- گۇۋاھنامە ئالغاندىن كېيىن ئاندىن قارشى تەرەپنىڭ ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلىقىنى بايقىسا، بۇ توي يەنە ھىساب بولامدۇ؟ سوت مەھكىمىسى ھۆكۈم چىقاردى !
- توي ئۆز-ئارا ئىشىنىشنى تولۇق چۈشىنىش ئاساسىدا قۇرۇلغان، توي قىلىش تىزىملىتىش ئىككىنچى كۈنى ئاندىن قارشى تەرەپنىڭ ئەيدىز ۋە سىفلىسگە گىرىپتار بولغانلىقىنى بىلگەن ، بۇ توينى قانداق قىلىش كېرەك؟
- دېلو قىسقىچە تونۇشتۇرۇلۇشى:
- جاڭ سەن بىلەن لى سى 2026-يىلى باشقىلارنىڭ تونۇشتۇرۇشى بىلەن تونۇشۇپ، نەچچە كۈندىن كېيىن توي قىلىشنى تىزىملاش رەسمىيىتىنى بېجىرگەن. تىزىمغا ئالدۇرغان ئىككىنچى كۈنى، جاڭ سەن تويدىن بۇرۇنقى تېببىي تەكشۈرۈش نەتىجىسىگە ئاساسەن، لى سىنىڭ ئەيدىز ۋە سىفلىسگە گىرىپتار بولغانلىقىنى بىلدى.
- ۋەقەدىن كېيىن، جاڭ سەن لى سىنىڭ تويدىن بۇرۇن ئېغىر كېسەللىكلەرنى يوشۇرغانلىقىنى باھانە قىلىپ، خەلق سوت مەھكىمىسىگە ھەق تەلەپ دەۋاسى قىلىپ، ئىككى تەرەپنىڭ توي مۇناسىۋىتىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى تەلەپ قىلدى. دېلوغا قاراپ چىقىش جەريانىدا، لى سى ئۆزىنى توي قىلىشتىن بۇرۇن ئۆزىنىڭ ئەيدىز ۋە سىفلىسگە گىرىپتار بولغانلىقىنى بىلگەن، ئەمما توي قىلىش تىزىملىتىشتىن بۇرۇن كېسەل بولۇپ قالغانلىقىنى جاڭ سەنگە ئېيتمىغان دەپ قارىدى. (ماقالىدىكى ئادەم ئىسمى ساختا ئىسىمغا تەۋە)
- سوت مەھكىمىسىنىڭ قاراپ چىقىشى:
- سوت مەھكىمىسى قاراپ چىقىش ئارقىلىق مۇنداق دەپ قارىدى: «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى خەلىق ئىشلار قانۇنى» («خەلىق ئىشلار قانۇنى» دەپ ئاتىلىدۇ)نىڭ 1053-ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن: « ئەر-خوتۇن بىر تەرەپ ئېغىر كېسەلگە گىرىپتار بولغاندا قارشى تەرەپكە ئۇقتۇرۇشى كېرەك، ئەينەن ئۇقتۇرمىغانلارغا، يەنە بىر تەرەپ بىلگەن ۋە بىلگەن كۈندىن باشلاپ بىر يىل ئىچىدە توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇش كېرەك. " بۇ يەنە بىر تەرەپنىڭ دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ئەھۋالنى بىلىش ھوقۇقىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ شۇنداقلا كېسەل بولۇپ قالغان تەرەپنىڭ توي ئەركىنلىكىنى ئەڭ زور دەرىجىدە قوغداش .
- ئېغىر كېسەللىكلەرنىڭ كونكرېت دائىرىسى توغرىسىدا «خەلىق ئىشلار قانۇنى»دە ئېنىق بەلگىلىمە بولمىسىمۇ، ئەمما «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئانا-بالىلار ساقلىقنى ساقلاش قانۇنى»نىڭ 9- ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن: «تويدىن بۇرۇن تېببىي تەكشۈرۈش ئارقىلىق، بەلگىلەنگەن يۇقۇملۇق كېسەللىك يۇقۇملىنىش مەزگىلىدە ياكى روھىي كېسەللىك قوزغىلىش مەزگىلىدە بولسا، دوختۇر تېببىي پىكىرنى ئوتتۇرىغا قويۇشى كېرەك توي قىلماقچى بولغان قىز-ئوغۇل ئىككى تەرەپ توي قىلىشنى ۋاقتىنچە كېچىكتۈرۈشى كېرەك. «خەلىق ئىشلار قانۇنى» 38-ماددىسىدا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى بەلگىلەش دېگىنىمىز، «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش- داۋالاش قانۇنى»دا بەلگىلەنگەن ئەيدىز، ھۆل كېسەل، سىفلىس، ماخاۋ كېسىلى ھەمدە تىبابەتتە توي قىلىش ۋە تۇغۇشقا تەسىر كۆرسىتىدىغان باشقا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى كۆرسىتىدۇ. بۇ دېلودا لى سى ئەيدىز ۋە سىفلىسگە گىرىپتار بولغان بولۇپ، بىر قەدەر كۈچلۈك يۇقۇملىنىشچان ھەم داۋالاش تەس، نورمال ئەر-خوتۇنلارنىڭ تۇرمۇشىغا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدۇ، «خەلىق ئىشلار قانۇنى»نىڭ 1053-ماددىسىدا بەلگىلەنگەن "ئېغىر كېسەللىك" دەپ بېكىتىلىدۇ. لى سى توي قىلىشنى تىزىملاشتىن بۇرۇن جاڭ سەننىڭ كېسەلگە گىرىپتار بولغانلىقىنى ئەينەن ئۇقتۇرمىغان، جاڭ سەن قانۇندا بەلگىلەنگەن مۇددەت ئىچىدە لى سى توي قىلىشتىن بۇرۇن ئېغىر كېسەللەرنى يوشۇرۇشنى باھانە قىلىپ توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى تەشەببۇس قىلسا بولىدۇ، پاكىت ئاساسى ۋە قانۇنى ئاساس بولغاچقا، سوت مەھكىمىسى قوللىدى.
- سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈمى:
- جاڭ سەن بىلەن لى سىنىڭ توي مۇناسىۋىتىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش.
- ھۆكۈم چىقىرىلغاندىن كېيىن، ئىككى تەرەپنىڭ دەۋالاشقۇچىلىرى نارازىلىق ئەرزى بەرمىدى، بۇ دېلودا ھازىر قانۇنىي كۈچكە ئىگە.
- سودىيەنىڭ سۆزى:
- بىرىنجى ، ئەيدىز كېسىلىگە گىرىپتار بولغان ئېغىر كېسەللەر بىلەن توي قىلسا بولىدۇ. «خەلىق ئىشلار قانۇنى»نىڭ 1046– ماددىسىدا مۇنداق بەلگىلەنگەن: «توي قىلغاندا ئەر-ئايال ئىككى تەرەپ پۈتۈنلەي ئىختىيارىي بولۇشى، ھەرقانداق بىر تەرەپنىڭ يەنە بىر تەرەپنى مەجبۇرلىشىنى چەكلەپ، ھەرقانداق تەشكىلات ياكى شەخسنىڭ ئارىلىشىشىنى چەكلەش كېرەك» دەپ بەلگىلەنگەن، توي ئەركىنلىكىنى تەشەببۇس قىلىش 1051- ماددىسىدا مۇنداق بەلگىلەنگەن: «تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلسە، توي كۈچكە ئىگە بولمايدۇ: (1) قوش توي قىلىش (2) توي قىلىش چەكلەنگەن تۇغقانلىق مۇناسىۋىتى بار (3) قانۇندا بەلگىلەنگەن توي قىلىش يېشىغا يەتمىگەن. " ئېغىر كېسەلگە گىرىپتار بولۇش توينىڭ ئىناۋەتسىزلىقىنىڭ سەۋەبى ئەمەس . «خەلىق ئىشلار قانۇنى» ئەر-ئايال ئىككى تەرەپنىڭ ئەركىن ئىرادىسى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلغان بولۇپ، ئېغىر كېسەللەرمۇ توي قىلىش مۇستەقىللىق ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولىدۇ، ئەر-ئايال ئىككى تەرەپنىڭ توي قىلىش ئارزۇسىغا تولۇق ھۆرمەت قىلىندى. ئەيدىزنى مىسالغا ئالساق، «ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش نىزامى» نىڭ 3-ماددىسىدا مۇنداق بەلگىلەنگەن: «ھەرقانداق ئىدارە ۋە شەخس ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەمسىتىشكە بولمايدۇ» دەپ بەلگىلەنگەن. ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار، ئەيدىز بىمارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋاباتلىرى بەھرىمەن بولىدىغان توي قىلىش، ئىشقا ئورۇنلىشىش، داۋالىنىش، مەكتەپكە كىرىش قاتارلىق قانۇنىي ھوقۇق مەنپەئەتى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ. " ئەيدىز بىمارلىرى قاتارلىقلار قانۇن بويىچە توي قىلىش قاتارلىق قانۇنلۇق ھوقۇقلاردىن بەھرىمەن بولىدۇ .
- ئىككىنچى ، تويدىن بۇرۇن كېسەل بولۇپ قالغان تەرەپ ئېغىر كېسەللىكلەرنىڭ پاكىتىنى ھەقىقىي ئۇقتۇرۇشى كېرەك. «خەلىق ئىشلار قانۇنى»نىڭ 1053- ماددىسىنىڭ 1 – ماددىسىدا مۇنداق بەلگىلەنگەن: «بىر تەرەپ ئېغىر كېسەلگە گىرىپتار بولغان بولسا، توي قىلىشنى تىزىملاشتىن بۇرۇن يەنە بىر تەرەپكە ئەينەن ئۇقتۇرۇشى كېرەك راست ئۇقتۇرمىغان بولسا، يەنە بىر تەرەپ خەلق سوت مەھكىمىسىگە توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. " كېسەلگە گىرىپتار بولغان تەرەپنىڭ قانۇندا بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيىتىنى ئەينەن ئۇقتۇرۇش ، بۇ كېسەلگە گىرىپتار بولغان تەرەپنىڭ توي قىلىش ھوقۇقىغا كاپالەتلىك قىلىپلا قالماي يەنە بىر تەرەپنىڭ ئەھۋالدىن خەۋەردار بولۇش ھوقۇقىنى قوغداپ ، ئىككى تەرەپنىڭ خېيىم-خەتەرنى بىلگەن شەرت ئاستىدا ئۆز ئالدىغا توي قىلىشىغا كاپالەتلىك قىلىش كېرەك . يەنىلا ئەيدىز كېسىلىنى مىسالغا ئالساق، «ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش نىزامى» 38-ماددىسىدا: «ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار ۋە ئەيدىز بىمارلىرى تۆۋەندىكى مەجبۇرىيەتلەرنى ئادا قىلىشى كېرەك: ...... (2) يۇقۇملىنىش ياكى قوزغىلىش پاكىتىنى ئۆزى بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەتلىك بولغانلارنى ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇش كېرەك. " بۇ ھەم ئەھۋالدىن خەۋەردار بولۇش ھوقۇقىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ ھەم باشقىلارنىڭ ھاياتى ساغلاملىق ھوقۇقىنى قوغدايدۇ .
- ئۈچىنچى، بىر يىل ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىش كېرەك. «خەلىق ئىشلار قانۇنى»نىڭ 1053-ماددىسىنىڭ 2-ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن: «توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى تەلەپ قىلغان بولسا، ئەمەلدىن قالدۇرۇش ئىشىنى بىلىش ياكى بىكار قىلىش سەۋەبىنى بىلگەن كۈندىن باشلاپ بىر يىل ئىچىدە ئوتتۇرىغا قويۇش كېرەك. توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇش ئاپتوماتىك ئىناۋەتسىز ئەمەس، ئەلۋەتتە ئىناۋەتسىز ئەمەس، بىر تەرەپ يوشۇرۇنۇشقا تېگىشلىك تەرەپ ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان كۈندىن باشلاپ بىر يىل ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە توينى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىشى كېرەك، ئەگەر بۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن مۇددەت ئىچىدە ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلمىسا، بۇ توي قانۇنلۇق توي، قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدۇ، ھەم كېسەل بولمىغان تەرەپنىڭ توي مۇستەقىللىق ھوقۇقى ۋە ئەھۋالدىن خەۋەردار بولۇش ھوقۇقىغا كاپالەتلىك قىلىش ھەم توي مۇناسىۋىتىنىڭ ئۇزاق مۇددەت ئېنىقسىز ھالەتتە تۇرىشىدىن ساقلىنىش كېرەك.
- سودىيە ئەسكەرتمىسى:
- توي ئىشەنچ ۋە ھۆرمەت ئاساسىدا قۇرۇلغان . تويدىن بۇرۇن قارشى تەرەپكە ئېغىر كېسەلگە گىرىپتار بولغانلىقىنى ئەينەن ئۇقتۇرۇش ھەم قانۇندا بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەت شۇنداقلا ھەمراھلىرىغا ھۆرمەت قىلىش، تويغا مەسئۇل بولۇشنىڭ كونكرېت نامايەندىسى. بۇ يەردە كەڭ ئاممىنى خېيىم-خەتەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئېڭىنى ئۆستۈرۈپ، تويغا قەدەم قويۇشتىن بۇرۇن، بىر-بىرىنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن تولۇق ئىگەللەپ، تويدىن بۇرۇنقى تېببىي تەكشۈرۈشكە ئەھمىيەت بېرىپ، تولۇق چۈشىنىش شەرتى ئاستىدا توي قىلىش قارارىنى چىقىرىشنى ئەسكەرتتى. ئەگەر تويدىن كېيىن ئاندىن قارشى تەرەپنىڭ تويدىن بۇرۇن ئېغىر كېسەلگە گىرىپتار بولغانلىقىنى بايقىسا، قانۇن يولى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق مەنپەئەتىنى قانۇن بويىچە قوغدىغىلى بولىدۇ.
