ئەيدىز تىلغا ئېلىنسا، نۇرغۇن كىشىلەر ئۇنى ئەيدىز كېسەللىكى بىلەن دەڭسەپ قويىدۇ، بۇنىڭغا ئەگىشىپ تۇيۇقسىز قورقۇنچ ۋە بىر تەرەپلىمە قاراشلار پەيدا بولىدۇ. لېكىن ئەمىلىيەتتە ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش ≠ئەيدىزكىسىلىگە گىرىپتار بولۇش، بۇ ئىككىسى ماھىيەتلىك پەرقلىنىدىغان تېببىي ئۇقۇم. بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى 1-دوختۇرخانىسى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر بۆلۈمىنىڭ مۇدىر ۋىراچى يۈ يەن مۇنۇلارنى تەكىتلىدى: ئەيدىز كېسەللىكى ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان، كونترول قىلغىلى بولىدىغان سوزۇلما خارەكتىرلىك كېسەل، "ساقايماس كېسەل" ئەمەس. قورقۇنچ نادانلىقتىن كېلىدۇ، قوغداش تونۇشتىن باشلىنىدۇ. بۈگۈن بىز قورقۇنچنىلا پاراڭلاشماي، پەقەت ئىلمىيلىككە ئەھمىيەت بېرىمىز، توققۇز يادرولۇق بىلىم نۇقتىسى بىلەن سىزگە ئەيدىزنى تەلتۆكۈس چۈشەندۈرۈپ، تونۇشتىكى خاتا قاراشنى بۇزۇپ تاشلاپ، ساغلاملىق مۇداپىئە سېپىنى مۇستەھكەملەيمىز
 
بىلىم نۇقتىسى 1 : ئەيدىزبىلەن يۇقۇملۇنۇش ≠ ئەيدىز كىسىلىگە گىرىپتار بولۇش ، بۇ ئىككىسى " ۋىرۇس " بىلەن " كېسەللىكنىڭ ئاخىرقى باسقۇچى " نىڭ پەرقى
ئەيدىز (ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى) ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ھۇجۇم قىلالايدىغان ۋىرۇس، ئەيدىز كىسىلى (ئىرىشىش خارەكتىرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى) ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىدۇر. ئاددى قىلىپ ئېيتقاندا: ئەيدىزدىن يۇقۇملانغاندا پەقەت بەدەنگە ۋىرۇس ئېلىپ كەلگەن، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى تېخى ئېغىر دەرىجىدە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىمىغان ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ۋىرۇس تەرىپىدىن بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغاندىلا ئاندىن ئەيدىز كېسىلىگە ئايلىنىدۇ. ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشتىن ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغانغا قەدەر، ئارىلىققا 2-10 يىل ھەتتا ئۇنىڭدىنمۇ ئۇزاق ئۆتۈشى مۇمكىن، بۇ مۇقەررەر نەتىجە ئەمەس
 
بىلىم نۇقتىسى 2 : ئەيدىزنىڭ ئۈچ چوڭ تارقىلىش يولى ، دەل جايىدا ئالدىنى ئېلىش ، كونترول قىلىش قارىغۇلارچە ئالدىنى ئالماسلىق
ئەيدىز كېسىلى ئاساسلىقى 3 خىل يول بىلەن تارقىلىدۇ، كۈندىلىك ئۇچرىشىش پۈتۈنلەي بىخەتەر: (1) جىنسىي تارقىلىش: قوغدىغۇچىسىز قىلمىش ئەڭ ئاساسلىق يول، بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى توغرا ئىشلەتكەندە ئۈنۈملۈك توسقىلى بولىدۇ (2) قان تارقىلىش: ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان شپىرىس، دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان بەدەنگە يېزىش/قۇلاق تۆشۈكى ئۇرۇش ئەسۋابى، قاننى كىرگۈزۈش قاتارلىقلار (3) ئانىدىن بالىغا تارقىلىش: ئەيدىز كېسىلى مۇسبەت ئانىلار ھامىلىدار، تۇغۇت، ئېمىتىش ئارقىلىق تارقىلىدۇ، ئىلمىي ئالدىنى ئالسا خەتەرنى ٪2تىن تۆۋەنگە چۈشۈرگىلى بولىدۇ
 
بىلىم نۇقتىسى 3 : ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشنىڭ ئۈچ باسقۇچى بار، كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلمىگەن مەزگىلدە ئاسانلا سەل قارىلىپ قالىدۇ
ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، بەدەن ئۈچ باسقۇچنى باشتىن كەچۈرىدۇ: (1) جىددىي خاراكتېرلىك مەزگىل (يۇقۇملانغاندىن كېيىن 2-4ھەپتىگىچە): بىر قىسىم كىشىلەردە قىزىش، تەمرەتكە، لىمفا تۈگۈنى ئىششىپ قېلىش قاتارلىقلارغا ئوخشاش زۇكام ئالامەتلىرى كۆرۈلۈپ، 1- 2 ھەپتىدىن كېيىن يوقىلىدۇ (2) كېسەللىك ئالامىتى يوق مەزگىل (2-10 يىل ھەتتا ئۇنىڭدىن ئۇزاق): سىرتقى كۆرۈنۈش ساغلام كىشىلەرنىڭكىدىن پەرقلەنمەيدۇ، ئەمما ۋىرۇس بەدەندە داۋاملىق كۆپەيتىلىپ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى ئاستا بۇزۇش بولىدۇ (3) ئەيدىز مەزگىلى: ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ۋەيران بولۇش، ئۆپكە ياللۇغى، ئېغىز بوشلۇقىدا خىتاي زەمبۇرۇغى بىلەن يۇقۇملىنىش) ۋە ئۆسمە ھاياتقا خەۋپ يەتكۈزىدۇ
 
بىلىم نۇقتىسى 4 : ئەيدىز كېسىلىگە دىئاگنوز قويۇش ئۆلچىمى ---- س د 4 + ت لىمفا ھۈجەيرىسى سانىغا قاراڭ
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ئەيدىز كېسىلىگە دىئاگنوز قويۇشتا قاتتىق ئۆلچەم بارلىقىنى ئېنىق بىلدى: ئەيدىز يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ س د 4 + ت لىمفا ھۈجەيرىسى سانى 200/mmدىن تۆۋەن بولۇش ياكى كاپوسى گۆش ئۆسمىسى، يا شىمىت ئۆپكىلىك سپورا باكتېرىيەسى ئۆپكە ياللۇغى قاتارلىق ئالاھىدە پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملانغاندىلا ئاندىن ئەيدىز دەپ دىئاگنوز قويغىلى بولىدۇ. س د 4 + ت لىمفا ھۈجەيرىسى ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ " يادرولۇق جەڭگىۋارلىقى " بولۇپ ، ئۇنىڭ سانى ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى ھالىتىنى بىۋاستە ئەكس ئەتتۈرىدۇ
 
بىلىم نۇقتىسى 5 : ئەيدىزدىن يۇقۇملانغاندا كونترول قىلغىلى بولىدۇ ، داۋالاشنى قېلىپلاشتۇرۇپ نورمال ئۆمۈر كۆرگىلى بولىدۇ
ھازىر ئەيدىز كېسىلىنى يىلتىزىدىن داۋالاش ئۇسۇلى يوق، ئەمما ۋىروسنى قارشى داۋالاش ئۇسۇلى ۋىروسنىڭ كۆپەيتىلىشىنى ئۈنۈملۈك تىزگىنلەپ، بەدەندىكى ۋىرۇس مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدىغان سەۋىيەگە چۈشۈرگىلى بولىدۇ. بۇ چاغدا يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى قوغدىلىدۇ، تۇرمۇش سۈپىتى ساغلام كىشىلەر بىلەن پەرقلەنمەيدۇ، ئۆمرىمۇ ئاساسەن تەسىرگە ئۇچرىمايدۇ. تېخىمۇ مۇھىمى، ۋىرۇسنىڭ مىقدارىنى داۋاملىق تەكشۈرگىلى بولمىغاندا، جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىلىش خەۋپى نۆل بولۇپ، داۋالاشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ
 
بىلىم نۇقتىسى 6:  4 تۈردىكى خەتەرلىك كىشىلەر توپى قەرەللىك ئەيدىزنى تەكشۈرتۈش تەكلىپى بېرىلدى
تۆۋەندىكى كىشىلەر خەتەرلىك كىشىلەر توپىغا تەۋە بولۇپ، قەرەللىك تەكشۈرۈش كېرەك: (1) كۆپ جىنىسلىق ھەمراھ، قوغداش خاراكتېرىدىكى قىلمىشلار بولمىسا (2) ئەرلەر ھەمجىنىسلار توپى (3) ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان شپىرىستا زەھەر چەككۈچىلەر (4) تىببى خادىملار قاتارلىق كەسىپلەر ئاشكارىلانغان كىشىلەر، ھامىلدار ئاياللار، توي قىلىپ تۇغۇتقا تەييارلىق قىلىۋاتقانلار، قان بۇيۇملىرىنى قوبۇل قىلغۇچىلار. يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ، كونترول قىلىش مەركىزى ھەقسىز مەخپىيەتلىكنى ساقلاپ تەكشۈرىدۇ ، شەخسىي سىردىن ئەنسىرىمىسىمۇ بولىدۇ  
 
بىلىم نۇقتىسى 7 : ئەيدىزنى تەكشۈرۈشكە ئەھمىيەت بېرىپ ، كۆزنەك مەزگىلىگە سەل قارىماڭ
ئەيدىز كېسىلىنى تەكشۈرۈشتە ئاساسلىقى ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرۈش، يادرو كىسلاتاسىنى تەكشۈرۈش قاتارلىق ئۇسۇللار بار: يادرو كىسلاتاسىنى تەكشۈرۈش كۆزنىكىنىڭ ۋاقتى تەخمىنەن بىر ھەپتە، ئانتىتېلاسىنى تەكشۈرۈش تەخمىنەن 4-12ھەپتە. كۆزنەك مەزگىلىدە، بەدەندە يېتەرلىك ئانتىتېلا ياكى ۋىروس مىقدارى زىيادە تۆۋەن بولۇشى مۇمكىن، تەكشۈرۈش نەتىجىسى مەنپىي بولۇشى مۇمكىن، بىراق يەنىلا يۇقۇملىنىش خاراكتېرى بار. خەتەرلىك قىلمىشلاردىن كېيىن، ۋاقتىدا تەكشۈرۈپ، زۆرۈر بولغاندا كۆزنەك مەزگىلىدىن كېيىن قايتا تەكشۈرتۈش تەكلىپى بېرىلىدۇ
 
بىلىم نۇقتىسى 8: خەتەرلىك قىلمىش 72 سائەتتىن كېيىن، «پۇشايمان قىلىش دورىسى» بار
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش ئەيدىز كېسىلىنىڭ «پۇشايمان قىلىش دورىسى» : خەتەرلىك قىلمىشتىن كېيىن 72 سائەت ئىچىدە (2 سائەت ئىچىدە ئەڭ ياخشى) توسۇش دورىسى ئىچكەندە، ئۇدا 28 كۈن ئىستېمال قىلسا، توسۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى بولىدۇ. توسۇش دورىسى بەلگىلەنگەن يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر دوختۇرخانىسى، كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، كونترول قىلىش مەركىزىدە، دوختۇر باھالىغاندىن كېيىن يېزىپ بېرىش كېرەك، ھەرگىز ئۆزى سېتىۋېلىپ ئىستېمال قىلماسلىق كېرەك
 
بىلىم نۇقتىسى 9 :  4چوڭ دائىم كۆرۈلىدىغان خاتا قاراش، تەلتۆكۈس رەددىيە بېرىپ قورقۇنۇشنى يوقۇتۇش

• ❌ خاتا قاراش 1: قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، بىرلىكتە تاماق يېسە يۇقۇملىنىپ قالامدۇ؟
• ✅   ھەقىقىي ئەھۋال : ئۇنداق بولمايدۇ ! ئەيدىز كېسىلى پەقەت قان، ئۇرۇق، جىنسىي يول ئاجرىتىپ چىقارغان سۇيۇقلۇق، سۈت ئىچىدەلا مەۋجۇت بولۇپ، تېرە  مۇكەممەل بولسا توسۇپ قالىدۇ
• ❌ خاتا قاراش 2: پاشا چىشلەپ، ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى يۇقۇملىنىپ قالامدۇ؟
• ✅   ھەقىقىي ئەھۋال : ئۇنداق بولمايدۇ ! ئەيدىز كېسىلى بەدەن سىرتىدىكى مۇھىتتا ئاجىز، ناھايىتى تېزلا ھاياتلىقىنى يوقىتىدۇ ھەم تېرىدىن ئۆتۈپ كېتەلمەيدۇ
• ❌ خاتا قاراش 3: «ئەيدىز يىڭنىسى» دىن يارىلانسا يۇقۇملىنىپ قالامدۇ؟
• ✅   ھەقىقىي ئەھۋال: ئاساسەن مۇمكىن ئەمەس! ۋىرۇس بەدەندىكى سۇيۇقلۇقتىن ئايرىلغاندىن كېيىن ئاكتىپلىقى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەپ، ۋىرۇس مىقدارى يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ
• ❌ خاتا قاراش 4: ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغانلىق تۇرمۇشتا ئەخلاقسىزلىقنىڭ نۇقتىسىمۇ؟
• ✅  ھەقىقىي ئەھۋال: ئەخلاق بىلەن مۇناسىۋەتسىز! داۋالاش مەشغۇلاتى تاسادىپىي ئاشكارىلىنىپ كېتىش قاتارلىقلارمۇ يۇقۇملىنىپ قېلىشى مۇمكىن، بەلگە چاپلىماسلىق كېرەك

   
بۇ توققۇز يادرولۇق بىلىم نۇقتىسىنى ئېسىڭىزدە تۇتسىڭىز، ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىشنىڭ ئاچقۇچلۇق مەخپىي نومۇرىنى ئىگەللىگىلى بولىدۇ: ئەيدىز بىلەن ئەيدىزكىسىلىنىڭ پەرقىنى ئېنىق تونۇپ، توغرا مۇداپىئەلىنىش، تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەكشۈرۈش، داۋالاشنى قېلىپلاشتۇرۇپ، كەمسىتىشنى تۈگىتىش. ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش يولىدا، ياندىن تاماشا قىلغۇچىلار يوق، ھەممە ئادەم قاتناشقۇچىلاردۇر