پەننى ئومۇملاشتۇرۇش: جەمئىيەتتە ئورتاق تۈزەپ، توغرا يېڭىلىق يارىتىپ، ئەيدىزنى ئاخىرلاشتۇرۇش
بۇ2025-يىلى 12-ئاينىڭ 1-كۈنى 38-قېتىملىق «دۇنيا ئەيدىز كۈنى» ئېلىمىزنىڭ 2025-يىللىق تەشۋىقات پائالىيىتىنىڭ باش تېمىسى «جەمئىيەتتە ئورتاق تۈزەپ، توغرا يېڭىلىق يارىتىپ، ئەيدىزنى ئاخىرلاشتۇرايلى» دىگەن تېمىدائەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق نامى « ئېرىشىش خاراكتېرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى » . ئۇ ئەيدىز ۋىرۇسى يەنى ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقارغان كېسەل بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى بولغان يامان سۈپەتلىك يۇقۇملۇق كېسەللىك
ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىگە كىرگەندىن كېيىن، ئاساسلىقى ئادەم بەدىنىدىكى س د 4 +ت لىمفا ھۈجەيرىسىنى ئۆلتۈرۈپ، ئادەمنىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى تەدرىجىي تۆۋەنلىتىپ، داۋالاش تەس بولغان كۆپ خىل ئەگەشمە كېسەللىكلەر كۆرۈلۈپ، ئاخىرىدا ئۆلۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ
1
ئەيدىزنىڭ تارقىلىش يولى
بىرىنجى ، جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىتىشجىنسىي ئۇچرىشىش ئەيدىزدىن تارقىلىشنىڭ ئاساسلىق شەكلى بولۇپ، مەيلى ئوخشاش جىنىسلىق ياكى يات جىنىسلار ئارىسىدىكى جىنسىي قىلمىشلار بولسۇن، بىخەتەرلىك تەدبىرى قوللانمىسا( مەسىلەن بىخەتەرلىك قاپچۇقى ئىشلەتمىسە) ھەممىسىدە ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشى مۇمكىن. شۇڭا جىنسىي قىلمىش قىلغاندا، يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئازايتىش ئۈچۈن، چوقۇم مۇداپىئەلىنىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش كېرەك
ئىككىنجى ،قان ئارقىللىق تارقىلىش
قاننىڭ تارقىلىشى ئەيدىز كېسىلىنىڭ يەنە بىر مۇھىم تارقىلىش يولى. ئەيدىزدىن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن شپىرىس، قان سېلىش ئۈسكۈنىلىرىنى ئورتاق ئىشلەتسە ياكى توغرا دېزىنفېكسىيە قىلىنمىغان ئاناتومىيەلىگۈچ قاتارلىق داۋالاش ئەسۋابلىرىنى ئىشلەتكەندە، ئەيدىز ۋىرۇسىنى قانغا كىرگۈزۈپ، يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. شۇڭا، داۋالاش مەشغۇلاتى ئېلىپ بېرىلغان ياكى تەركىبىدە ئەيدىز ۋىرۇسى بولغان قان بىلەن ئۇچراشقاندا دېزىنفېكسىيە قىلىش ۋە قوغدىنىش بەلگىلىمىلىرىگە قاتتىق ئەمەل قىلىش كېرەك
ئۇچۇنجى ،ئانىدىن بوۋاقلارغا تارقىلىش
ئەگەر ئانىسى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچى بولسا، ئۇ ھامىلىدار بولۇش، تۇغۇش جەريانىدا ياكى بالا ئېمىتىش مەزگىلىدە ۋىرۇسنى بوۋاققا يۇقتۇرۇپ قويۇشى مۇمكىن. لېكىن مۇۋاپىق ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش ئارقىلىق ئانىلار بىلەن بوۋاقنىڭ تارقىلىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ
2
قايسى قىلمىشلار ئەيدىز ۋىرۇسى تارقىلىپ كەتمەيدۇ
بىرىنجى ، ئىجتىمائىي ئالاقە ئۇچرىشىش ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، ئەدەپ-قائىدە خاراكتېرلىك سۆيۈشۈش ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن بىرلىكتە غىزالىنىپ، ئورتاق ئىشلىتىدىغان قاچا-قۇچا، ئىستاكانلارنى ئىشلىتىش ئەيدىز ۋىرۇسى يۇقمايدۇ
ئىككىنجى ، ئورتاق تۇرمۇش بۇيۇملىرى
ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان لۆڭگە، مۇنچا لۆڭگىسى، ياتاق سايمانلىرى، سوپۇن، يۈز يۇيۇش سۇيۇقلۇقى، يۇيۇنۇش سۇيۇقلۇقى ۋە گىرىم بۇيۇملىرى ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان تەرەت تۇڭى، مۇنچا، قول يۇيۇش كۆلچىكى، كىرئالغۇ ئىشلىتىش ئەيدىز ۋىرۇسى يۇقمايدۇ
ئۇچۇنجى ،ئاممىۋى سورۇنلار پائالىيىتى
ئاممىۋىي مۇنچىدا يۇيۇنۇش، ئاممىۋى سۇ ئۈزۈش كۆلچىكىدە سۇ ئۈزۈش ئاشخانىدا غىزالىنىش، مېھمانخانىدا ياتاقتا يېتىش ئاممىۋى كومپيۇتېر، ئاممىۋى ئەسلىھەلەرنى ئىشلىتىش (ئوچۇق يارا بولسا قانغا بىۋاستە ئۇچراشمىسا، تارقىلىش خەۋپى يوق). ئەيدىز ۋىرۇسى يۇقمايدۇ
تۆتىنجى ، باشقا كۈندىلىك ھەرىكەتلەر
پاشا چىقىش، ھاۋا، كۆپۈك، سۇ مەنبەسى، يېمەكلىكلەر ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسى يۇقمايدۇ
3
ئەيدىز كېسىلىنىڭ قانداق ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ
بىرىنجى ،مۇنتىزىم دوختۇرخانىدا داۋالىنىشئىمكانقەدەر مۇنتىزىم دوختۇرخانىغا بېرىپ كېسەل كۆرسىتىپ، قانۇنسىز شىپاخانىلار ياكى ئۆلچەملىك بولمىغان داۋالاش ئاپپاراتلىرىدا داۋالاشتىن ساقلىنىش كېرەك. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، زۆرۈر بولمىغان ئوكۇل سېلىش ۋە قان سېلىشتىن ساقلىنىش، ئەگەر زۆرۈر بولسا، تەكشۈرۈش ئارقىلىق لاياقەتلىك بولغان قان ۋە قان بۇيۇملىرىنى ئىشلىتىشنى تەلەپ قىلىش كېرەك
ئىككىنجى ،بىخەتەرلىك قىلمىشى
جىنسىي تۇرمۇشتا بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى توغرا تاقاپ، نىسبەتەن مۇقىم جىنسىي ھەمراھنى ساقلاش، جىنسىي كېسەللىك تارقاتقانلار بىلەن قوغدىمايدىغان قىلمىشلار يۈز بەرمەسلىك كېرەك. ئۆزىنى پاكىز تۇتۇش، قالايمىقان دوست قىلماسلىق، بىر كېچىلىك مۇھەببەتنى رەت قىلىپ، بىردىنبىر جىنىسلىق ھەمراھنى ساقلىغاندا، ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ
ئۇچۇنجى ، ئانىلار بىلەن بوۋاقنىڭ تارقىلىشىنى توسۇش كېرەك
ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغان ئاياللار قورساقنى يېرىپ تۇغۇپ تۇغۇشنى تاللاپ، ئانا سۈتىنى بەرمەسلىك، ئانىدىن بالىلارنىڭ تارقىلىش نىسبىتىنى تۆۋەنلىتىشى كېرەك. ھامىلىدار بولۇشتىن بۇرۇن ئەيدىزنى تەكشۈرتۈش ئېلىپ بېرىلغاندا يۇقۇملانغانلىقى بايقالسا، كەسپىي دوختۇرلارنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئارىلىشىش تەدبىرى قوللىنىپ، ئانىدىن بالىغا تارقىلىش خەۋپىنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ
تۆتىنجى ، توسۇش دورىسىنى ۋاقتىدا ئىستېمال قىلىش كېرەك
ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش يۇقتۇرۇلۇشىغا خەتەرلىك بولغان 72 سائەت ئىچىدە، توسقۇنلۇق دورىسىنى ئىستېمال قىلىپ ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك توسۇپ، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئەڭ زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىش كېرەك
بەشىنجى ، ئورتاق بۇيۇملاردىن ساقلىنىش كېرەك
كۈندىلىك تۇرمۇشتا، يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئازايتىش ئۈچۈن، باشقىلار بىلەن چىش چوتكىسى، ساقال ئالغۇچ قاتارلىق قانغا ئۇچراش ئېھتىماللىقى بولغان بۇيۇملارنى ئورتاق ئىشلىتىشتىن ساقلىنىش كېرەك
ئالتىنجى ، ساغلاملىق تەربىيىسىنى كۈچەيتىش كېرەك
ئەيدىز كېسىلىنىڭ تارقىلىش يوللىرى ۋە ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى ئىگىلەپ، ئۆزىنى قوغداش ئېڭىنى كۈچەيتىپ، خەتەرلىك قىلمىشلاردىن ساقلىنىش كېرەك. شۇنىڭ بىلەن بىللە، ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارغا بولغان غەمخورلۇق ۋە قوللاشنى كۈچەيتىپ، كەمسىتىش ۋە بىر تەرەپلىمە قاراشنى تۈگىتىش كېرەك
4
نەگە بېرىپ تەكشۈرىمىز
بىرىنجى ، دۆلەت ھەقسىز ئەيدىزنى ئىختىيارىي مەسلىھەت بېرىپ تەكشۈرۈشنى يولغا قويىدىئىككىنجى ،ئەيدىزنى تەكشۈرۈش تەجرىبىخانىسى تەسىس قىلىنغان داۋالاش ئاپپاراتلىرى ئەيدىز ئانتىتېلاسىنى دەسلەپكى قەدەمدە تەكشۈرۈش بىلەن تەمىنلەيدۇ، بۇنىڭ ئۈچۈن مەلۇم تەكشۈرۈش ھەققى ئالىدۇ
