ساغلاملىقنى ئومۇملاشتۇرۇش - ئەيدىز كېسىلىنى تونۇش ، ئىلمىي مۇداپىئەلىنىش قورقۇنۇشنى تۇگىتىش
ئەيدىز كېسىلىنى تونۇش ، ئىلمىي مۇداپىئەلىنىش قورقۇنۇشنى تۇگىتىش
ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى ئېرىشىش خاراكتېرلىك ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك سىندرومى دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئىنسانلارنىڭ ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسىدىن يۇقۇملىنىش كەلتۈرۈپ چىقارغان ئېغىر يۇقۇملۇق كېسەللىك. ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى ئادەم بەدىنىگە مەخسۇس ھۇجۇم قىلىدىغان ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بولۇپمۇ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىدا يادرولۇق مۇداپىئە رولىنى ئوينايدىغان لىمفا ھۈجەيرىلىرى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى تەدرىجىي بۇزۇپ، بەدىنىنى تاشقى دۇنيادىكى كېسەللىك قوزغاتقۇچىلىرىغا تاقابىل تۇرۇش ۋە كېسەللىك ئۆزگىرىشى ھۈجەيرىلىرىنى تازىلاش ئىقتىدارىنى يوقىتىپ، ئاخىرىدا تۈرلۈك پۇرسەت خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش ۋە ئۆسمە پەيدا قىلىپ، ھايات سالامەتلىكىگە ئېغىر تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ.
كىچىك بىلىم
نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ئەيدىزدىن ھەددىدىن زىيادە قورقۇشىنىڭ سەۋەبى تارقىلىش يولىغا بولغان خاتا چۈشەنچە، ئەمەلىيەتتە ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ تارقىلىش يوللىرى ناھايىتى ئېنىق، پەقەت جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق تارقىلىش، قان ئارقىلىق تارقىلىش، ئانىدىن بالىغا تارقىلىشتىن ئىبارەت ئۈچ خىللا بار بولۇپ، كۈندىلىك تۇرمۇش ئۇچرىشىش ۋىرۇستا تارقىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ. مەسىلەن، يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، قۇچاقلاش، بىللە غىزالىنىش، ئۈستەل-ئورۇندۇقنى ئورتاق ئىشلىتىش، تازىلىق ئۆيى، تېلېفون بېرىش، شۇنىڭدەك پاشا چىشلەش، يۆتەل، چۈشكۈرۈش قاتارلىق قىلمىشلار ئەيدىز بىلەن يۇقۇملىنىش مۇمكىن بولمايدۇ، چۈنكى ۋىرۇس ئادەم بەدىنى سىرتىدىكى مۇھىتتا ئىنتايىن ئاجىز بولۇپ، ئادەم بەدىندىن ئايرىلغاندىن كېيىن تېز سۈرئەتتە ئاكتىپلىقىنى يوقىتىپ، بۇ ۋاسىتىلىك ئۇچرىشىش ئۇسۇللىرى ئارقىلىق تارقىتىشقا ئامالسىز قالىدۇ.
نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى تەلتۆكۈس داۋالاپ ساقايتقىلى بولمايدۇ، ئەمما ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى قېلىپلاشتۇرۇش ئارقىلىق كونترول قىلغىلى بولىدۇ. دورا ئىچىشتە چىڭ تۇرۇش ۋىروسنىڭ مىقدارىنى تەكشۈرگىلى بولمايدۇ، يۇقۇملىنىشچانلىقنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىپ، بىمارلار نورمال تۇرمۇش كەچۈرسە، خىزمەت قىلالايدۇ، ئۆمرى ئادەتتىكى كىشىلەرگە يېقىنلىشىدۇ. ئالدىنى ئېلىشتىكى مۇھىم ھالقا: قوغداش خاراكتېرلىك قىلمىشلاردىن ساقلىنىپ، بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى توغرا ئىشلىتىش ،ئورتاق يىڭنە ئىشلەتمەي، زەھەرنى رەت قىلىش مۇنتىزىم داۋالاش مەشغۇلاتى ئارقىلىق، قان سېلىشنىڭ بىخەتەر بولماسلىقىدىن ساقلىنىش ھامىلىدار – تۇغۇتلۇق ئاياللار ۋاقتىدا تەكشۈرۈپ، ئانىدىن بوۋاقنىڭ تارقىلىشىنى توسۇش كېرەك.
ئەيدىز كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى داۋالاشنىڭ يادروسى «ئالدىنى ئېلىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش، بالدۇر تەكشۈرۈپ بالدۇر داۋالاش» . ئالدىنى ئېلىش جەھەتتە، ساغلاملىق ھەرىكەت مىزانىدا چىڭ تۇرۇپ، قوغداش تەدبىرى بولمىغان خەتەرلىك قىلمىشلارنىڭ يۈز بېرىشىدىن ساقلىنىپ، سۈپەتتە لاياقەتلىك بىخەتەرلىك قاپچۇقىنى پۈتۈن مۇساپىدە توغرا ئىشلىتىش كېرەك زەھەردىن قەتئىي يىراق تۇرۇش، باشقىلار بىلەن ئورتاق ئىشلەتمەسلىك ، داۋالىنىش، قان تەقدىم قىلىش، گۈل چېكىش، قېشىنى چېكىش قاتارلىق قىلمىشلاردا چوقۇم مۇنتىزىم، قاتتىق دېزىنفېكسىيە قىلىدىغان ئاپپاراتلارنى تاللاپ، بۇلغانغان قان ۋە ئۈسكۈنىلەر بىلەن ئۇچراشماسلىق لازىم ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان ھامىلىدار-تۇغۇتلۇق ئاياللار ۋاقتىدا كەسپىي ئارىلىشىشنى قوبۇل قىلسا، ۋىرۇسنىڭ بوۋاققا تارقىلىشىنى ئۈنۈملۈك توسىغىلى بولىدۇ.
نۆۋەتتە ئەيدىز گەرچە تەلتۆكۈس داۋالىغىلى بولمىسىمۇ، لېكىن قېلىپلاشقان ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش ئارقىلىق، ۋىرۇسنىڭ كۆپەيتىلىشىنى ئۈنۈملۈك تىزگىنلەپ، زىيانغا ئۇچرىغان ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى رېمونت قىلىپ، يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ بەدەن ھالىتىنى نورمال ئادەمگە يېقىنلاشتۇرۇپ، نورمال ئىشلەش، تۇرمۇش ۋە ئۆگىنىش قىلغىلى بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىللە، پۈتۈن جەمئىيەت ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنى كەمسىتىشتىن ۋاز كېچىشى، ئۇلار ئادەتتىكى كىشىلەرگە ئوخشاش باراۋەر ھوقۇقتىن بەھرىمەن بولۇشى، غەمخورلۇق قىلىش يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ داۋالىنىشقا ئاكتىپ يۈزلىنىشىگە ياردەم بېرىپلا قالماي، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش-داۋالاش خىزمىتىنىڭ قانات يايدۇرۇلۇشىغا تېخىمۇ تۈرتكە بولۇپلا قالماي، ھەر بىر ئادەم ئىلمىي بولغان ئەيدىزدىن مۇداپىئەلىنىش قارىشىنى تۇرغۇزۇپ، ئۆزىنىڭ ساغلاملىقىدىكى بىرىنچى مەسئۇل كىشى بولۇشى كېرەك.
