ئەيدىز بىر خىل ئېغىر زىيان، ئىنسانلارنىڭ ساغلاملىقىدىكى يۇقۇملۇق كېسەل بولۇپ، توغرا تونۇش ۋە ئىلمىي ئالدىنى ئېلىش ئارقىلىق يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئۈنۈملۈك تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ
 

ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغانلىق ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغانغا باراۋەر ئەمەس
ئەيدىز كېسىلى ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسىنىڭ ئىنگىلىزچە قىسقارتىلمىسى، بۇ ۋىرۇس ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ھۈجەيرىلىرىنى بۇزۇپ، ئورگانىزىمنىڭ قارشىلىق كۈچىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ. ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى جىنسىي ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى بولۇپ، ئادەم بەدىنىدە ئەيدىز كېسىلى يۇقۇملانغاندىن كېيىن، مەلۇم دەرىجىگە يەتكەندە، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئېغىر دەرىجىدە زىيانغا ئۇچراپ، ھەرخىل پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە پەيدا بولغاندا ئاندىن ئەيدىز كېسىلى دەپ ئاتىلىدۇ  
 

ئەيدىز ۋىرۇسى جىنسىي ئۇچرىشىش، قان ۋە ئانىدىن بوۋاققا ئىبارەت ئۈچ خىل يول ئارقىلىق تارقىلىدۇ. ھازىر جىنسىي تارقىلىش ئەيدىزنىڭ ئەڭ مۇھىم تارقىلىش يولى بولۇپ، ۋىرۇس جىنسىي ھەرىكەت ئارقىلىق ئەر-ئايال ياكى ئەر-ئەر ئارىسىدا تارقىلىدۇ
گەرچە ھەر بىر ئادەمنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسىغا نىسبەتەن ئوخشاش ئاسان يۇقۇملىنىشچانلىقى بولسىمۇ، ئەمما ھەر بىر ئادەمنىڭ يۇقۇملىنىش خەتىرى ئوخشىمايدۇ. جىنسىي تارقىلىش جەريانىدا، بىر ئادەمنىڭ يۇقۇملىنىش خەتىرى نۇرغۇن ئامىللار بىلەن مۇناسىۋەتلىك، مەسىلەن، جىنسىي ھەمراھنىڭ بىخەتەرلىكى يۇقىرى-تۆۋەنلىكى، جىنسىي ھەرىكەت شەكلى ئوخشىماسلىق، بىخەتەر ئىشلىتىش-ئىشلەتمەسلىك، جىنسىي كېسەلگە گىرىپتار بولغان-بولمىغانلىقى قاتارلىقلار 
ئەسكەرتىشكە تېگىشلىك بولغىنى كۈندىلىك تۇرمۇش ئۇچرىشىشتا ئەيدىز ۋىرۇسى تارقالمايدۇ تەتقىقاتلاردا بايقىلىشىچە، ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن، ئىممۇنىتېت كۈچى ئاجىزراق بولىدۇ. تەرەت تۇڭى چەمبىرىكى، تېلېفون ماشىنىسى، يېمەك-ئىچمەك سايمانلىرى، ياتاق سايمانلىرى، سۇ ئۈزۈش كۆلچىكى قاتارلىقلار تارقالمايدۇ، پاشا چىشلەش، يۆتەل ۋە چۈشكۈرۈشمۇ تارقالمايدۇ، شۇڭا قۇچاقلاش ۋە قائىدە-يوسۇنلۇق سۆيۈشۈش، بىرلىكتە غىزالىنىش، ھاجەتخانا ۋە مۇنچا، ئىشخانا بۇيۇملىرى، ئىشخانا سورۇنى، ئاممىۋى قاتناش قوراللىرى قاتارلىقلار يۇقۇملانمايدۇ
 

ھازىر ئىنسانلارنىڭ ئەيدىز كېسىلىگە قارىتىلغان ئۈنۈملۈك ۋاكسىنا ۋە داۋالاش خاراكتېرلىك دورىسى يوق. ئەيدىز كېسىلىنىڭ يوشۇرۇنۇش مەزگىلى ناھايىتى ئۇزۇن بولغاچقا، ئادەتتە 7يىلدىن 10 يىلغىچە يۇقۇملانغان بولغاچقا، نۇرغۇن يۇقۇملانغۇچىلار ئۆزىنىڭ يۇقۇملانغانلىقىنى بىلمەيدۇ 
ئەگەر يۇقۇملانغاندىن كېيىن ۋاقتىدا دىئاگنوز قويغىلى بولمىسا، يۇقۇملانغۇچىلار ۋىروسقا قارشى داۋالاش دورىسى ئىچمەيدۇ، كۆپ ساندىكىلىرى كېسەل قوزغىلىدۇ، كېسەل قوزغالغاندىن كېيىن كېسەللىك ئەھۋالى تېز سۈرئەتتە ئىلگىرلەيدۇ. شۇڭا يۇقۇملانغۇچىلار كېسەل قوزغىلىپ داۋالانغاندا، ھەمىشە ئەڭ ياخشى داۋالاش پۇرسىتىنى قولدىن بېرىپ قويىدۇ. ئەگەر يۇقۇملانغۇچىلار ئەيدىز كېسىلىنى بالدۇر بايقىيالمىسا، جىنسىي قىلمىش يۈز بەرگەندىمۇ ئاسانلا مۇداپىئە تەدبىرى قوللىنىشقا سەل قاراپ، ۋىرۇسنى ئۆزىنىڭ جۆرىسى ياكى جىنسىي ھەمراھىغا تارقىتىپ بېرىدۇ
ئەيدىز كېسىلىگە بالدۇر دىئاگنوز قويۇلغاندىلا بالدۇرراق ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشقا ئېرىشكىلى بولىدۇ. بالدۇرراق ۋىروسقا قارشى داۋالاشقا ئېرىشكەندىلا بەدەندىكى ۋىروسنىڭ مىقدارىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىپ، ۋىروسنى تىزگىنلىگىلى بولىدۇ. بەدەندىكى ئەيدىز ۋىرۇسى ئازايسا، ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا بولغان ھۇجۇمى يېنىكلىتىپ، ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە پەيدا بولۇشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ ياكى ئۇنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ 
ئەگەر ئاسانلا ئەيدىز كېسىلى يۇقتۇرىدىغان قىلمىشلار (مەسىلەن كۆپ جىنسىي ھەمراھ بولىدىغان، قوغداش خاراكتېرلىك قىلمىشلار يوق، ۋىرۇس تەرىپىدىن بۇلغىنىش ئېھتىماللىقى بولغان يىڭنە سايمانلىرىنى ئىشلىتىش قاتارلىقلار) ھەرگىز تەلەي سىناپ قېلىشقا بولمايدۇ، چوقۇم يۈكسەك ئەھمىيەت بېرىپ، تەشەببۇسكارلىق بىلەن شۇ جايدىكى كېسەللىكلەرنى كونترول قىلىش مەركىزى ياكى داۋالاش ئاپپاراتلىرىغا بېرىپ ئەيدىز ئىزدەش كېرەك تەكشۈرۈش مۇلازىمىتى (تەكشۈرۈش ئەيدىزدىن يۇقۇملانغانلىقىغا ھۆكۈم قىلىشنىڭ بىردىنبىر ئۇسۇلى)ھەم دورىخانىلار ۋە ئاپتوماتىك سېتىش ئەسلىھەلىرى ئارقىلىق ئۆزىنى تەكشۈرۈش دورىسى سېتىۋېلىپ ئۆزىنى تەكشۈرۈپ، مۇسبەت نەتىجىسىنى بايقىغاندىن كېيىن ۋاقتىدا داۋالاش ئاپپاراتلىرى ياكى كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش- كونترول قىلىش مەركىزىگە بېرىپ قايتا تەكشۈرتۈپ، ئاخىرىدا يۇقۇملىنىش ئەھۋالى بېكىتىلىدۇ 
ئەگەر تەكشۈرۈپ دىئاگنوز قويۇلسا، ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى بالدۇرراق ئېلىپ بېرىش كېرەك. نۆۋەتتىكى داۋالاش سەۋىيىسىگە ئاساسلانغاندا، دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە دورا ئىچىشنى قېلىپلاشتۇرۇشتا چىڭ تۇرسىلا، يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ھاياتلىق سۈپىتى ۋە ئۇزۇنلۇقى نورمال كىشىلەرگە يېقىنلىشىدۇ 
 

كۆپچىلىك ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزىنىڭ ساغلاملىقىغا بىرىنچى مەسئۇل بولۇش ئىدىيەسىنى تۇرغۇزۇپ، ئۆزىنىڭ سالامەتلىكىگە مەسئۇل بولۇشى كېرەك 
بىرىنچى، مەدەنىي، ساغلام تۇرمۇش قارىشى ۋە ئۇسۇلىنى تۇرغۇزۇپ، جىنسىي ئەخلاققا ئەمەل قىلىپ، مۇقىم جىنسىي ھەمراھ بولۇپ، بىرگە بىر سادىق جىنسىي مۇناسىۋەتنى ساقلاش كېرەك
ئىككىنچى، بىخەتەرلىك قېپىنى توغرا ئىشلىتىش كېرەك. يۈز بەرگەن قىلمىشلاردا بىخەتەرلىك قېپى پۈتۈن مۇساپىسىنى قېلىپلاشتۇرۇپ ئىشلىتىش كېرەك
ئۈچىنچى، تويدىن بۇرۇن ئەيدىزنى تەكشۈرۈش، ئەگەر تەكشۈرۈشتە ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقى بايقالسا، توي ئوبيېكتىغا ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇش ۋە ئالدىنى ئېلىش تەدبىرى قوللىنىش كېرەك
تۆتىنچى، جىنسىي كېسەلگە گىرىپتار بولغاندا، مۇنتىزىم دوختۇرخانىغا بېرىپ تەكشۈرۈش ۋە داۋالاشنى پائال قېلىپلاشتۇرۇش كېرەك، تاكى تەلتۆكۈس داۋالاپ ساقايتقىچە
بەشىنجى، ئاشكارىلىنىشتىن بۇرۇن ۋە ئاشكارىلانغاندىن كېيىن ئالدىنى ئېلىش دورىسى ئىچىش ئۈستىدە پائال ئىزدىنىش، يەنى ئەيدىز ۋىرۇسى ئاسان يۇقۇملىنىش خەتىرى يۈز بېرىشتىن بۇرۇن، دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە ئالاھىدە ۋىرۇسقا قارشى دورىلارنى ئىچىش. ياكى خەتەرلىك قىلمىش يۈز بېرىپ 72 سائەت ئىچىدە، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئالاھىدە ۋىروسقا قارشى دورىلارنى ئىستېمال قىلسا، قانچە بالدۇر بولسا شۇنچە ياخشى، ئۇدا 28 كۈن ئىستېمال قىلىش كېرەك