مۇزاكىرە قىلىشقا ئەرزىيدىغان تېما !
توغرا ئىلىم- پەن بىلىملىرىگە ئىگە بولۇش ئۆزى ۋە باشقىلارنى قوغداشتىكى ئەڭ كۈچلۈك قورال
ئالدى بىلەن كۆپچىلىك چوقۇم بىر يادرولۇق ئۇقۇمنى ئايدىڭلاشتۇرۇڭلار: ئەيدىز ۋىرۇسى (ئەيدىز) كۈندىلىك ئۇچرىشىش ئارقىلىق ئەتراپىڭىزدىكى مۇھىتتا يوشۇرۇنۇپ ئاندىن سىزگە يۇقمايدۇ. ئۇ ئادەم بەدىنىدە ھايات قالىدۇ ۋە كۆپەيتىلىدۇ، ھاۋا، سۇ، يېمەكلىك ياكى كۈندىلىك بۇيۇملارنىڭ يۈزىدە مەسىلەن تەرەت تۇڭى چەمبىرىكى، قاچا-قۇچىلار، ئىشىك تۇتقۇچىلىرىدا ئۇزۇن ۋاقىت ياشىيالمايدۇ. ئادەم بەدىنىدىن ئايرىلغان ھامان، ئۇ تىزلا ھاياتىدىن ئايرىلىپ قالىدۇ
شۇڭا «ۋىرۇسنى سىزدىن يىراقلاشتۇرۇش» نىڭ ئاچقۇچى ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ ئېنىق تارقىلىش يوللىرىنى چۈشىنىش ۋە ئىلمىي، ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىپ بۇ يوللارنى توسۇشتا
ئەيدىزنىڭ پەقەت ئۈچ خىل ئېنىق تارقىلىش يولى بار
جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىلىش، قان ئارقىلىق تارقىتىش، ئانىدىن بوۋاققا تارقىلىش
«ئەيدىز ۋىرۇسىنى ئۆزىدىن يىراقلاشتۇرۇش » دېگەن كونكرېت، مەشغۇلات قىلغىلى بولىدىغان قوغدىنىش تەدبىرلىرىنى قوللانسىڭىز بولىدۇ:
بىرىنچى، ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك ئۇچرىشىش تارقىتىش
جىنسىي ئۇچرىشىشنىڭ تارقىلىشى ھازىرقى ئەيدىزنىڭ ئەڭ مۇھىم تارقىلىش يولى
- بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى توغرا ئىشلىتىش: بۇ ھەيز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك يول بىلەن يۇقۇملىنىشنىڭ ئەڭ تېجەشلىك، ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇلى
سۈپەتتە لاياقەتلىك بىخەتەرلىك قېپى ئىشلىتىش ھەمدە ئۈنۈملۈك مۇددىتىنى تەكشۈرۈش كېرەك
توغرا ئىشلىتىش ئۇسۇلىنى ئۆگىنىپ، جەرياندا سىيرىلىپ كېتىش ياكى بۇزۇلۇپ كېتىشتىن ساقلىنىش كېرەك
سۇ ئاساسى سىلىقلاش دورىسىنى ماسلاشتۇرۇپ ئىشلىتىشكە ماسلىشىپ، سۈركىلىش سەۋەبىدىن بىخەتەر قاپ يېرىلىپ كېتىش خەۋپىنى ئازايتقىلى بولىدۇ
- ھەمراھ ئىككى تەرەپ سادىق بولۇش: بىردىنبىر يۇقۇملانمىغان جىنسىي ھەمراھ بىلەن مۇناسىۋەت باغلاش ھەمدە ئىككى تەرەپنىڭ سادىق بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش كېرەك
- ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش
بۇ بىر خىل ئىنتايىن ئۈنۈملۈك بىئولوگىيەلىك ئالدىنى ئېلىش ۋاستىسى، ئەمما دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكى ۋە قەرەللىك تەكشۈرۈشى ئاستىدا ئېلىپ بېرىلىشى كېرەك
ئىككىنچى، قاننىڭ تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك
باشقىلار بىلەن ھەرگىز ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك: بۇ ۋېنادا زەھەر چېكىشتە ئىشلىتىلىدىغان يىڭنە، يىڭنە تۇرۇبىسى، سۇ، پاختا شار قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەگەر سىز ياكى سىز تونۇيدىغان ئادەمنىڭ زەھەر چېكىش قىلمىشى بولسا، زەھەر تاشلىتىش ياردىمى تەلەپ قىلىشىڭىز ھەمدە بىر قېتىم ئىشلىتىلىدىغان تازىلاش ئەسۋابىنى ئىشلىتىشنى تەكىتلىنىدۇ
داۋالاش بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىش: مۇنتىزىم داۋالاش ئاپپاراتلىرىغا بېرىپ قان سېلىش، ئوكۇل سېلىش، ئوپېراتسىيە قىلىش، چىش تارتقۇزۇش قاتارلىق جەھەتلەردە دىققەت قىلىش
شەخسىي تازىلىق بۇيۇملىرىغا دىققەت قىلىش: باشقىلار بىلەن چىش چوتكىسى، ساقال ئالغۇچ، پۇت پىچىقى رېمونت قىلىش قاتارلىق قان دېغى بار شەخسىي بۇيۇملارنى ئورتاق ئىشلەتمەسلىك كېرەك
باشقىلارنىڭ يارىسىنى بىر تەرەپ قىلغاندا مۇداپىئەلىنىش خىزمىتىنى ياخشى ئىشلەش: باشقىلارنىڭ يارا ئېغىزىنى بىر تەرەپ قىلىشىغا ياردەم قىلغاندا، بولۇپمۇ قان چىقىش خاراكتېرلىك يارا ئېغىزىغا بىر قېتىم ئىشلىتىلىدىغان پەلەي كىيىپ، تېرىنىڭ باشقىلارنىڭ قېنىغا بىۋاستە تېگىپ كېتىشىدىن ساقلىنىش كېرەك
ئۈچىنچى، ئانىلار ۋە بوۋاقلارنىڭ تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك
- ھامىلدار بولۇشتىن بۇرۇن تۇغۇتتىن بۇرۇنقى ئاياللار خەتەرلىك قىلمىشلارنى ئازايتىپ، ھامىلدار بولغاندا ھامىلدار بولۇشتىن بۇرۇنقى سۈپەتلىك تۇغۇت تەكشۈرۈشىنى ياخشى ئىشلىشى كېرەك. خەتەرلىك قىلمىشلار مۇنتىزىم دوختۇرخانىغا بېرىپ ۋاقتىدا ئەيدىز ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرتۈش تەكلىپىنى بەردى، ئەگەر مۇسبەتنى تەكشۈرسە، ھامىلدارلىق ۋاقىتلىق كېچىكتۈرۈش كېرەك. يۇقۇملانغۇچىغا قەرەللىك دىئاگنوز قويۇلدى، داۋالاش قېلىپلاشتۇرۇلدى، بەزى بوغازلىق پىلانى بارلار دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئەڭ ياخشى ھامىلدارلىق ۋاقتىنى تاللاش
- ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە ھامىلىدار ئاياللار ئەڭ ياخشىسى ھامىلىدار بولسا 12+6ھەپتە بۇرۇن ئەيدىز ئانتىتېلاسىنى تاللاپ تەكشۈرتۈشى كېرەك. ئەگەر تاللاپ تەكشۈرۈش نەتىجىسى مەنپىي بولسا، ھامىلدار ئايال قەرەللىك تۇغۇت تەكشۈرتۈپ، خەتەرلىك قىلمىشتىن ساقلىنىشى كېرەك. ئەگەر تاللاش نەتىجىسى مۇسبەت قايتا تەكشۈرۈتۈش كېرەك، ھامىلدار ئاياللار يۇقۇملانغان دەپ دىئاگنوز قويۇلغاندىن كېيىن، شۇ جايدىكى رايون، ناھىيەلىك ئانا-بالىلار ساقلىقنى ساقلاش ئورنىنىڭ يېتەكچىلىكىدە قېلىپلاشقان ساغلاملىق باشقۇرۇشنى قوبۇل قىلىپ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىگە ئاساسەن ۋىروسقا قارشى دورا ۋە داۋالاش ئۈنۈمىنى ھەقسىز ئىستېمال قىلىشى كېرەك
- تۇغۇت ۋاقتىدا دىئاگنوز قويۇلغان ھامىلدار ئاياللار ۋە ئائىلىسىدىكىلەر تۇغۇت دوختۇرخانىسىنى بالدۇرراق بېكىتىپ، ۋاقتىدا دوختۇرخانىغا بېرىپ تۇغۇت كۈتۈپ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە بىخەتەر تۇغۇت قىلىپ، ئانىلار-بوۋاقلارنىڭ تارقىلىش پۇرسىتىنى ئازايتىشى كېرەك
- تۇغۇتتىن كېيىن يۇقۇملانغان ھامىلدار ئاياللار سۈنئىي ئۇسۇلدا بېقىشنى تاللىسا سۈت پاراشوكى ۋە تازىلاش دېزىنفېكسىيە سايمانلىرىنى توغرا سەپلەش كېرەك. ئەگەر ئانا سۈتىنى ئېمىتىشنى تاللىغاندا چوقۇم ئەيدىز ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى ۋە ساپ ئانا سۈتىنى ئېمىتىشتە چىڭ تۇرۇپ، توغرا ئېمىتىپ، ئەمچەك بېشىنىڭ سۇنۇپ كېتىشىدىن ساقلىنىش كېرەك. بولۇپمۇ ھامىلىدار ئاياللار تۇغۇلغان بالىلارنى ئارىلاشتۇرۇپ بېقىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا دىققەت قىلىش كېرەك( بوۋاققا ئانا سۈتىدىن باشقا يەنە باشقا سۇيۇقلۇق ياكى قاتتىق يېمەكلىكلەرنى بېقىشنى كۆرسىتىدۇ)
تۆتىنچى، خاتا تونۇشنى تۈزىتىپ، ۋەھىمىنى تۈگىتىشكە تىرىشىش كېرەك
كۈندىلىك ئۇچرىشىش جەريانىدىكى «تارقىتىلماسلىق» قىلمىشى قايسىلار؟
- قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلىشىش، قائىدە-يوسۇن خاراكتېرلىك سۆيۇشۇش
- ئورتاق غىزالىنىش،ئورتاق ئىستاكان ئىشلىتىش
- ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان ئىشخانا بۇيۇملىرى، قاتناش قورالى، تەرەت تۇڭى
- يۆتەل، چۈشكۈرۈش
- پاشا چىقىش
- ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى
بەشىنچى، ناۋادا خەتەرلىك ئاشكارىلىنىپ قالسا
ئاشكارىلانغاندىن كېيىن ئالدىنى ئېلىشنى تەۋسىيە قىلىىنىدۇ
ئەگەر سىز ئۆزىڭىزدە خەتەرلىك قىلمىشلار يۈز بەرگەنلىكىدىن گۇمانلانسىڭىز (مەسىلەن بىخەتەرلىك قاپچۇقى يېرىلىپ كېتىش، ئەيدىز ۋىرۇسى بولغان يىڭنە تىكەن تەرىپىدىن يارىلىنىش قاتارلىقلار)، ۋاقىت دىمەك ھاياتلىق دىمەك
دەرھال ھەرىكەت قىلىش: 72 سائەت ئىچىدە ( قانچە بالدۇر بولسا شۇنچە ياخشى بولسا، ئەڭ ياخشىسى ئىككى سائەت ئىچىدە) يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش مەركىزى ياكى بەلگىلەنگەن نۇقتىلىق داۋالاش ئاپپاراتلىرى ئاشكارىلانغاندىن كېيىن ئالدىنى ئېلىش ئامبولاتورىيەسىگە ئارىلىشىش كېرەك
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش: دوختۇر سىزنىڭ ئەھۋالىڭىزنى باھالايدۇ ھەمدە سىزگە 28 كۈنلۈك توسۇش دورىسى يېزىپ بېرىشى مۇمكىن. دەل ۋاقىتىدا مىقداردا ئىستېمال قىلساق، توسۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى(٪90تىن ئاشىدۇ)
يادرولۇق تەكلىپ ۋە تەشەببۇس قىلىش
- بىلىم بولسا ئەڭ ياخشى ۋاكسىنا: ئىلىم-پەننىڭ ئەيدىزنىڭ تارقىلىشى ۋە ئالدىنى ئېلىش بىلىملىرىنى ئىگىلەش زۆرۈر بولمىغان قورقۇنچنى تۈگىتىش، ئۆزىنى قوغداشنىڭ بىرىنچى قەدىمى
- ئۆزىنى قوغداش شەخسىي مەسئۇلىيەت: ھەمراھلار قانداق ۋەدە بېرىشىدىن قەتئىينەزەر، قوغداش تەدبىرلىرىنى ئۆز قولىدا ئىگىلەش كېرەك( مەسىلەن بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى ئىشلىتىشتە چىڭ تۇرۇش)
- تەكشۈرۈش ئەھۋالنى ئىگىلەشنىڭ بىردىنبىر يولى: ئەگەر سىز ئۆزىڭىزنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىدىن گۇمانلىنىشىڭىز ياكى خەتەرلىك كىشىلەر توپىغا تەۋە بولسىڭىز قەرەللىك ھالدا ئەيدىزنى تەكشۈرتۈشىڭىز لازىم. ھەرقايسى رايون، ناھىيىلەرنىڭ يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش مەركىزى ئادەتتە ھەقسىز، مەخپىيەتلىكنى ساقلاش مەسلىھەت بېرىش ۋە تەكشۈرۈش بىلەن تەمىللەيدۇ
- كەمسىتىشنى تۈگىتىپ، باشقىلارغا كۆيۈنۈش: ئەيدىزدىن يۇقۇملانغۇچىلار ئادەتتىكى كىشىلەرگە ئوخشاش نورمال ئۆگىنىش، خىزمەت ۋە تۇرمۇش كەچۈرەلەيدۇ. ئىلمىي داۋالاش ئارقىلىق ۋىرۇس يۈك كۆتۈرۈش مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان يۇقۇملانغۇچىلار جىنسىي يول بىلەن ئەيدىزنى تارقىتىش ئىقتىدارى بولمىغان(U=U) ئۇلارغا چۈشىنىش ۋە كۆيۈنۈش ھەممە ئادەمگە تېخىمۇ بىخەتەر مۇھىت يارىتىشقا پايدىلىق
ئېسىڭىزدە بولسۇن، ئەيدىز كېسىلى ئالدىنى ئالغىلى، كونترول قىلغىلى بولىدىغان سوزۇلما خارەكتىرلىك كېسەل. ئىلمىي بىلىم ۋە توغرا ھەرىكەت ئارقىلىق سىز ئۆزىڭىزنى ئۈنۈملۈك قوغداپ، ئەيدىزنى تۇرمۇشىڭىزدىن يىراقلاشتۇرالايسىز
